Calendario

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Unha páxina do calendario hindú 1871-1872

Un calendario é un sistema de medida para longos períodos de tempo. Os calendarios xeralmente definen unidades de espazo en termos de días, con unidades maiores para múltiplos días. Esas unidades reciben nomes ou números para facilitar a lembranza de eventos ou acontecementos históricos e planear eventos futuros.

Historia e características[editar | editar a fonte]

A palabra calendario úsase tamén para describir o aparato físico (xeralmente de papel) para o uso do sistema (por exemplo, calendario de mesa), e tamén un conxunto particular de eventos planeados.

Practicamente todos os sistemas de calendario utilizan unha unidade coloquialmente chamada "ano" que se aproxima ao ano tropical da Terra (ou sexa, o tempo que leva un ciclo completo de estacións) para facilitar o planeamento de actividades agrícolas. Moitos calendarios tamén usan unha unidade de tempo chamada "mes" baseado nas fases da Lúa no ceo; un calendario lunar é aquel no cal os días son numerados dentro de cada ciclo de fases da Lúa. Como o lonxitude do mes lunar non se encaixa nun divisor exacto dentro do ano tropical, un calendario puramente lunar rapidamente se perde dentro das estacións. Os calendarios lunares compensan iso engadindo un mes extra cando é necesario para realiñar os meses coas estacións.

No Occidente adoptouse o calendario xuliano, baseado en anos, que numera os días dentro dos meses, que son máis longos que o ciclo lunar, por iso non é conveniente para seguir as fases da Lúa, mais fai un traballo mellor seguindo as estacións. Infelizmente, o ano tropical da Terra non é un múltiplo exacto dos días (é de aproximadamente 365,2422 días), entón lentamente cae fóra de sincronía coas estacións. Por esa razón, o calendario gregoriano foi adoptado máis tarde na maior parte do occidente. Por usar un sistema flexible de ano bisesto, pode ser axustado para pechar coas estacións.

Os calendarios poden definir outras unidades de tempo, como a semana, para o propósito de planear actividades regulares que non se encaixan facilmente con meses ou anos.

Os calendarios poden ser completos ou incompletos. Calendarios completos ofrecen un modo de nomear cada día consecutivo, en tanto que os calendarios incompletos non. O primeiro calendario romano -que non tiña tiña ningún modo de designar os días dos meses de inverno que non fose agrupar todos xuntos como "inverno"- é un exemplo dun calendario incompleto, en tanto que o calendario gregoriano é un exemplo de calendario completo.

Os calendarios en uso na Terra son frecuentemente lunares, solares, luni-solares ou arbitrarios. Un calendario lunar é sincronizado co movemento da Lúa; un exemplo diso é o calendario islámico. Un calendario solar é sincronizado co movemento do Sol; un exemplo é o calendario persa. Un calendario luni-solar é sincronizado con ambos os movementos do Sol e da Lúa; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario abitrario non é sincronizado nin co Sol nin coa Lúa. Un exemplo diso é o calendario xuliano usado por astrónomos. Hai algúns calendarios que parecen estar sincronizados co movemento de Venus, como o calendario exipcio; a sincronización con Venus parece ocorrer principalmente en civilizacións próximas ao ecuador.

Os calendarios poden ser pragmáticos, teóricos ou mixtos. Un calendario pragmático é o que é baseado na observación; un exemplo é o calendario relixioso islámico. Un calendario teórico é aquel que é baseado nun conxunto estrito de regras; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario mixto combina ambos. os calendarios mixtos normalmente comezan como calendarios teóricos, mais son axustados pragmaticamente cando algún tipo de asincronía se torna aparente; a mudanza do calendario xuliano para o calendario gregoriano é un exemplo, e o propio calendario gregoriano pode ter que recibir algún axuste próximo ao ano 4000 (como foi proposto por G. Romme para o calendario revolucionario francés revisado). Houbo algunhas propostas para a reforma do calendario, como o calendario mundial ou calendario perpetuo. As Nacións Unidas consideraron a adopción dun calendario reformado por un tempo nos anos 50, mais esas propostas perderon moita da súa popularidade.

O calendario gregoriano, como exemplo final, é completo, solar e mixto.

Sistemas de calendario[editar | editar a fonte]

Calendarios de uso xeralizado no mundo[editar | editar a fonte]

Calendarios de culturas antigas[editar | editar a fonte]

Calendarios experimentais[editar | editar a fonte]

Resumo dos principais calendarios[editar | editar a fonte]

Calendario Creador Vixencia Ciclo do calendario Procedemento do ano bisesto
Calendario exipcio Descoñecido Dende o III milenio a. C. Posiblemente instaurado en 2781 a.C. Ano solar de 365 días; con 12 meses de 30 días, máis 5 días epagómenos Debían transcorres 1461 anos exipcios para volver coincidir o inicio do ciclo solar real.
Calendario Canopus Canopus 238 a. C. A reforma non prosperou por desavinzas relixosas. Ano solar de 365 días e seis horas Reforma de Canopus, cun día máis cada catro anos.
Calendario babilónico Descoñecido Século VI a. C. Tres anos gregorianos.
Calendario grego Solón Século VII a. C. Ano solar Ciclo de 8 anos solares de 2922 días, cun día bisesto.
Calendario helénico Metón 432 a. C. Ano lunar-solar Ciclo 19 anos con 235 meses lunares. Son bisestos os anos 3, 5, 8, 11, 13, 16 e 19 de cada ciclo.
Calendario helénico Calipos 330 a. C. Ano lunar-solar Ciclo de Metón perfeccionado. Ciclo de 76 anos, en catro deles diminuíase un día.
Calendario romano Numa Pompilio Dende o século VIII a. C. Ano lunar, primeiro de 10 meses e despois de 12 Cambios irregulares.
Calendario xuliano Xulio César Dende 46 a. C. Ano solar de 365 días e seis horas Cada catro anos un día bisesto.
Calendario musulmán Mahoma Dende o 16 de xullo de 622 (héxira) Ano lunar de 354 e 355 días Ciclo de 30 anos, nos que hai once cun día máis. O día comeza cando se pon o sol.
Calendario gregoriano Papa Gregorio XIII En países católicos dende o 15 de outubro de 1582; na Alemaña protestante dende o 1 de marzo de 1700; en Inglaterra dende 1752; en Suecia dende 1753; Xapón, 1873; Bulgaria e Turquía, 1916; antiga URSS, 1918; Romanía, 1919; Grecia, 1923; China, 1949 Ano solar de 365 días Ciclo cada 28 anos, con anos bisestos cada 4 anos coa seguinte regra: son bisestos os anos múltiplos de catro, pero non os múltiplos de 100 agás que sexan múltiplos de 400.
Calendario turco Descoñecido Anterior ao calendario musulmán Ano lunar de 354 días Ciclo de 8 anos, os anos 2, 5 e 7 teñen 355 días
Calendario turco Descoñecido A partir de 1677 Ano solar
Calendario hebreo Hilel II 359 Ano lunar-solar Ciclo de 19 anos, en 7 dos cales se engade un mes.
Calendario maia Descoñecido descoñecido Ano civil – Haab Ciclo de 18 meses de 20 días máis 5 días de meditación.
Calendario inca Mayta Cápac Antigüidade descoñecida, rexistrado polos cronistas a partir do século XVI. Ano lunar-solar Ciclo de 12 meses de 30 días
Calendario azteca Olmecas Século XII a.C. Ano civil – Xihuitl Ciclo de 365 días con 4 horas.
Calendario diaguita cacano Descoñecido Dende o 24 de xuño de 400 Ano solar de 365 días Igual que o Calendario Gregoriano.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Calendario Modificar a ligazón no Wikidata

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]