Danza do abellón

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Abellón.
Un abellón

Co nome de danza do abellón denomínase un antigo rito funerario no que tódolos familiares e asistentes ó velorio dun cadáver, formando roda collidos da man, daban voltas ó redor do corpo imitando o zunido dun abellón. Este ritual foi recollido por Alfredo Brañas a raíz dun velorio no que el mesmo participou en Vilanova de Arousa (Pontevedra) e constitúe un dos casos máis particulares das prácticas tradicionais galegas relacionados coa morte.

Críase que se algún dos participantes falaba ou interrompía o baile por calquera causa, sería o primeiro dos presentes en morrer.

Índice

[editar] A danza do abellón

Brañas describiu a danza do abellón nun longo poema titulado O Avellón, premiado cun accésit nun certame de poesía celebrado na Coruña o 24 de agosto de 1884 e publicado en La Voz de Galicia os días 24, 25 e 27 dese mesmo mes [1]. Posteriormente foi publicado n'O Tío Marcos d’a Portela, do que copiaremos un fragmento.

Situación de Vilanova de Arousa

Segundo o relato de Brañas, foi o caso que morreu unha veciña e avisárono para asistir ó velorio. Pouco a pouco foron acudindo familiares e veciños a despedirse da morta e louba-las súas bondades. Ó pouco alguén sacou unha garrafa de augardente e unha enchente de sardiñas salgadas, seguida dos habituais xogos de prendas. Por fin, todos xuntos, entraron na habitación onde estaba a morta.

Collidos pola man os concurrentes
e fungando baixiño e entre os dentes
foron da morta á triste habitación
e voltando ó redor da defuntiña
o vello, a vella, o mozo e a mociña
fungaban como funga un abellón.
¡Probe daquel que dese algunha fala
Ou de bulir deixase pola fala!
¡Siñal era de morte non fungar
As honras do “abellón” son tan precisas
Como son para os cregos moitas misas
E o gando e o ligón para labrar

Pero o piso non resistiu tanta xente e tanto movemento e rematou por afundir, caendo todos no cortello que ocupaba a planta baixa. Naturalmente, a consecuencia da caída houbo feridos, mesmo chegou a morrer unha vella esmagada pola caixa da tía Sabela, e o conseguinte escándalo público que deu que falar a toda a contorna.

O certo é que a descrición de Brañas parece obedecer máis a unha crítica entre sarcástica e dura do que chega a denominar:

esta festa tal vez das máis xudías
que no lindo e vizoso país das Rías
é costume, feitizo e corrupción.

E pide á igrexa que prohiba tan bárbaro costume, se ben non sabemos se inclúe tamén a enchente e os xogos que precedían ó propio baile:

¿Qué padrican os cregos nas eirexas
que permiten costumes tan anexas
no sigro dos aramios e da lus?
...
Acaben dunha vez esas romaxes,
esas festas do demo, esas salvaxes
runflas dos mesmos mortos a carón.

[editar] Orixes da danza do abellón

Non consta que ninguén máis describise este costume en ningún outro punto de Galicia. Non se coñece ningunha mención anterior a esta data e os etnógrafos e historiadores que o recollen descríbeno como o fixo Brañas e citan case sempre a este como única referencia. Aínda así, o primeiro Diccionario Gallego-Castellano que publica a Real Academia Galega, a partir de 1913, afirma que este costume se coñece "en algunas localidades gallegas", pero non especifica máis. Eladio Rodríguez limítase a copia-lo expresado pola Academia e só di que era "conocidísima en varias comarcas gallegas".

Tampouco se coñece cando apareceu (a Real Academia só di que "Esta creencia tiene un antiquísimo orígen"; García Ramos escribía en 1912 que "aún se conserva en los pueblos de las rías bajas") nin cando desapareceu (Carré Alvarellos di en 1928 que estaba "casi desaparecida").

Canto ás posibles raíces do ritual parece estar relacionado coa crenza de que as abellas representan a alma que sae do corpo do defunto. Así o explica a Real Academia [2] da man de Manuel Murguía (en Galicia, 1888):

En la tradición popular, -dice Gubernatis, Mythol. Zool., tom. II, p. 230-, helénica, latina y alemana, la abeja personifica el alma inmortal. Por esto "o abellón", que en la citada ceremonia, representa el papel de la abeja y asume y consagra sus esenciales condiciones, viene á ser como una representación material del alma del muerto. Baja esta de la luna á la tierra, según la remota tradición conservada por Porfirio, y cuando se desprende del cuerpo que animó, se entiende que vuela de nuevo al cielo. De ahí el acto simbólico de "o abellón".

[editar] As abellas, as almas e os mortos

Unha abella

Parece probado que xa desde os exipcios existe a crenza nunha relación mitolóxica entre as abellas e a alma, e coñécense noutras culturas diferentes ritos funerarios nos que tamén interveñen as abellas. Alonso Romero sostén que a crenza de que as abellas eran un símbolo da alma humana, unha reencarnación, naceu en Exipto e que se estendeu desde aí, cos cretenses, gregos e romanos, por toda a área mediterránea así como nas culturas centroeuropeas, desde o Danubio ó Cáucaso. Tamén se cre nesta simboloxía nos antigos pobos siberianos. Baseándose nisto, este autor considera que o feito de que a práctica da danza do abellón se describise en Vilanova de Arousa, localidade costeira, non é casual, senón que:

Es evidente que el rito del abellón no nació en Vilanova de Arosa, ni en ningún otro lugar de las Rías Bajas, sino que llegó a Galicia con algún pueblo indoeuropeo. Su localización en una zona muy romanizada y con contactos marítimos comerciales con el Mediterráneo sugiere la posibilidad de que llegara con la conquista romana (ALONSO ROMERO:83).

Porfirio (Batanea de Siria ou Tiro, ca.232–Roma, 304 d.C.) filósofo neoplatónico grego, testemuña a crenza de que as almas descendían da lúa en forma de abellas e que, no momento da morte, volvían saír do corpo e regresar á lúa. Mandianes Castro recolleu aínda viva esta mesma crenza en Loureses (Aguís, Os Blancos, Ourense), segundo a cal as abellas eran as almas dos devanceiros que viñan da lúa. Crenzas semellantes recolléronse en moitos outros sitios: no País Vasco e en Asturias considéranse sagradas, como tamén en Alemaña e Gales; en Escocia, Alemaña e Engadina (Suíza) corren contos que coinciden en dicir que as almas saen do corpo pola boca durante o sono, en forma de abella, e que volvían entrar para que o suxeito acordase, pero, se alguén o espertaba antes de que volvesen, a persoa morría. En Viena crían que a picadela dunha abella significaba que a ánima dun familiar que estaba no purgatorio viña advertir que se rezase máis por el.

En Asturias nunca blasfeman diante das abellas e falan delas chamándoas abeyinas de Dios, pitas de Dios ou benditas. Tamén en Asturias se tiña o coidado de ir comunicarlle ás abellas a morte do dono, para evitar que morresen ou fuxisen acompañando á alma; outras fontes din que se lles dicía tal cousa para que fabricaran máis cera para face-las candeas que había que pór ó defunto. Tamén cren que a entrada dunha abella na casa era agoiro de boa fortuna, mentres que se entraba un abellón era agoiro de mala sorte.

Lémbrense os refráns galegos que din que O que mata unha abella ten cen anos de pena, fronte ó seu oposto: O que mata un abellón ten cen anos de perdón.

Outro costume relacionado con ese momento, recollido por Murguía no País Vasco, Francia, Alemaña, Escocia, Inglaterra, Gales, ademais de en Galicia, era tapa-las colmeas cun pano negro. En Inglaterra, ademais, daban a volta á colmea para que a biqueira mirase cara ó lado oposto.

Pode atoparse un precedente deste baile ritual nos tímpanos dalgunhas igrexas románicas, nos que se representa a "danza da morte": un esqueleto toca un instrumento mentres dúas ou máis persoas danzan ó seu redor [3]. Na igrexa de Santa María, en Medina de Rioseco (Valladolid), pode contemplarse unha interesante pintura mural que representa a morte tocando a guitarra.

[editar] Notas

  1. ↑ ALONSO ROMERO:75.
  2. ↑ Diccionario Gallego-Castellano, s. v. abellón.
  3. ↑ Enciclopedia Galega Universal: s.v. abellón.

[editar] Véxase tamén

[editar] Bibliografía

[editar] Outros artigos

Traído desde "http://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Danza_do_abellón&oldid=2245329"
Ferramentas persoais
Espazos de nomes

Variantes
Accións
Navegación
Imprimir/exportar
Caixa de ferramentas