Cumquat

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Cumquat (xénero Fortunella)
Kumquat.jpeg
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Orde: Sapindales
Familia: Rutaceae
Subfamilia: Citroideae
Tribo: Citreae
Xénero: ''Fortunella''
Swingle
Especies

Fortunella crassifolia
Fortunella hindsii
Fortunella japonica
Fortunella margarita
Fortunella obovata
Fortunella polyandra

Floración de Fortunella margarita.

O cumquat[1], laranxeira anana ou laranxeira chinesa (Fortunella spp.) son un xénero de árbores e arbustos froiteiras da familia das rutáceas, estreitamente emparentados cos cítricos (Citrus spp.), de feito moitas veces incluídos neste xénero coma Citrus japonica, e cos que son quen de hibridar. Son orixinarios da China.

Nome vulgar[editar | editar a fonte]

O nome cumquat provén da latinización (kumquat) do seu nome orixinal en cantonés gam1 gwat1 (金|金, 橘|橘, "laranxa dourada"). En portugués recibe os nomes de kinkan ou xinxim. En castelán ademais de kumquat, emprégase quinoto. En francés emprégase kumquat e en inglés emprégase cumquat e kumquat indistintamente.

Historia[editar | editar a fonte]

Os cumquats introducíronse en Europa en 1846 por Robert Fortune, pertencente á Royal Horticultural Society inglesa, e pouco despois en América do Norte. Inicialmente incluído no xénero Citrus, foron transferidos ao xénero Fortunella en 1915. Nos estudos de Burkill 1931 e Mabberley 1998, favorécese o seu retorno ao seo do xénero Citrus.

Hoxe cultívanse no sur de Europa e nalgunhas rexións dos Estados Unidos, Arxentina, e Brasil como froiteira, ademais de na súa zona de orixe.

Descrición[editar | editar a fonte]

Dous cumquats.

As laranxeiras chinesas son árbores ou arbustos perennifolias, que medran amodo, e que acadan os 5 m de altura. Están densamente ramificados; as pólas son angulosas, lisas ou ás veces espiñentas. As follas son lanceoladas, alternas, finamente dentadas preto do ápice, verdes escuras pola face e un chisco máis claras polo envés, coriáceas, alternas, de entre 4 e 9 cm de longo. As flores son axilares, solitarias ou en acios de 1 a 4, pentámeras, recendentes, de cor branca, hermafroditas.

O froito é un hesperidio oblongo ou ovoide, de até 5 cm de longo, cuberto por unha magra e recendente pela amarela, alaranxada ou arroibada con glándulas oleicas claramente visíbeis, comestíbel. A polpa está segmentada, e é lixeiramente aceda, de cor roxa. As sementes son escasas, oblongas ou esferoidales, abrancazadas, co miolo averdado. Aparece a comezos do outono e madurece cara finais deste ou comezos do inverno segundo a especie.

Hábitat e distribución[editar | editar a fonte]

Non se coñece o cumquat bravo. Seica é orixinario da China, onde hai rexistros do seu cultivo dende o século XII; no Xapón era xa unha cultura asentada contra o século XVIII. As primeiras referencias en Europa datan de 1646, cando foron descritos por misioneiros portugueses que souberan deles na China. Non foron importados até mediados do século XIX, cando o coleccionista Robert Fortune, da London Horticultural Society levou os primeiros exemplares ao Reino Unido e despois aos Estados Unidos.

Hoxe os principais focos de cultivo fóra do Extremo Oriente son o sur dos Estados Unidos (California, Texas e Florida), algúns países da conca Mediterránea (en especial Grecia), Brasil, Colombia, Suriname, Arxentina, Guatemala, Australia e Suráfrica. En ocasións úsase coma planta ornamental pola beleza do seu froito e a súa flor, de bo recendo. Cultívase tamén coma bonsai.

Cultivo[editar | editar a fonte]

Kumquat vert FR 2012.jpg

O cumquat rara vez se cultiva de semente para o uso coma froiteira, pola lentitude do seu desenvolvemento e o seu escaso vigor. Adoita reproducirse por enxerto sobre base de laranxeira trifoliada (Poncirus trifoliata), laranxeira amarga (Citrus × aurantium) a toronxeira (Citrus × paradisi). Plántanse en cadros ou en fileira, cunha separación de arredor de 3,5 m. Nesas condicións, atura ben solos relativamente pobres, mais require de boa humidade constante, e bastante sol. É lixeiramente acidófila.

Malia preferir un verán cálido, atura as xeadas moito mellor ca os Citrus; Fortunella margarita atura até 10 °C baixo cero en inverno, máis aínda que a satsuma ou mikan (Citrus x unshiu), polo que se cultiva coma froiteira nas rexións setentrionais da China. A hibernación é profunda; durante varias semanas ao comezo da primavera a árbore fica aínda retraída, e non bota flores nin gromos durante este período. As xeadas da primavera poden resultarlle moi daniñas.

O cumquat é resistente á cancrose, mais outras pragas dos cítricos aféctanlle, en especial Elsinoë fawcetti, Cephaleuros virescens, Cercospora citri-grisea, Colletotrichum gloeosporioides, Diaporthe citri e Physalospora rhodina.

Sistemática[editar | editar a fonte]

Clasificadas inicialmente e hoxe doutra volta entre os Citrus, Walter Tennyson Swingle trasladounas ao xénero Fortunella en 1915. Recoñécense hoxe catro especies:

Uso[editar | editar a fonte]

Valor nutricional do cumquat fresco: Modelo:Valor nutricional A laranxa anana, cumquat, en especial o cultivar 'Meiwa' consúmese coma froita fresca; noutras especies a polpa é demasiado aceda, e se come só a pela. Máis frecuente é a preparación en almibre, para o cal se deixan enxugar lixeiramente, macéranse con bicarbonato de sodio ou cal e se cocen a moi baixa temperatura nun almibre mesto; o cumquat nesta preparación é unha sobremesa típica da cociña de Hong Kong. Arránxanse tamén en salgadeira, sexan acedos —conservados nunha mestura de vinagre e salmoira durante unhas 8 semanas— ou doces, nunha base líquida de vinagre, almibre, cravo (Syzygium aromaticum) e canela (Cinnamomum verum).

Empréganse tamén para a elaboración de marmelada e un mollo semellante ao chutney, con cumquat, laranxa, mel, sal, manteiga e especias. Algúns produtos modernos inclúen o licor de cumquat.

En Guangdong os cumquats consérvanse en sal, obtendo unha froita reducida e engurrada que se emprega coma menciña para as dores de gorxa, antitusivo e estimulante unha vez rehidratada.

O aceite esencial das follas e gomos frescos, ás veces, emprégase en perfumaría.

Nome científico

Fortunella: nome xenérico outorgado ao botanista Robert Fortune.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O nome vulgar deste vexetal raro en Europa non aparece en dicionario galego ningún por iso o título do artigo vai polo de agora en itálico. Kumquat é o nome chino latinizado empregado pola maioría das linguas europeas relacionadas co galego e co que se comercializa o produto en Galiza; nalgunhas linguas achegadas que carecen de k, coma o catalán, escolleuse o nome cumquat

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Cumquat Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Chopra, R. N.; Nayar, S. L.; Chopra, I. C (1986). Glossary of Indian Medicinal Plants.
  • Morton, Julia F. (1987). Fruits of warm climates. ISBN 0-9610184-1-0 [1].

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]