Froito

Froitos (cinorrodons) dunha roseira

En botánica, o froito é o ovario fecundado e maduro que contén as sementes dunha planta con flores. Característico pois das plantas anxiospermas, nace da flor fecundada e trala transformación do pistilo. A parede do ovario forma logo o pericarpo do froito e o óvulo da lugar á semente. En moitas especies, o froito inclúe tanto o ovario fecundado como os tecidos que o rodean. A forma, consistencia, tamaño e aspecto en xeral na que se presentan os froitos é moi diferente segundo a especie da que proveña.

O termo "froito"

Non hai unha única terminoloxía que se adapte exactamente á enorme variedade dos froitos das plantas. A terminoloxía gastronómica para os froitos e a froita é inexacta, variando moito dunha lingua a outra, e non sendo totalmente equivalentes en cada caso, o que ofrece difícil solución. Porén, convén facer algunhas distincións:

• Existe o termo pseudocarpo (froito falso), ou falsa froita, que se aplica ás veces a froitos como o figo (que é un froito múltiple e falso a un tempo) ou a unha estrutura vexetal que asemella a unha froita, pero que non provén dunha única flor ou varias flores.
• Certas ximnospermas, como o teixo, teñen arilos carnosos que parecen froitos e algúns tipos de cimbros teñen conos carnosos e semellantes ás bagas.
• O termo "froito" tamén ten sido usado inapropiadamente para nomear os conos femininos que conteñen as sementes de moitas coníferas.

Función

Os froitos son a forma que teñen as plantas con flores ou anxiospermas de protexer e diseminar as súas sementes. Polo tanto, e a pesar da diversidade da orixe e do aspecto do froito, este cumpre tres funcións vitais para a reprodución da planta:

• Conter e protexer a semente.
• Atraer ós animais susceptibles de dispersar esas mesmas sementes.
• Contribuír á dispersión da semente.

As dúas últimas funcións aquí sinaladas están intimamente ligadas, pois canto máis atractivo resulta o froito, máis probabilidades ten de atraer os animais que os comen e dispersan logo as súas sementes. Isto contribúe á reprodución selectiva daquelas plantas que produzan os mellores froitos e de aí que, polo xeral, os froitos sexan de cores vivas e atractivas, ou teñan aromas atraíntes.

Moitos froitos teñen ademais unha grande importancia económica como fonte de alimentación para o ser humano. Os froitos comestibles para o home son chamados comunmente froitas.

Estrutura: partes do froito

Nun froito carnoso pódense observar as seguintes partes:

• O pericarpo, que á súa vez, está subdividido en tres zonas ou capas:

1. Epicarpo: é a parte máis externa, o que normalmente chamamos pel ou tona, casca ou codia.
2. Mesocarpo: parte intermedia, coñecida como pulpa ou carne do froito. Está composta por tecidos que poden ser máis ou menos brandos e conter unha cantidade variable de auga, o que determinará que o froito sexa zumarento en maior ou menor medida. Estes tecidos vexetais son de tipo parenquimático, é dicir, que son de orixe moi primitiva: de feito, son un dos tipos de tecido máis primitivos que se poden atopar en calquera planta.
3. Endocarpo: capa leñosa que constitúe a pel ou casca que recobre a semente.

• Semente, constituída por dúas capas:

1. Tegumento, que pode ser máis ou menos leñoso.
2. Améndoa: órgano de reserva de nutrintes para o momento da xerminación da semente.

Formación

O froito fórmase a partir da flor, unha vez polinizada e fecundada. A formación do froito resulta da transformación do pistilo tras a súa fecundación, ou ás veces incluso sen fecundación (nese caso, falamos de partenocarpia). Velaquí unha descrición máis concreta das transformacións sufridas pola flor:

• A parede do ovario (a parte do pistilo que contén o óvulo) é a que se transforma na parede do froito, denominada pericarpio, cubrindo a semente.
• A epiderme externa desta parede será o epicarpo, mentres que o parénquima dará lugar ó mesocarpo.
• Finalmente, a epiderme interna formará o endocarpo. Dependendo das transformacións desta parede, obtéñense os diferentes tipos de froitos.

Nalgúns casos, o froito pode ter unha orixe máis complexa, resultando de:

• Unha transformación doutras partes da flor, en particular, do receptáculo floral. Nese caso, fálase de falso froito. Os exemplos máis coñecidos de falso froito son a mazá ou o amorodo.
• Ou ben da transformación de varias flores dunha inflorescencia. Un exemplo é o caso do froito da moreira, a amora, ou a piña.

Tipos de froito

En botánica distínguense:

Os froitos carnosos

• Baga: uva, tomate, aguacate.
• Drupa: ameixa, pexego, oliva, cereixa. Estes froitos caracterízanse por ter no centro unha semente con envoltura moi dura (endocarpo lignificado), que dá lugar á carabuña.
• Pepónide: melón.
• Pomo: mazá, pera.
• Hesperidio: laranxa, limón.

Os froitos secos

Froitos secos dehiscentes (que abren ó maduraren, liberando as sementes):

• Folículo: eléboro, peonia.
• Vaiña: froito característico das fabáceas (tamén chamado xudía), chícharo, soia, falsa acacia, alfalfa.
• Cápsula: existen varios subtipos de cápsula:

1. Cápsula con dehiscencia por fendeduras (ou septicida) : cólquico, tabaco, xenciana.
2. Cápsula xeradora de lóculos: tulipán, lirio, violeta.
3. Sílicua, ou cápsula con dehiscencia paraplacentaria. Este é un froito característico das brassicáceas, que engloban especies como o repolo, a colza, a mostaza, o ravo ou o berro.
4. Pixidio, tipo de cápsula con dehiscencia circular: pimpinela.
5. Cápsula con dehiscencia apical: caravel, mapoula.

Froitos secos indehiscentes (que non abren):

• Aquenio: dente de león, valeriana, amorodeira (o amorodo é un falso froito con multitude de aquenios pardos diseminados pola súa superficie) .
• Cariópside: froito característico das Poáceas ou gramíneas : trigo, millo, etc.
• Sámara: arce, freixo, olmo.
• Esquizocarpo, composto por varios aquenios: cenoria, menta.
• Glande: carballo.

Froitos agregados

• Eterio: amorodo.
• Polidrupa.

Infrutescencias

• Sicono: figo.
• Sorosis: ananás.