Algodón

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
  • Este artigo trata sobre a fibra, para a planta véxase o artigo algodoeiro.
Colleita do algodón no sueste dos Estados Unidos a comezos do século XX.

O algodón ou cotón [1] é unha fibra branca ou esbrancuxada que se obtén dos froitos dos algodoeiros (algunhas especies do xénero Gossypium, familia Malvaceae). Hai moitas especies nativas das áreas tropicais de África, Asia e América, e desde o final da última Era glacial xa se confeccionaban tecidos con algodón. Actualmente, soamente se aproveitan 4 especies a grande escala para a confección de tecidos e instrumentos médicos.

Descrición[editar | editar a fonte]

Máquina recollendo algodón

As fibras recóllense manualmente ou coa axuda de máquinas. Dunha forma ou doutra, as fibras sempre conteñen pequenas sementes negras e triangulares que precisan ser extraídas antes do procesamento das fibras. As fibras son, de feito, pelos orixinados da superficie das propias sementes. Estas sementes tamén poden aproveitarse para a obtención dun aceite comestible, chamado aceite de algodón.

Nos primeiros 28 días despois da abertura da flor, as referidas células medran axiña en lonxitude, ata o 91 % da lonxitude final. Deseguida, o crecemento dos 9% finais vólvese lento e estabilízase en torno dos 47-51 días do florecemento. Aos 21 días, a parede da célula resúmense, basicamente, en cutícula e capa, fina, de celulosa.

Fase de deposición de celulosa[editar | editar a fonte]

De 21 ata os 52-56 días despois da abertura da flor, a deposición de celulosa é intensa (96%), co consecuente engrosamento da parede secundaria por capas concéntricas sucesivas de material depositado, de fóra para dentro da fibra. A deposición dos 4% finais é de lenta e estabílizase aos 61-64 días do florecemento. A temperatura e a luminosidade inflúen decisivamente na cantidade de celulosa depositada, que se asocia ao grao de maduración da fibra de cotón, ese comportamento amósase na fase na que a celulosa se deposita na fibra.

Fase de abertura dos froitos[editar | editar a fonte]

Nos últimos 8-9 días antes da abertura dos froitos, a deposición de celulosa é máis lenta. A expansión da masa de fibras, aliada ao aumento da presión interna, e o proceso de deshidratación gradual da casca do froito provocan a súa propia abertura, que pasa a ser denominada de casulo.

Casulo de cotón aberto (fibra madura)[editar | editar a fonte]

Casulo de algodón

Coa abertura dos froitos pérdese auga con gran rapidez, provocando a contracción das fibras sobre si. Hai un colapso da forma tubular, co achatamento das fibras que asumen, na súa sección transversal, a forma característica de gran de feixón. Aparecen, ao longo das fibras achatadas, os puntos de reversión ben para un lado ben para o outro, conferíndolles a súa calidade de fiabilidade.

Estrutura da fibra[editar | editar a fonte]

Aparencia de verniz. Contén cera, gomas, pectinas e aceites. A cera é responsable do control da absorción de auga

Cutícula[editar | editar a fonte]

É a parte máis externa da fibra e constitúe unha capa de protección, fina e resistente, con pola fibra. É a capa situada debaixo da cutícula.

Parede primaria[editar | editar a fonte]

Está constituída por celulosa, na forma de fibrilas microscópicas dispostas transversalmente en relación ao lonxitude da fibra, en espirais dextro ou levóxiras. Nunha mesma fibra, o sentido das espirais non muda. A formación da parede primaria determina a lonxitude da fibra. Esa parede contén outras substancias tamén, como azucres, pectinas e proteínas.

Parede secundaria[editar | editar a fonte]

A parede secundaria localízase debaixo da parede primaria, representando a maior parte da espesura desta. Formada por varias capas concéntricas de celulosa case pura, na forma de fibrilas cristalinas aglomeradas en espirais, cuxo sentido muda ao longo dunha mesma fibra. Da súa natureza dependen fundamentalmente a resistencia e a maturidade da fibra.

Lume[editar | editar a fonte]

É a canle central da fibra. De sección circular durante a formación desta, pasa a ter contorno irregular despois do proceso de deshidratación (colapso). Contén residuo proteico do protoplasma da célula que orixinou a fibra. A fibra madura presenta paredes relativamente espesas, con menos torcións e lume reducido, ao paso que fibras inmaturas son máis achatadas, contorcida, con paredes delgadas de lume amplo.

Composición química[editar | editar a fonte]

O principal compoñente da fibra de algodón é a celulosa, que representa a maior parte da súa composición química. A cadea de celulosa queda constituída por moléculas de glicose. A disposición destas moléculas na cadea denomínase celulosa amorfa e cristalina, e ten un importante papel nas características das fibras. Despois da celulosa, a cera é o máis importante na fibra de algodón. É responsable do control de absorción de auga pola fibra e funciona como lubrificante entre as fibras durante os procesos de estiraxe na fiación.

Composición química aproximada da fibra de cotón, determinada en vase seca:

  • Celulosa...............................................94,0 %
  • Proteínas.............................................1,3 %
  • Cinsas.................................................1,2 %
  • Substancias pécticas.............................0,9 %
  • Ácidos málicos, cítrico, etc.....................0,8 %
  • Cera....................................................0,6 %
  • Azucres totais......................................0,3 %
  • Non dosados........................................0,9 %
  • TOTAL.................................................100 %

Propiedades físicas[editar | editar a fonte]

As propiedades físicas da fibra determinan a súa calidade ou valor tecnolóxico. Non obstante, o concepto de calidade do algodón sufriu modificacións no pasado en función das tecnoloxías realizadas. Antigamente o valor do algodón determinábao a lonxitude da fibra e o tipo comercial, comprobándoo o primeiro de xeito manual polos clasificadores e o segundo, visualmente, en función da limpeza, aparencia, cor e aspectos do produto. A investigación revelou a importancia doutras características físicas, utilizando aparellos axeitados, cuxa evolución foi rápida nas últimas décadas. Hoxe en día, a maioría das industrias xa teñen en consideración o Índice Micronaire, a tenacidade da fibra e a maduración na avaliación da materia prima.

Produtores[editar | editar a fonte]

10 máximos produtores de cotón
(en toneladas métricas)
Pos. País 2009 2010 2011
1 Flag of the People's Republic of China.svg China 6,377,000 5,970,000 6,588,950
2 India India 4,083,400 5,683,000 5,984,000
3 Estados Unidos de América Estados Unidos 2,653,520 3,941,700 3,412,550
4 Flag of Pakistan.svg Paquistán 2,111,400 1,869,000 2,312,000
5 Flag of Brazil.svg Brasil 956,189 973,449 1,673,337
6 Flag of Uzbekistan.svg Uzbequistán 1,128,200 1,136,120 983,400
7 Turquía Turquía 638,250 816,705 954,600
8 Australia Australia 329,000 386,800 843,572
9 Flag of Turkmenistan.svg Turcomenistán 220,100 330,000 330,000
10 Flag of Argentina.svg Arxentina 135,000 230,000 295,000
Mundo 19,848,921 22,714,154 24,941,738
Source: UN Food & Agriculture Organization [2]

A produción mundial de cotón está a experimentar unha importante suba nos últimos anos, chegando no ano 2011 aos 24 millóns de toneladas. Porén hai un gran desequilibrio entre os produtores, mesmo entre os 10 con máis produción, xa que máis da metade se centra en dous países, China e India, con 6,5 e 6 millóns de toneladas respectivamente, pola outra banda países como Arxentina ou Turcomenistán apenas rondan as 300.000.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

  • Gossypium links Ligazóns a páxinas informativas sobre o algodón e o xénero Gossypium.