Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter

Alfabeto cirílico

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Cirílico")
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Alfabeto cirílico
Bulgar Cyrillc.png
TipoAlfabeto
LinguasRuso ucraíno bielorruso serbio macedonio e búlgaro e outros, sobre todo faladas en Rusia
Creadorun misioneiro do Imperio Bizantino en Bulgaria (posibelmente san Clemente de Ohrid)
Sistemas
Sistemas correlatosAlfabeto glagolítico
Alfabeto latino
Alfabeto copto
Alfabeto armenio
Alfabeto xeorxiano
Código ISO 15924Cyrl, 220
UnicodeU+0400–U+04FF Cirílico
U+0500–U+052F Suplemento de cirílico
U+2DE0–U+2DFF Cirílico Extensión-A
Historia do alfabeto

Idade de Bronce Medio ss –XIX - -XV

Meroítico s. –III.
Xenealoxía completa
Distribución do alfabeto cirílico.

O alfabeto cirílico ou азбука (azbuka) é o alfabeto utilizado para escribir seis linguas eslavas: bielorruso, búlgaro, macedonio, ruso, serbio e ucraíno, ademais de moitas outras linguas da antiga Unión Soviética, Europa Oriental e Asia como: abkhazo, azarí, casaco, komi, mongol, taxico e iacut, noutras aínda que non é oficial o seu uso segue a ter arraigo como no caso do uzbeko e o turcomán. O moldavo, a variedade do romanés oficial na República Socialista Soviética de Moldavia utilizou o alfabeto cirílico de forma oficial ata 1989. Na República de Transnistria, non recoñecida internacionalmente, o moldavo segue a utilizarse oficialmente co alfabeto cirílico. En Rusia unha lei aprobada no ano 2002 prescribe que todas as linguas do país teñen que ser escritas no alfabeto cirílico, o que atopou unha forte oposición por parte do goberno e dos medios culturais tártaros, que avogan polo alfabeto latino.

Letras[editar | editar a fonte]

Letras do alfabeto cirílico
А
A
Б
Be
В
Ve
Г
Ge
Ґ
Ghe
Д
De
Ђ
Dje
Ѓ
Gje
Е
Ye
Ё
Yo
Є
Ye ucraíno
Ж
Zhe
З
Ze
Ѕ
Dze
И
I
І
I ucraíno
Ї
Yi
Й
I curto
Ј
Je
К
Ka
Л
El
Љ
Lje
М
Em
Н
En
Њ
Nje
О
O
П
Pe
Ҁ
Koppa*
Р
Er
С
Es
Т
Te
Ћ
Tshe
Ќ
Kje
У
U
Ў
U curto
Ѹ
Uk*
Ф
Ef
Х
Kha
Ѡ
Omega*
Ѿ
Ot*
Ц
Tse
Ч
Che
Џ
Dzhe
Ш
Sha
Щ
Shcha
Ъ
Yer
Ы
Yery
Ь
Signo brando
Ѣ
Yat*
Э
E
Ю
Yu
Я
Ya
ІА
A iotificado*
Ѥ
E iotificado*
Ѧ
Yus pequeno*
Ѫ
Yus grande*
Ѩ
Yus pequeno iotificado*
Ѭ
Yus grande iotificado*
Ѯ
Ksi*
Ѱ
Psi*
Ѳ
Fita*
Ѵ
Izhitsa*
Ѷ
Izhitsa okovy*
Ӏ
Palochka

* letras arcaicas

Alfabetos cirílicos[editar | editar a fonte]

Entre outros, o cirílico é a escrita estándar para as seguintes linguas:

A escrita cirílica tamén se empregou en linguas de Alasca,[2] a Europa eslava, o Cáucaso, Siberia e o oriente ruso.

O primeiro alfabeto derivado do cirílico foi o abur, usado pola lingua komi. Outros alfabetos cirílicos inclúen o alfabeto molodtsov para a lingua komi e varios alfabetos para as linguas caucásicas.

Historia[editar | editar a fonte]

Páxina do Азбука (Читанка), primeiro libro de texto ruteno, impreso por Ivan Fyodorov en 1574. Esta páxina mostra o alfabeto cirílico.

A escritura cirílica creouse durante o Primeiro Imperio Búlgaro.[3] A súa primeira variante, o alfabeto cirílico primitivo, foi creado na Escola Literaria de Preslav. Derívase das letras do alfabeto grego, ampliado con ligatura e consoantes do antigo alfabeto glagolítico para sons que non tiña o grego. A tradición mantén que o cirílico e o glagolítico foron formalizados polos santos Cirilo e Metodio, que levaron o cristianismo aos eslavos do sur, ou polos seus discípulos.[4][5][6][7] Paul Cubberley afirma que aínda que Cirilo puido codificar e expandir o glagolítico, foron os seus estudantes do Primeiro Imperio Búlgaro baixo o tsar Simeón o Grande quen desenvolveron o cirílico a partir das letras gregas na década de 890 como unha escrita máis axeitada para os libros eclesiásticos.[3] Posteriormente, o cirílico estendeuse entre outros pobos eslavos, ademais dos valacos non eslavos. Tamén puido ser inventado no século X por un misioneiro do Imperio Bizantino en Bulgaria (posibelmente san Clemente de Ohrid).

O cirílico e o glagolítico foron empregados para a lingua eslavónica eclesiástica, especialmente na variante do eslavónico eclesiástico antigo. Expresións como "И é a décima letra cirílica" adoita referirse á orde do alfabeto eslavónico eclesiástico; non todos os alfabetos cirílicos empregan todas as letras.

O alfabeto cirílico dominiou o glagolítico no século XII. A literatura producida no búlgaro antigo axiña se estendeu cara ao norte e converteuse na lingua franca dos Balcáns e en Europa oriental, onde pasou a ser convertido en eslavónico eclesiástico antigo.[8][9][10][11][12] O alfabeto empregado pola lingua eslavónica na Igrexa Ortodoxa Oriental e nos ritos do Catolicismo Oriental aínda lembra o cirílico primitivo. Porén, durante os seguintes milenios, o cirílico adaptouse aos cambios na lingua falada, desenvolvendo variacións rexionais e foi obxecto de reformas académicas e decretos políticos. Un exemplo destacado destas reformas lingüísticas poden atribuírse a Vuk Stefanović Karadžić que actualizou o alfabeto cirílico serbio suprimindo algúns grafemas que xa non se representaban na lingua vernácula, e introducindo grafemas específico (Љ Њ Ђ Ћ Џ Ј), distanciándose do alfabeto eclesiástico en uso antes da reforma.

O alfabeto actual data de 1708.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Reuters (26-10-2017). "Alphabet soup as Kazakh leader orders switch from Cyrillic to Latin letters". The Guardian (en inglés). ISSN 0261-3077. Consultado o 30-10-2017. 
  2. "Orthodox Language Texts", consultado o 20-6-2011
  3. 3,0 3,1 Paul Cubberley (1996) "The Slavic Alphabets". In Daniels and Bright, eds. The World's Writing Systems. Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.
  4. Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – 1972, p.846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; Encyclopedia of World Cultures, David H. Levinson, 1991, p.239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East, p.151, 1997; Lunt, Slavic Review, June, 1964, p. 216; Roman Jakobson, Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies; Leonid Ivan Strakhovsky, A Handbook of Slavic Studies, p.98; V. Bogdanovich, History of the ancient Serbian literature, Belgrade, 1980, p.119
  5. The Columbia Encyclopaedia, Sixth Edition. 2001–05, O.Ed. Saints Cyril and Methodius "Cyril and Methodius, Saints) 869 and 884, respectively, "Greek missionaries, brothers, called Apostles to the Slavs and fathers of Slavonic literature."
  6. Encyclopædia Britannica, Major alphabets of the world, Cyrillic and Glagolitic alphabets, 2008, O.Ed. "The two early Slavic alphabets, the Cyrillic and the Glagolitic, were invented by St. Cyril, or Constantine (c. 827–869), and St. Methodii (c. 825–884). These men from Thessaloniki who became apostles to the southern Slavs, whom they converted to Christianity."
  7. Kazhdan, Alexander P. (1991). The Oxford dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press. p. 507. ISBN 978-0-19-504652-6. Constantine (Cyril) and his brother Methodius were the sons of the droungarios Leo and Maria, who may have been a Slav. 
  8. "On the relationship of old Church Slavonic to the written language of early Rus'" Horace G. Lunt; Russian Linguistics, Volume 11, Numbers 2–3 / xaneiro de 1987
  9. Schenker, Alexander (1995). The Dawn of Slavic. Yale University Press. pp. 185–186, 189–190. 
  10. Lunt, Horace (1959). Old Church Slavonic Grammar. Mouton de Gruyter. pp. 3–4. 
  11. Wien, Lysaght (1983). Old Church Slavonic (Old Bulgarian)-Middle Greek-Modern English dictionary. Verlag Bruder Hollinek. 
  12. Benjamin W. Fortson. Indo-European Language and Culture: An Introduction, p. 374

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]