Alfabeto cirílico ruso

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Historia do alfabeto

Idade do Bronce Medio ss –XIX - -XV

Meroítico s. –III.
Xenealoxía completa

O alfabeto ruso moderno é unha variante do alfabeto cirílico. Introduciuse na época do dominio do Kievan Rus (un estado medieval dos eslavos do leste) simultaneamente á súa conversión ao cristianismo (988), ou, se certos achados arqueolóxicos están correctamente datados, nunha data lixeiramente anterior.

O idioma ruso escríbese usando unha versión moderna do alfabeto cirílico que utiliza 33 letras.

A seguinte táboa presenta as maiúsculas, xunto cos valores SAMPA para o son de cada letra:

А
/a/
Б
/b/
В
/v/
Г
/g/
Д
/d/
Е
/je/
Ё
/jo/
Ж
/Z/
З
/z/
И
/i/
Й
/j/
К
/k/
Л
/l/
М
/m/
Н
/n/
О
/o/
П
/p/
Р
/r/
С
/s/
Т
/t/
У
/u/
Ф
/f/
Х
/x/
Ц
/ts/
Ч
/tS'/
Ш
/S/
Щ
/S'/
Ъ
//
Ы
/1/
Ь
/'/
Э
/E/
Ю
/ju/
Я
/ja/

O alfabeto[editar | editar a fonte]

O alfabeto ruso é como segue:

Maiúscula Minúscula Nome Nome antigo1 SAMPA Exemplo Valor numérico 19
А а А
/A/
азъ
/az/
/a/ a de cazo 1
Б б бэ
/bE/
буки
/buki/
/b/ b de Betanzos -
В в вэ
/vE/
вѣди
/vedi/
/v/ v como no inglés vine 2
Г г гэ
/gE/
глаголь
/glagol/
/g/ g de galego 3
Д д дэ
/dE/
добро
/dobro/
/d/ d de dedo 4
Е е4 Е
/jE/
есть
/yest'/
/je/ ie como en vieiro, mais pronunciado nunha única silaba 5
Ё ё4,7 Ё
/jO/
/jo/ io de piollo, mais pronunciado nunha única silaba -
Ж ж жэ
/ZE/
живѣте
/Z1v'et'e/
/Z/ como o ll do arxentino llave -
З з зэ
/zE/
земля
/z'eml'a/
/z/ z do inglés zoo 7
И и4 И
/i:/
иже
/i:ZE/
/i/ i de vida 8
Й й И краткое
/i: kratkoje/
/j/ i de boi -
К к ка
/ka/
како
/kako/
/k/ k de ka 20
Л л эль
/El'/
люди
/l'udi/
/l/ l de lapa 30
М м эм
/Em/
мыслѣте
/m1sl'et'e/
/m/ m de mapa 40
Н н эн
/En/
нашъ
/naS/
/n/ n de noso 50
О о О
/o/
онъ
/on/
/o/ o de sogro 70
П п пэ
/pE/
покой
/pokoj/
/p/ p de peto 80
Р р эр
/Er/
рцы
/rts1/
/r/ r de rolo 100
С с эс
/Es/
слово
/slovo/
/s/ s de seda 200
Т т тэ
/tE/
твердо
/tv'erdo/
/t/ t de tipo 300
У у У
/u/
укъ
/uk/
/u/ u de uso 400
Ф ф эф
/Ef/
фертъ
/f'ert/
/f/ f de feixe 500
Х х ха
/xa/
хѣръ
/Cer/
/x/ h como en inglés house 600
Ц ц це
/tsE/
цы
/ts1/
/ts/ ts 900
Ч ч че
/tSE/
червь
/tServ'/
/tS/ ch de choiva 90
Ш ш ша
/Sa/
ша
/Sa/
/S/ x de xeada -
Щ щ ща
/S'a/
ща
/S'a/
/Sj/ x de Xosé -
Ъ ъ твёрдый знак
/tv'ord1j znak/
еръ
/jer/; Yer
Note2 - -
Ы ы Ы
/1:/
еры
/jer1/
/1/5
(IPA [i])
i de ir -
Ь ь мягкий знак
/m'axkij znak/
ерь
/jer'/
/'/3 - -
Э э6 э оборотное
/E oborotnoje/
/E/ e de época -
Ю ю Ю4
/ju/
ю
/ju/
/ju/ u de uso -
Я я4,16,17 Я
/ja/
я
/ja/
/ja/ ia de xeada, mais pronunciado nunha única silaba -
Letras eliminadas en 1918:
І і8 - I
/i:/
/i/ 10
Ѳ ѳ9 - ѳита
/fi:ta/
/f/ 9
Ѣ ѣ10 - ять
/jat'/; Yat
/jE/ -
V v11 - ижица
/iZ1tsa/
/i/ -
Letras en desuso antes do século XVIII:18
S s14 - зѣло
/z'elo/
/dz/ or /z/ 6
Ѯ ѯ12 - кси
/ksi/
/ks/ 60
Ѱ ѱ12 - пси
/psi/
/ps/ 700
Ѡ ѡ13 - омега
/om'ega/
/o/ 800
Ѫ ѫ - юсъ большой
/jus bol'Soj/, Yus
/u/,/ju/15 -
Ѧ ѧ15 - юсъ малый
/jus mal1j/
/ja/14 -
Ѭ ѭ - юсъ большой іотированный
/jus bol'Soj jotirowann1j/
/ju/15 -
Ѩ ѩ - юсъ малый іотированный
/jus mal1j jotirovann1j/
/ja/15 -

Os nomes das letras[editar | editar a fonte]

1. Ata aproximadamente 1900, os nomes mnemónicos herdados da igrexa eslava úsanse para as letras. Poden verse aquí na ortografía pre -1918 do alfabeto civil post-1708.

Posto que a maioría dos nomes antigos son obviamente nativos, tense argumentado que a lectura da lista na orde tradicional produce un estilo de himno para a arte da linguaxe, unha orde moral:
аз буки веди Coñezo letras.
глаголь добро есть Parolar é beneficioso
живете зело земля Vive de verdade (nesta) terra
иже и како люди мыслете o cal, de onde pensades como seres humanos
наш он покой é pola tranquilidade nosa
рцы слово твердо di a palabra firmemente
ук ферт хер цы [de aquí en diante...]
червь ша ер ять юс [... o significado é moi obscuro]

As letras non-vogalizadas[editar | editar a fonte]

2. O signo duro ъ indica que a consoante precedente non está palatalizada. A súa pronuncia orixinal, perdida sobre o 1400 ou antes, era a dun son estilo schwa moi curto, usualmente latinizado ŭ.

3. O signo mole ь indica que a consoante precedente está palatalizada. A súa pronuncia orixinal, perdida sobre o 1400 ou antes, era a dun son estilo schwa moi curto con iode (palatalizado), usualmente latinizado ĭ.

As vogais[editar | editar a fonte]

4. As vogais е, ё, и, ю, я palatalizan a consoante precedente, e todo excepto и fica iotado (cun [j] precedendo). O и inicial foi iotado até o séc. XIX.

5. O ы é unha antiga vogal intermedia tensa do eslavónico común, mellor mantida no ruso moderno ca noutras linguas eslavas. Orixinalmente nasalizábase en certas posicións: OR камы /kam1~/ R камень /kam'en'/ "rock". A súa forma escrita desenvolveuse así: ъ + і > ъı > ы.

6. O э foi introducido no 1708 para distinguir o /e/ non-iotado/non-palatalizado do que é iotado/palatalizado е. O uso orixinal fora е para o non-iotado /e/, ıє ou ѣ para o iotado, mais ıє ficou en desuso no século XVI.

7. O ё, introducido por Lomonosov no século XVIII, marca o son /jo/ que historicamente evolucionara desde o /je/ acentuado, un proceso que segue a producirse na actualidade. A letra ё é opcional: é correcto formalmente escribir e para /je/ e mais para /jo/. Ningún dos varios tentos no século XX de obrigar ao uso do ё se ten asentado, e hoxe en día admítese que a entrada do ordenador o debilitou.

Letras eliminadas en 1918[editar | editar a fonte]

8. O і, idéntico na pronuncia ao и, usábase só diante doutras vogais (por exemplo Нью-Іоркъ /n'ju jork/ "New York" e na palabra міръ /mir/ "mundo" e os seus derivados, para distinguilo do (etimoloxicamente equivalente) миръ /mir/ "paz".

9. O ѳ, do grego theta (zeta), coma no grego bizantino, tiña unha pronuncia igual ao ф, pero usábase etimoloxicamente.

10. O Ѣ ou Yat tiña orixinariamente un son distinto, mais na metade do sec XVIII acadou a mesma pronuncia que е na linguaxe estándar. Desde a reforma da ortografía rusa coa súa eliminación no 1918, ficou como símbolo da ortografía antiga.

11. V (o grego ypsilon) era igual na pronuncia ao и , coma no grego bizantino, mais usábase etimoloxicamente, aínda que ficou moi esporádico desde o 1918.

Letras en desuso antes do 1750[editar | editar a fonte]

12. Ѯ e Ѱ son as letras gregas xi e psi, usadas etimoloxicamente, mais desde o séc. XVIII só se usa sempre na Igrexa Eslavónica.

13. Ѡ é a letra grega omega, idéntica na pronuncia a о, usada na escritura secular só até o séc. XVIII, mais consérvase na Igrexa Eslavónica, maiormente para distinguir a forma inflexional.

14. S correspondía á primitiva pronuncia /dz/, xa ausente no Eslavo Oriental a comezos do período histórico, mais foi mantido pola tradición en certas verbas até o séc. XVIII e pola Igrexa Eslava até a actualidade.

15. O yuses ficou, de acordo coa reconstrución lingüística, irrelevante para a fonoloxía eslava oriental a comezos do período histórico, mais introduciuse xunto co resto do alfabeto cirílico. Ѭ e Ѩ decaeron maiormente no séc. XII. Ѫ continuou a usarse, etimoloxicamente, até o séc. XVI. A partir de aí restrinxiuse a letra dominical nas táboas de Pascua. O uso no séc. XVII do Ѫ e do Ѧ sobrevive na Igrexa Eslava.

16. Ѧ adoptouse para representar o son iotado /ja/ я no medio ou fin de palabra; a letra moderna я é unha adaptación da súa forma cursiva do século XVII, santificada pola reforma da ortografía rusa no 1708.


17. Ata o 1708, o /ja/ iotado escribíase ıa a comezo de palabra. Esta diferenciación Ѧ and ıa pervive na Igrexa Eslava.

18. Aínda que normalmente se afirma que as letras etiquetadas como "caídas en desuso no século XVIII", realmente foi algo máis complexo: Foron desde logo omitidas do alfabeto de mostra, imprimido nun estilo occidental con fonte serif, presentado no edicto de Pedro O Grande, xuntamente coa letra moderna и, mais foi restaurado pola presión da Igrexa Ortodoxa. Con todo, caeu completamente en desuso na escrita secular sobre o 1750.

Valores numéricos[editar | editar a fonte]

19. Os valores numéricos corresponden aos números gregos, co S que se usa para o digamma, Ч para o koppa, e Ц para o sampi. O sistema abandonouse para propósitos seculares en 1708, despois dun período transitorio dun século aproximadamente; continúa usándose pola igrexa eslava.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]