Casa de Traba

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Casa de Traba
COA Casa de Traba.png
PaísReino de Galiza
Casa materna
  • Liñaxe Gotérrez
TítulosCondes de Galiza Condes de Trastámara
Último gobernanteRoi Gómez de Trastámara
Disolución1261
Ramas menores
  • Liñaxe Baticela da Limia (Pancenteo)[1]
  • Liñaxe Novoa[2]
  • Liñaxe Biedma[3]

A familia Froilaz-Traba ou casa de Traba (escrito Trava na maioría das fontes históricas), foi unha importante liñaxe nobiliaria do Reino de Galiza que tivo un papel político preponderante durante os séculos XI e XII. A súa orixe xenealóxica remóntanse até o século IX, onde liga coa mais antiga nobreza do reino e continúa até o século XIII momento no que, após da morte sen herdeiros directos do seu último representante Roi Gómez de Trastámara, dou lugar a outras destacadas liñaxes baixomedievais.

Patrimonio territorial[editar | editar a fonte]

Terras do Condado de Trastámara, señorio instituído pola familia Froilaz.

Os estudos xenealóxicos rastrexan a xénese da casa de Traba até a descendencia do conde Goterre Aloitiz[4][5]. Os tres fillos deste conde orixinarron as liñaxes aristocráticas mais importantes da Galiza altomedieval: Osorio Gotérrez, liñaxe Osorio[6]; Aloito Gotérrez, liñaxe Aloitiz[7]; e o conde Hermenexildo Gotérrez[8], liña xenealóxica orixe da familia Froilaz[9]. Con todo, estes dados son abondo escuros e existen distintas versións entre os xenealoxistas sobre a sucesión exacta destes antepasados até chegar ao conde Bermudo Froilaz, nobre con señorío nas Terras de Trasancos. Desde este espazo territorial inicial[10], os Froilaz foron ampliando os seus dominios ao longo dos séculos mediante unións matrimoniais, compras, permutas, doazóns rexias ou pola presión sobre as comunidades campesiñas[11][12]. A unión do seu patrimonio configurou o denominado Condado de Trastámara, que se extendía desde Noia até a terra de Ortigueira, abranguendo as terras de Arzúa, Sobrado e Aranga[13].

Mosteiros familiares[editar | editar a fonte]

Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes. Os tombos deste mosteiro son unha importante fonte de información sobra as orixes da familia Froilaz.

Para garantir a continuidade indivisa deste patrimonio familiar, a estratéxia empregada polos Froilaz (e pola aristocracia laica do seu tempo) era a creación de mosteiros familiares (“monasterios nostros”[14]). Estes cenobios, constituídos inicialmente por relixiosos de ambos sexos[15], funcionaban como unha sorte de montepíos da nobreza[16], e permitían vincular grandes propiedades a unha determinada liñaxe[17].

Os nobres, nunha aparente doazón denominada "enfiteuse"[18], cedían os seus bens raices aos mosteiros recibindo destes as rendas xeradas[19]. No remate do contrato, tres xeracións e vintenove anos no caso galego[20], toda a propiedade revertía de novo no clan, ou no seu último membro supervivinte (postromeiro)[21], momento no que voltaban a aforarse as propiedades.

Este antigo sistema de terras familiares en común, chamado fintiu na tradición céltica[22], é a causa pola que nos documentos das doazóns dos Froilaz sempre figuran como confirmantes varios membros da liñaxe[23], xa que a propiedade dos bens estaba mancomunada e requería da disposición conxunta dos condóminos[24]. E é tamén o motivo polo que cando o mosteiro de Xuvia foi cedido á orde de Cluny por Pedro Froilaz no ano 1113, os sorprendidos visitadores da orde comprobaron que o mosteiro carecía de bens propios[17] e que, ademais, non podían facer nada para remedialo[25]. Unha mostra do poderio dos Froilaz no seu tempo é o feito de que sexa imposíbel estudar as fundacións e historia dos mosteiros de Monfero, Sobrado, Caaveiro, Cambre, Cis, Toxos Outos, Bergondo, Xanrozo, Dormeá, Nogueirosa, Pedroso, Xuvia, e outros... sen atopar continuadas referencias á familia[26].

Froila Bermúdez e os seus fillos[editar | editar a fonte]

O primeiro membro do clan do que existe abondosas referencias históricas foi Froila Bermúdez de Trasancos. Participou nos principais acontecementos da fin do reinado de Fernando I (1038-1065)[27] e foi un dos mais importantes vasalos do rei García II. Cando este foi deposto polo seu irmán Afonso VI, aceptou o novo señor como rexente do reino, non como rei[28]. É probábel que para garantir a súa fidelidade tivese que enviar ao seu fillo Pedro a criarse na corte leonesa de Afonso[29][30]. Estivo presente na batalla de Zalaca, desastre militar dos exercitos cristiáns, da que regresou milagrosamente indemne. En agradecemento doou ao mosteiro de Xuvia a aldea de Domirón, en Trasancos. O texto desta doazón permite rastrexar a presenza dos Froilaz nas terras trasanquesas até, cando menos, o seu bisavó Rodrigo Froilaz coetáneo do rei Bermudo III[31].

Casou en primeiras nupcias coa nobre Elvira de Faro[32], matrimonio co que os Froilaz incorporaron ao seu patrimonio dominios nas terras de Faro e o Castelo de Aranga[33]. Deste casamento naceron: Gonzalo Froilaz, bispo de Mondoñedo; Pedro Froilaz, conde de Galiza e Trastámara; Rodrigo Froilaz[34], señor de Trasancos; Visclavara Froilaz; e Adosinda Froilaz. Nun segundo casamento tivo dúas fillas mais: Munia e Hermesenda Froilaz[35]. Todos eles foron importantes aristócratas e iniciaron o período de hexemonia da súa casa entre a aristocrácia do seu tempo[36]. Faleceu o 27 de marzo de 1091 sendo soterrado xunto os seus pais Bermudo e Lupa no panteón familiar dos Froilaz en San Martiño de Xuvia[37].

Terra de Trasancos[editar | editar a fonte]

Fusaiola do século I na honra do deus prerromano Reve, primeira referencia coñecida á Terra de Trasancos: REBE TRASANCI AVG[VST]E (Para Reve da terra de Trasancos)

A Terra de Trasancos pode ser sinalada como o espazo territorial no que os Froilaz posuíron as súas mais antigas propiedades: servos, vilas, terras, igrexas e o seu mosteiro familiar e panteón de San martiño[38]. Este mosteiro, erixido polos antecesores dos Froilaz no século X[39], foi lugar de enterramento para os primeiros membros da parentela e nel profesaron como relixiosas dúas fillas de Froila Bermúdez: Visclávara e Munia. Munia Froilaz foi a súa vez a fundadora do outro grande mosteiro familiar dos Froilaz na comarca trasanquesa: San Salvador de Pedroso[40].

Estes dous cenobios víronse beneficiados polas continuadas doazóns patrimoniais dos Froilaz, e a súa vez, foron utilizados para expandir os dominios da parentela[41]. A análise dos tombos de Xuvia permite observar como toda a terra de Trasancos (e os seus moradores) van ficando paulatinamente baixo o dominio do mosteiro, e por tanto dos Froilaz[42][41].

Este proceso, foi repetido noutros territorios[43] como as terras lindeiras de Pruzos e Bezoucos, que se achaban tamén baixo o dominio directo dos primeiros Froilaz e da súa pequena nobreza dependente[44], situación na que se mantiveron durante todo o período plenomedieval[45]. Alí se encontraban outros importantes mosteiros relacionados co clan como San Xoán de Caaveiro e Santa María de Monfero. Algúns mesmo iniciados polos propios Froilaz, tal é o caso de: Santa María de Xanrozo en Betanzos, probábel fundación de Froila Bermúdez[46] ou Santa María de Nogueirosa fundado por Bermudo Pérez de Traba[47].

O señorio desta terra de Trasancos pasou de Froila Bermúdez ao seu fillo Rodrigo Froilaz, importante magnate territorial[48] que fixo parte da curia condal de Raimundo de Borgoña, onde se lle encomendou a defensa das terras costeiras do reino[49]. Posteriormente loitou xunto ao resto do clan familiar polos dereitos sucesorios de Afonso Raimúndez, fillo de Raimundo, até conseguir a súa coroación. Faleceu no ano 1133 e foi soterrado en San Martiño de Xuvia xunto aos seus pais e avós.

Pedro Froilaz e os seus fillos[editar | editar a fonte]

Sartego de Pedro Froilaz no Panteón Real da Catedral de Santiago.

O primeiro conde de Traba, así mencionado nun documento do 28 de marzo de 1098, foi Pedro Froilaz (fillo de Froila Vermúdez), quen foi antes conde de Ferreira (Ferraria, no latín da época, localidade do distrito de Bergantiños) e despois o primeiro conde de Galiza até a súa morte en 1128. O seu fillo, Fernando Pérez de Traba, tivo enorme influencia no Condado Portucalense.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Liñaxe Limia S.XII-XIII". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 07/10/2018. 
  2. "Liñaxe Novoa S.XII-XV". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 07/10/2018. 
  3. "Liñaxe Biedma S.XIII-XIV". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 07/10/2018. 
  4. LÓPEZ SANGIL 2005. p. 13
  5. Gónzalez López, Emilio (1978). Grandeza e decadencia do reino de Galicia. Galaxia. p. 169. 
  6. "Liñaxe Osorio". Xenealoxias do Ortegal. Consultado o 14/10/2018. 
  7. "Liñaxe Aloitiz". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 14/10/2018. 
  8. "Liñaxe Guterrez". www.xenealoxiasdoortegal.net. Consultado o 2019-01-07. 
  9. TORRES SEVILLA 1999. p. 298
  10. Pena Graña, André (2015-03-24). "OS FROILAZ, UNHA DINASTÍA DE TRASANCOS [CAPÍTULO II]". Fidalgos de Narón. Consultado o 2019-01-09. 
  11. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 389. 
  12. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 392. 
  13. López Teixeira, Xosé Antonio (2013). Rex et Regina: Urraca, Afonso Raimúndez e a monarquía galega. Toxos Outos. p. 24. ISBN 978-84-15400-78-3. 
  14. "Doazón de Naraío para o mosteiro de Xuvia". www.falamedesansadurnino.org. Consultado o 2018-12-04. 
  15. Xosé Antón García González (2012-02-24). "Un mosteiro dúplice". Consultado o 2018-12-04. 
  16. Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 151. ISBN 978-84-920185-98. 
  17. 17,0 17,1 Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 152. ISBN 978-84-920185-98. 
  18. "Enfiteuse" (en portugués). 2018-06-18. 
  19. Frez, Amancio Isla (1992). La sociedad gallega en la Alta Edad Media (en castelán). Editorial CSIC - CSIC Press. ISBN 9788400072155. 
  20. Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 103. ISBN 978-84-920185-98. 
  21. Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 104. ISBN 978-84-920185-98. 
  22. Maier, Bernhard (2000). Dictionary of Celtic Religion and Culture (en inglés). Boydell & Brewer. ISBN 9780851156606. 
  23. Cal Pardo, Enrique (1984). El monasterio de San Salvador de Pedroso en tierras de Trasancos. Deputación da Coruña. p. 20. ISBN 84-505-0120-2. 
  24. Pena Graña, Andrés (1993). Narón, un concello con historia de seu 2. Concello de Narón. p. 79. ISBN 84-87674-32-1. 
  25. Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 153. ISBN 978-84-920185-98. 
  26. López Sangil, Jose Luis (2007). "La nobleza altomedieval gallega. La familia Froilaz-Traba. Sus fundaciones monacales en Galicia en los siglos XI, XII y XIII" (PDF). Nalgures (4): 261–322. 
  27. "Froila Bermúdez". Real Academia de la Historia. Consultado o 2019-01-05. 
  28. LÓPEZ SANGIL 2005. p. 17
  29. Pena Graña, Andrés (1993). Narón, un concello con historia de seu 2. Concello de Narón. p. 67. ISBN 84-87674-32-1. 
  30. López Ferreiro, Antonio (1900). Historia de la Santa a.m. iglesia de Santiago de Compostela 3. p. 322. 
  31. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 359. 
  32. "Liñaxe Faro". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 15/10/2018. 
  33. Barros, Carlos (2009). "Origen del castillo y coto de Aranga, siglos X-XII". Cuadernos de Estudios Gallegos (122): 143. 
  34. "Liñaxe Mandiá". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 15/10/2018. 
  35. "Liñaxe Creszoniz". Xenealoxías do Ortegal. Consultado o 15/10/2018. 
  36. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 361. 
  37. Cal Pardo, Enrique (2003). Epicospologio Mindoniense. Instituto de estudios gallegos "Padre Sarmiento". p. 75. 
  38. Pena Graña, Andrés (1993). Narón, un concello con historia de seu 2. Concello de Narón. p. 57. ISBN 84-87674-32-1. 
  39. "Fundacion do mosteiro de Xuvia". www.falamedesansadurnino.org. Consultado o 2019-01-09. 
  40. "Fundación do mosteiro de San Salvador do Pedroso". www.falamedesansadurnino.org. Consultado o 2019-01-09. 
  41. 41,0 41,1 "Vendo Ferreira por un cabalo de cor baio". www.falamedesansadurnino.org. Consultado o 2018-12-06. 
  42. "Doazón de Naraío para o mosteiro de Xuvia". www.falamedesansadurnino.org. Consultado o 2018-12-04. 
  43. Pena Graña, André (2007). Narón, un concello con historia de seu III. Concello de Narón. p. 153. ISBN 978-84-920185-98. 
  44. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 358. 
  45. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Froilaz nas terras do Eume. Implantación territorial e estrutura do dominio durante os séculos XI e XII" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 13: 400. 
  46. Daviña Sáinz, Santiago (1998). "El monasterio de las Cascas (Betanzos)" (PDF). Anuario Brigantino (21): 79. ISSN 1130-7625. 
  47. López Sangil, José Luis (2003). "Nogueirosa: su monasterio y su castillo" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios 10: 252. 
  48. Barón Faraldo, Andrés (2006). "O grupo aristocrático dos Fróilaz nas terras do Eume" (PDF). Cátedra: revista eumesa de estudios (13): 377–381. ISSN 1133-9608. 
  49. López Ferreiro, Antonio (1900). Historia de la Santa a.m. iglesia de Santiago de Compostela 3. p. 438. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]