Soberanía

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

A soberanía, como concepto xeral, é a calidade de ser soberano, de quen ten a autoridade suprema, sexa referido a unha persoa, un pobo, un organismo, etc. ou ao carácter dunha nación ou institución independente, que non está sometida a outra.[1]

O exercicio da autoridade, na maioría de sistemas políticos actuais, reside no pobo e é exercida a través dos poderes públicos de acordo coa súa propia vontade e sen a influencia de elementos estraños. A palabra "soberanía" tamén se conceptualiza como o dereito dunha institución política de exercer o seu poder. Tradicionalmente considerouse que son tres os elementos da soberanía: Territorio, pobo e poder.[2]

No Dereito internacional, a soberanía é un concepto clave, referido ao dereito dun estado para exercer os seus poderes.[3]

Terminoloxía[editar | editar a fonte]

Etimoloxicamente soberanía provén do adxectivo e substantivo «soberano» e o sufixo -ía (coincidente en galego, portugués e castelán, sobirania en catalán), provén do latín superanus formada por «super» (enriba, máis) + «anus» (pertenza, procedencia, relación) significando «o que tén autoridade por enriba de todos».[4]

O concepto na historia[editar | editar a fonte]

A definición de Bodin. A soberanía do poder absoluto[editar | editar a fonte]

A soberanía, segundo a clásica definición de Jean Bodin na súa obra Os seis libros da República, é o "poder absoluto e perpetuo dunha República" e soberano é quen ten o poder de decisión, de dar leis sen recibilas doutro, é dicir, aquel que non está suxeito ás leis escritas, pero si á lei divina ou natural. Segundo este autor soberano debía ser o monarca, e caracterizábase dito poder por ser absoluto, perpetuo, supremo, ilimitado, indivisible e imprescriptible.[5] Segundo Bodin, até a súa época ningún filósofo ou xurisconsulto fora quen de dar unha definición do termo ao longo da historia.[6]

Páxina da obra de Rousseau O Contrato social

A soberanía popular de Rousseau[editar | editar a fonte]

Dous séculos máis tarde, no ano 1762 Rousseau retomou a idea de soberanía pero cun cambio substancial. O soberano é agora a colectividade ou pobo, e esta é a que dá orixe ao poder alleado, renunciando voluntariamente aos seus dereitos a favor da autoridade. Cada cidadán é soberano e súbdito ao mesmo tempo, xa que contribúe tanto a crear a autoridade como a formar parte dela, en canto mediante a súa propia vontade deu orixe a esta, e doutra banda é súbdito desa mesma autoridade, en canto obrígase a obedecela.

Así segundo Rousseau todos os cidadáns serían libres e iguais, posto que ninguén obedecería ou sería mandado por un individuo en específico, senón que sería un suxeito indeterminado, que sería a vontade xeral. A vontade xeral ten o poder soberano, é dicir, aquela que sinala o correcto e verdadeiro, e aquelas minorías deberían acatar o que di a vontade colectiva. Esta concepción russoniana que a pesar de ser un dos puntos de orixe da revolución francesa e influír deste xeito na aparición da democracia moderna, tamén comportou a múltiples abusos, porque en nome da vontade "xeral" ou pobo, asasinouse e destruíuse indiscriminadamente. Xerou actitudes irresponsables e permitiu o atropelo dos dereitos fundamentais das minorías. O modelo político ideal para Rousseau está afastado dos actuais Estados-nación; a soberanía inalienable e indivisible que defendía levaba a estados reducidos como os cantóns suízos, a polis grega ou a civitas romana da República.[7]

A soberanía nacional do abade Sieyés[editar | editar a fonte]

Fronte a iso xordeu unha nova corrente teórica, a de Emmanuel Joseph Sieyès que postulaba que a soberanía está radicada na nación e non no pobo, querendo con iso que a autoridade non obrase soamente tomando en conta o sentimento maioritario coxuntural dun pobo, que podía ser obxecto de influencias ou paixóns desarticuladoras, senón que ademais tivese en conta o legado histórico e cultural desa nación, e dos valores e principios baixo os cales se fundou. Ademais no concepto de nación contempla a todos os habitantes dun territorio, sen exclusións nin discriminacións. Sieyès indica que "os parlamentarios son representantes e non mandatarios", posto que estes gozan de autonomía propia unha vez que xa foron electos, e exercerán os seus cargos mediando unha cota de responsabilidade e obxectividade no momento de lexislar, en cambio os mandatarios deben realizar o que o seu mandante lle indíca en cada momento, neste caso, o pobo.[8]

Evolución posterior[editar | editar a fonte]

Así de Rousseau nace o concepto de soberanía popular, mentres que de Emmanuel-Joseph Sieyès o de soberanía nacional. Ambos conceptos danse indistintamente nas constitucións modernas, aínda que logo da II Guerra Mundial retomouse con forza o concepto de soberanía popular que se mira como máis próximo ao pobo, o cal suponse que actualmente ten un grao de cultura cívica e moderación moito máis alto que no tempo da Toma da Bastilla en 1789.

Ao tomar o corpo civil como un corpo político organizado, con vida propia e necesidades comúns, utilízase o termo soberanía nacional na Revolución francesa quitándolle ao individuo a capacidade individual de decisión e transmitíndolla ao corpo nacional. Esta é a tese mantida polo artigo 3 da Declaración de dereitos francesa ao determinar que

Toda soberanía reside esencialmente na nación.

Deste xeito a soberanía nacional concibirase como unha, indivisible e inalienable, que non pode confundirse cos individuos que a conforman.[8]

Ao conformar así o concepto, o individuo é parte da nación, pero esta é un todo que non lle representa directamente. Non será pois posible entender o sufraxio universal igual para todos e con poder de decisión. Os individuos non teñen dereitos, senón que cumpren funcións, e esas funcións serán reservadas para quen reúna a dignidade suficiente, xeralmente relacionada coa riqueza persoal. Aparece así o sufraxio censitario.[9]

Para manter esta teoría elaboraronse complexas teses sobre a condición da Nación como entidade superior ao individuo.

Diferenzas entre soberanía nacional e popular[editar | editar a fonte]

O termo soberanía popular buscouse como a antagónica á tese da soberanía nacional. A Constitución francesa de 1793 foi o segundo texto legal que estableceu que "a soberanía reside no pobo ...". Jean-Jacques Rousseau, na suúa obra O Contrato social, atribúe a cada membro do Estado unha parte igual da que denomina a "Autoridade soberana" e propuxo unha tese da soberanía baseada na vontade xeral. Para Jean-Jacques Rousseau o soberano é o pobo, e este emerxe do pacto social, e como corpo decreta a vontade xeral manifiestada na lei.

De acordo ás diversas teses mantidas ata a data, pódese definir como "que a residencia legal e efectiva do poder de mando dun conxunto social atópase e exércese en e pola universalidad dos cidadáns", e particularmente nos Estados democráticos. Así o sufraxio universal convértese nun dereito fundamental e a condición cidadá é igual para todos con independencia de calquera outra consideración, salvo as limitacións de idade ou xuízo.[9]

A Constitución española de 1978 recoñece que "a soberanía nacional reside no pobo, do que emanan todos os poderes do Estado".[10]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Dicionario; Soberanía". Real Academia Galega. Consultado o 2022-08-25. 
  2. República.gt. "Elementos básicos de la soberanía de un estado". República.gt (en castelán). Consultado o 2022-08-25. 
  3. "MERCOSUL; Artigos. SOBERANIA NO DIREITO INTERNACIONAL" (PDF). unicruz.edu.br (en portugués). Consultado o 25 de agosto de 2022. 
  4. "SOBERANÍA". Etimologías de Chile (en castelán). Consultado o 2022-08-25. 
  5. "Bodin". Soberania.es; Tese de doutoramento. Consultado o 25-8-2022. 
  6. "Tese de doutoramento". Soberania.es (en castelán). Consultado o 25-8-2022. 
  7. "Rousseau: libertad, soberanía del pueblo e igualdad". www.lasangredelleonverde.com (en castelán). Consultado o 2022-08-25. 
  8. 8,0 8,1 "As origens do Poder Constituinte na Revolução Francesa: dos Estados Gerais ao estabelecimento da Assembléia Nacional Constituinte em 1789 - Âmbito Jurídico - Educação jurídica gratuita e de qualidade" (en portugués). 2008-10-31. Consultado o 2022-08-25. 
  9. 9,0 9,1 Certo, Jurídico. "A SOBERANIA DOS ESTADOS NO MUNDO MODERNO FRENTE AOS PRINCÍPIOS DA NÃO INTERVENÇÃO E DA RESPONSABILIDADE DE PROTEGER". juridicocerto.com (en portugués). Consultado o 2022-08-25. 
  10. "Constitución Española. Galego" (PDF). BOE.es ; Lexislación. ; Documentos. Consultado o 25-8-2022. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]


Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo sobre política é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
 Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.