Nepotismo
| Nepotismo | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Identificadores | |||||||
| |||||||
| Fontes e ligazóns | |||||||
| Wikidata | |||||||
O nepotismo[1] (do latín nepos, «neto» ou «descendente») ou enchufismo,[2] é a utilización dun cargo, xa sexa no sector público ou nunha empresa privada, para designar a familiares ou amigos para determinados postos de traballo ou concederlles outros favores, independentemente do seu mérito para ocupar o cargo, senón da súa lealdade ou alianza.[3]
Segundo o parágrafo 2 do artigo 21 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos: «Toda persoa ten dereito a acceder, en condicións de equidade, ás funcións públicas do seu país».[4] Polo tanto, o nepotismo vulnera o dereito humano de acceso ás funcións públicas de todos aqueles que se ven privados de oportunidades para competir de forma xusta para un cargo público.
Aínda que o nepotismo pode darse tanto no sector público como no privado, a diferenza é que no primeiro rexen principios xerais como o «interese xeral», protexido polos poderes públicos, mentres que no segundo rexe a «autonomía da vontade» ou o «dereito á propiedade», é dicir, a súa protección está determinada polo propio empresario, propietario e xestor dos medios de produción, no seu propio interese e beneficio.
Etimoloxía
[editar | editar a fonte]O termo nepotismo deriva de «nepote» (do italiano nipote, «sobriño», a través do latín nepōs) e do sufixo «-ismo», en referencia á práctica dos papas durante a Idade Media e o Renacemento de nomear cardeais aos seus parentes (principalmente sobriños).[5]
Tipos de nepotismo
[editar | editar a fonte]Política
[editar | editar a fonte]O nepotismo é unha acusación común en política cando o parente dunha figura poderosa ascende a un poder similar aparentemente sen as cualificacións adecuadas. Crese que a expresión británica Bob's your uncle («Bob é o teu tío») se orixinou cando Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil («Bob»), terceiro marqués de Salisbury, promoveu ao seu sobriño, Arthur Balfour, ao prestixioso posto de secretario xefe para Irlanda, o que foi considerado un acto de nepotismo.[6]
Herdanza
[editar | editar a fonte]Herdanza foi vista por algúns como unha forma de nepotismo.[7]
Organizacional
[editar | editar a fonte]O nepotismo nas organizacións leva á monopolización do poder porque cando os membros que participan na toma de decisións institucionais están relacionados, as decisións tomadas dentro das institucións corren o risco de favorecer a un grupo de persoas estreitamente conectadas.[8]
O nepotismo tamén pode ocorrer dentro das organizacións, cando unha persoa é empregada debido aos seus lazos familiares.[9] Xeralmente considérase pouco ético, tanto por parte do empresario como do empregado.[10] Unha das consecuencias do nepotismo nunha organización é a creación dunha limitación na rede de contactos da organización, reducindo as oportunidades de negociación con outros círculos sociais, o que pode levar a unha redución do éxito e da duración das organizacións a longo prazo.[11]
No emprego
[editar | editar a fonte]O nepotismo no traballo pode significar un aumento das oportunidades nun posto de traballo, acadar un emprego ou cobrar máis que outras persoas en situacións similares.[12] Preséntanse argumentos tanto a favor como en contra do emprego concedido por vínculos familiares, algo máis común nas pequenas empresas familiares. Por unha banda, o nepotismo pode proporcionar estabilidade e continuidade. Os críticos citan estudos que demostran unha diminución da moral e do compromiso dos empregados non relacionados,[13] e unha actitude xeralmente negativa cara aos postos superiores ocupados mediante o nepotismo. Un artigo da revista Forbes afirmaba: «non hai escaleira que subir cando o chanzo superior está reservado para persoas cun determinado nome».[14] Empregar persoas íntimas favorece a perpetuación das ideas ou obxectivos daqueles que as empregan, sabendo que a xente que as rodea as manterá. Non obstante, pode levar á falta de persoal competente ou a unha redución da produtividade porque, mesmo se os empregados non son as mellores opcións para as súas funcións, estarán protexidos polas persoas que os empregan.[15]
No entretemento
[editar | editar a fonte]Fóra da política nacional, as acusacións de «nepotismo» fanse en casos de favoritismo prima facie cara a familiares.
- O papel de Peaches Geldof como editora nun reality show da MTV, producido por unha empresa propiedade do seu pai, Bob Geldof.[16][17]
- En decembro de 2022, a revista New York presentou na súa portada (cualificando o 2022 como «o ano do Nepo baby») a famosos notables (Maude Apatow, Lily-Rose Depp, Maya Hawke, Dakota Johnson, Ben Platt, Jack Quaid, Zoë Kravitz e John David Washington) cuxo éxito profesional se conseguiu a través do nepotismo.[18][19][20]
Deportes
[editar | editar a fonte]Os casos de nepotismo no mundo do deporte non son precisamente raros, onde presidentes de federacións e confederacións poden permanecer ao mando durante décadas. Tamén hai quen, aproveitando a influencia dos seus cargos, inscribe os seus fillos e outros familiares en competicións deportivas para os que non posúen as cualificacións mínimas.[21][22]
No ámbito académico
[editar | editar a fonte]O nepotismo tamén está presente no ámbito académico, onde é común que os profesores teñan as súas parellas, e ás veces fillos, empregados pola mesma institución onde traballan.[23] Na segunda metade do século XX, polo menos nos Estados Unidos, isto era moito menos frecuente, xa que as universidades mantiñan normalmente políticas antinepotismo moi estritas.[24] Os países con altos niveis de corrupción e sistemas de educación superior con baixa competencia entre as universidades adoitan presentar niveis máis altos de corrupción dentro do ámbito académico.[25] Italia é coñecida por ter niveis particularmente altos de nepotismo no seu sistema académico, en comparación con outras nacións desenvolvidas.[26][27] O nepotismo adoita ser eloxiado por favorecer o emprego feminino no ámbito académico.[28] En países como o Brasil, onde a presenza de mulleres en postos de ensino de posgrao aínda é baixa,[29] o nepotismo académico podería considerarse unha actitude positiva, aínda que discutible.[30]
Exemplos
[editar | editar a fonte]
- Considerouse nepotismo que o presidente dos Estados Unidos, John F. Kennedy, nomease ao seu irmán Robert F. Kennedy como Fiscal Xeral en 1960.[31]
- En 2016, o presidente dos Estados Unidos, Donald Trump, nomeou á súa filla Ivanka (Yael Kushner) asesora na Casa Branca e ao seu xenro Jared Kushner asesor principal (senior advisor) con varias funcións especiais.[32]
- En 2016, o presidente turco, Recep Tayyip Erdoğan, nomeou ao seu xenro Berat Albayrak como ministro de Finanzas.[33]
- En 2018, o vicechanceler austríaco Heinz-Christian Strache (FPÖ) nomeou á súa entón esposa, Philippa Strache, como responsable de benestar animal do seu partido.[34]
- Arianna Meloni, irmá e asesora da primeira ministra italiana Giorgia Meloni, asumiu a secretaría política do partido gobernante Fratelli d'Italia («Irmáns de Italia») en agosto de 2023.[35] «Arianna Meloni tamén está casada co destacado político e ministro de Agricultura Francesco Lollobrigida, que tamén é membro de Fratelli d'Italia».[35]
- No outono de 2023, o presidente de Zimbabwe, Emmerson Mnangagwa, nomeou o seu fillo, Kudakwashe David Mnangagwa (viceministro de Facenda) e o seu sobriño, Tongai Mnangagwa (viceministro de Turismo), para dous cargos ministeriais clave.[36] A oposición («Coalición Cidadá polo Cambio») rexeitou os resultados das eleccións presidenciais de agosto de 2023.[36]
- En decembro de 2023, Javier Milei tras modificar un decreto creado por Mauricio Macri que impedía a contratación de familiares para o ministerio, nomeou á súa irmá Karina Milei como secretaria xeral da Presidencia da Nación Arxentina. Ela non tiña experiencia previa na administración pública.[37]
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para nepotismo.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para enchufismo.
- ↑ Rodrigo Tena Arregui (1-4-2014). "¿Nepotismo en el Tribunal Supremo? La importancia de tener buenos contactos en España". Hay Derecho (en castelán). Consultado o 20-3-2018.
- ↑ "Declaração Universal dos Direitos Humanos". ONU (en portugués). Consultado o 24 de novembro de 2025.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para nepotismo.
- ↑ Trahair, R. C. S. (1994). From Aristotelian to Reaganomics: A Dictionary of Eponyms with Biographies in the Social Sciences (en inglés). Bloomsbury Academic. ISBN 978-0-313-27961-4. Consultado o 2025-09-18.
- ↑ Pérez-González, Francisco (1 de novembro de 2006). "Inherited Control and Firm Performance". American Economic Review (en inglés) 96 (5): 1559–1588. ISSN 0002-8282. doi:10.1257/aer.96.5.1559.
- ↑ Teixeira da Silva, Jaime A.; Katavić, Vedran; Dobránszki, Judit; Al-Khatib, Aceil; Bornemann-Cimenti, Helmar (2019). "Establishing Rules for Ethicists and Ethics Organizations in Academic Publishing to Avoid Conflicts of Interest, Favoritism, Cronyism and Nepotism" (PDF). KOME (en inglés) 7 (1): 110–125. doi:10.17646/KOME.75698.87. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 17 de decembro de 2022. Consultado o 4 de febreiro de 2023.
- ↑ Hotho, Jasper; Minbaeva, Dana; Muratbekova-Touron, Maral; Rabbiosi, Larissa (1 Setembro de 2020). "Coping with Favoritism in Recruitment and Selection: A Communal Perspective". Journal of Business Ethics (en inglés) 165 (4): 659–679. ISSN 1573-0697. doi:10.1007/s10551-018-4094-9.
- ↑ Richard Utz (24 de marzo de 2010). "Beyond Consanguinity". Inside Higher Ed (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 15 de outubro de 2022.
- ↑ Michael S. Aßländer; Sarah Hudson, eds. (2017). The handbook of business and corruption: cross-sectoral experiences. Bingley, Reino Unido. ISBN 978-1-78635-445-7. OCLC 1003263368.
- ↑ "Nepotism at Work" (en inglés). Safeworkers.co.uk. 20 de abril de 2013. Arquivado dende o orixinal o 4 de abril de 2019. Consultado o 20 de xuño de 2013.
- ↑ "Family Ties: Handling Nepotism Within Your Business – Perspectives – Inside INdiana Business with Gerry Dick" (en inglés). Insideindianabusiness.com. 9 de novembro de 2010. Arquivado dende o orixinal o 14 de maio de 2013. Consultado o 20 de xuño de 2013.
- ↑ Kneale, Klaus. "Is Nepotism So Bad?". Forbes (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 9 de outubro de 2019. Consultado o 20 de xuño de 2013.
- ↑ Safina, Dinara (2015). "Favouritism and Nepotism in an Organization: Causes and Effects". Procedia Economics and Finance (en inglés) 23: 630–634. doi:10.1016/S2212-5671(15)00416-5.
- ↑ "Peaches Geldof bags TV reality show as magazine editor" (en inglés). Sundaymirror.co.uk. Arquivado dende o orixinal o 24 de maio de 2008. Consultado o 6 de marzo de 2011.
- ↑ "A horrific history that has repeated itself for Peaches". telegraph.co.uk (en inglés). 22 de xullo de 2014. Arquivado dende o orixinal o 22 de xaneiro de 2022. Consultado o 22 de xaneiro de 2022.
- ↑ Jones, Nate (2022-12-19). "How a Nepo Baby Is Born: Hollywood has always loved the children of famous people. In 2022, the internet reduced them to two little words.". Vulture (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 2023-02-02. Consultado o 2023-02-04.
- ↑ "The Year of the Nepo Baby". Vulture (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 2022-12-23. Consultado o 2023-02-04.
- ↑ Lowe, Lindsay (2022-12-23). "What are 'nepo babies' and why is the internet talking about them?". Today.com (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 2022-12-23. Consultado o 2023-02-04.
- ↑ Vecchioli, Demétrio (2023-08-08). "Nepotismo faz esporte brasileiro sentir inveja da Somália". UOL (en portugués). Consultado o 2025-11-29.
- ↑ "Comissão independente diz que Fifa alimenta "cultura do nepotismo"". Terra (en portugués). 2013-02-08. Consultado o 2025-11-29.
- ↑ "Nepotism in the Academy Raises Serious Questions". Diverse: Issues In Higher Education (en inglés). 2018-10-19. Arquivado dende o orixinal o 2022-08-05. Consultado o 2022-08-15.
- ↑ "Past US Anti-nepotism Rules". Diverse: Issues In Higher Education (en inglés). EUA: National Institutes of Health. Arquivado dende o orixinal o 2023-09-08. Consultado o 2023-09-15.
- ↑ Abramo, Giovanni; D'Angelo, Ciriaco Andrea; Rosati, Francesco (Outubro de 2014). "Relatives in the same university faculty: nepotism or merit?". Scientometrics (en inglés) 101 (1): 737–749. arXiv:1810.13234. doi:10.1007/s11192-014-1273-z.
- ↑ Allesina, Stefano (2011-08-03). "Measuring Nepotism through Shared Last Names: The Case of Italian Academia". PLOS ONE (en inglés) 6 (8): e21160. Bibcode:2011PLoSO...621160A. PMC 3149595. PMID 21826195. doi:10.1371/journal.pone.0021160.
- ↑ Grilli, Jacopo; Allesina, Stefano (2017-07-18). "Last name analysis of mobility, gender imbalance, and nepotism across academic systems". Proceedings of the National Academy of Sciences (en inglés) 114 (29): 7600–7605. Bibcode:2017PNAS..114.7600G. PMC 5530677. PMID 28673985. doi:10.1073/pnas.1703513114.
- ↑ Dunkle, Margaret (1971-12-31). "Anti-nepotism policies and practices" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 2024-07-11. Consultado o 2023-09-15.
- ↑ Santana, Luciana; Gontijo, Elaine; Rangel Candido, Márcia (2023-12-05). "A permanência de mulheres na academia: diálogo necessário com o Legislativo". Voto Consciente (en portugués). Consultado o 2025-08-02.
- ↑ Costa de Oliveira (org.), Ricardo (2016). Nepotismo, Parentesco e Mulheres (en portugués). Curitiba: Urbi et Orbi. p. 598. ISBN 978-85-69137-03-0.
- ↑ Elliot, Jeffrey M.; Ali, Sheikh R. (1 de setembro de 2007). The Presidential Congressional Political Dictionary (en inglés). Wildside Press LLC. p. 88. ISBN 978-1-4344-9140-4. Consultado o 20 de xuño de 2013.
- ↑ Yuhas, Alan (10 de xaneiro de 2017). "Trump names son-in-law Jared Kushner as senior adviser, testing anti-nepotism law". The Guardian (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 9 de outubro de 2019. Consultado o 4 de febreiro de 2023.
- ↑ "Berat Albayrak, genro de Erdogan e homem poderoso da Turquia". Estado de Minas (en portugués). 2018-07-10. Consultado o 2025-11-27.
- ↑ Günter Traxler (2018-09-08). "Philippa Strache als Tierschutzbeauftragte: Freiheitlich wirkt". derStandard.at (en alemán). Consultado o 2019-12-05.
- ↑ 35,0 35,1 ORF at/Agenturen red (2023-08-25). "Italien: Schwester von Meloni übernimmt hohes Parteiamt" (en alemán). Consultado o 2023-08-25.
- ↑ 36,0 36,1 ORF at/Agenturen red (2023-09-13). "Simbabwes Präsident vereidigt Sohn und Neffen als Minister" (en alemán). Consultado o 2023-09-13.
- ↑ "Javier Milei limitó el alcance de un decreto de Mauricio Macri para designar a su hermana como secretaria general de la Presidencia" (en castelán). Clarín. 11 de decembro de 2023. Consultado o 17 de decembro de 2023.
