Mazandarán

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
استان مازندران
IranMazandaran-SVG.svg
EstadoIrán Irán
CapitalSari
 • Total23833 km²
 • Total(2011) 3.073.943 hab.
 • Densidade130 hab./km²
Código ISOn/d

A provincia de Mazandarán (Mazandaran.ogg Mazandaran.ogg , en persa: استان مازندران, Ostān-e Māzandarān), é unha provincia iraniana localizada ao longo da costa sur do mar Caspio e na zona central da cordilleira de Alborz, no norte de Irán.

A provincia é unha das provincias máis densamente poboadas de Irán[1] e posúe diversos recursos naturais, especialmente grandes reservas de petróleo e gas natural.[2] Os catro condados máis grandes da provincia son Sari, Amol, Nur e Tonekabon.[3] Foi fundada en 1937.[4]

A natureza diversa da provincia caracterízase por chairas, pradarías, bosques e selvas[5] situadas entre as praias do mar Caspio e a abrupta e nevada serra de Alborz,[6] incluíndo o Monte Damavand, un dos picos e volcáns máis altos de Asia.[7]

Mazandarán é un importante piscicultor,[8] e a acuicultura proporciona un engadido económico importante á agricultura tradicional predominante.[9] Outra importante contribución á economía é a industria do turismo, pois persoas de todo Irán adoitan visitar a área.[10] Mazandarán é tamén un centro en crecemento de biotecnoloxía.[2]

Divisións administrativas[editar | editar a fonte]

A provincia cobre unha área de 23,842 km2.[11] Sari é a capital da provincia.

Mazandarán está dividido a 20 condados (shahrestān en persa). Todos os xahrestáns deben o seu nome ao seu centro administrativo, excepto Savadkooh.


Historia[editar | editar a fonte]

Prato sasánida cuberto de prata cunha escena de músicos tocando. Século VII.

Dátanse ocupacións humanas na área de polo menos hai 75,000 anos.[12] Escavacións recentes en Gohar Tape en Rostamkola proban asentamentos humanos de máis de 5,000 anos, sendo a área considerada un dos sitios históricos máis importantes de Irán.[13] Xogou unha función importante no desenvolvemento cultural e urbano da rexión.[14] Mazandarán é unha das áreas máis antigas sen un patrimonio nómade significativo, senón máis ben sedentario. O pobo tradicional da rexión son os mazanderanis,[15] que falan unha lingua iraniana estreitamente ligada co gilaki e o sangiseri, mais tamén ten semellanzas con varias linguas caucásicas, reflectindo a historia da rexión e o seus pobos. A principios do século XX, Reza Xa conectou o norte de Elbourz coas ladeiras do sur construíndo sete estradas novas e ferrocarrís, e as provincias de Mazandarán e Guilán empezaron a ser coñecidas polo nome de Shomal polos iranianos (que significa "o norte" en persa). Mazandarán é unha provincia do Caspio do norte de Irán[16] Localizado na costa do sur do mar Caspio, limita polo norte con Rusia (a través do mar), e coas provincias de Golestán, Semnán, Teherán, Alborz, Qazvin e Guilán. Sari é a cidade máis grande e a capital provincial.

A provincia de Mazandarán inclúese na Primeira Rexión, dentro das cinco rexións nas que se xuntan as provincias, só para propósitos de coordinación e desenvolvemento, desde o 22 de xuño de 2014.[17]

Mapa do Imperio Medo (600 a. C.) mostrando as localizacións relativas dos amardos.
Vaso cunha escena dunha vendima, Biblioteca Británica, do Imperio Sasánida de Ardashir I, (621-628-630).

Historia preislámica[editar | editar a fonte]

Antes da chegada de falantes iranios a Irán, os habitantes nativos desta rexión eran cazadores e pastores de subsistencia. Os estudos arqueolóxicos realizados en covas en Behshahr datan restos de ca. 9500 a. C. Os amardos eran os que habitaban toda a rexión montañosa arredor do mar Caspio, incluíndo a actual Amol.

Cunca hircania de ouro, datada do século IX a. C. Foi encontrada en Kalardasht, en Mazandarán.

O territorio coñecido como Mazandarán mudou de mans entre varias dinastías desde cedo na súa historia. Hai varias fortalezas do Imperio Parto e do Imperio Sasánida, e moitos lugares de enterramento espallados pola provincia. Durante esta era, Mazandarán formaba parte de Hircania, sendo unha das provincias importantes desta. No 662, dez anos despois da morte de Iazdeguerd III, o último emperador sasánida, un grande exército musulmán baixo as ordes de Hassan ibn Ali invadiu Tabarestán.

Á chegada do imperio sasánida, o rei de Mazandarán (Tabaristán e Padashkhwargar) era Gushnasp,[18] cuxos antepasados reinaron na rexión baixo o imperio parto desde a época de Alexandre o Grande. En 529–536, Mazandarán foi gobernado polo príncipe sasánida Kawus, fillo de Kawadh.[18] Anushirawan, o rei sasánida, derrotou a Zarmihr, quen afirmaba descender do lendario Kaveh o Ferreiro.[18] Esta dinastía gobernou a zona até 645, cando Gil Gilanshah (un descendante do rei sasánida Jamasp e un fillo de Piruz) uniu Mazandarán a Guilán.[18]

No 651 o imperio sasánida caeu, e todos os dominios do imperio gradualmente foron caendo baixo control árabe, excepto a rexión do Caspio de Irán (como Tabaristán).

Historia islámica[editar | editar a fonte]

Tabaristán mantivo unha existencia independente do Califato Omeia que substituíu o imperio sasánida a principios do século VII, con dinastías zoroastristas independentes tales como a Bavanda e a Karen, que mantiveron unha eficaz guerra de guerillas contra o Islam. Formouse un estado xiíta alide durante un curto período tempo antes de acabar nas mans dos príncipes Ziyaridas. Mazandarán, ao contrario que o resto das terras iranianas, mantivo un zoroastrismo maioritario até o século XII, grazas ao seu illamento e a unha férrea poboación que loitou durante séculos contra os exércitos do Califa. Durante o período postislámico as dinastías locais dividíanse en tres clases: familias locais de orixe preislámica; saídes alides; e outras familias locais de importancia secundaria.[18]

Mapa do emirato alavida de Mazandarán (864-929).

Os Bawandidas, quen afirmaban descender de Kawus, proporcionaron tres dinastías.[18] A primeira dinastía (665–1007) foi derrocada na conquista de Tabaristán por Ziyarid Kabus b. Wushmgir.[18] A segunda dinastía reinou desde 1073 a 1210, até que Mazandarán foi conquistado por 'Ala al-Din Muhammad Khwarzamshah.[18] A terceira gobernou desde 1237 a 1349 como vasalos dos mongois.[18] Afrasiyab Chulawi matou o último representante dos Bawandidas.[18]

Sitio arqueolóxico de Gohar Tape.

Os Karinidas afirmaban descender de Karin, irmán de Zarmihr, que era un gobernante preislámico sasánida.[18] O seu último representante, Mazyar, foi matado en 839.[18]

Os Paduspanidas afirmaban descender dos Dabuyidas do norte.[18] Gobernaron desde o 660 durante o reinado dos alides de quen eran vasalos. Logo foron vasalos dos Buyidas e Bawandidas, que os botaron en 1190.[18] A dinastía, restaurada en 1209–10, sobreviviu até os tempos de Timur; a rama descendente de Kawus, o fillo de Kayumarth, reinou até 1567, e outra rama, descendente de Iskandar, o fillo de Kayumarth, até 1574.[18]

Durante os séculos IX e XI, houbo varias incursións militares acometidas polos rus' entre 864 e 1041 polas costas do mar Caspio de Irán, Acerbaixán e Daguestán, coñecidas como as expedicións dos rus' no mar Caspio.[19] Inicialmente, os rus' apareceron en Serkland no século IX viaxando como mercadores pola ruta comercial do Volga, vendendo peles, mel e escravos. As primeiras redadas producíronse a pequena escala entre finais do século IX e principios do século XX. Os rus' realizaron a súa primeira expedición grande en 913, chegando en 500 barcos, facendo pillaxes nas partes occidentais de Gorgán así como en Mazandarán e Guilán, tomando escravos e bens.

Na era safávida Mazandarán foi colonizado por grandes cantidades de xeorxianos, circasianos, armenios e outros pobos do Cáucaso, cuxos descendentes aínda viven en Mazandarán. Existen lugares en Mazandarán que aínda levan o nome de "Gorji" (do xeorxiano) neles, a pesar de que a maioría dos xeorxianos e circasianos están totalmente asimilados aos mazandaranis. A historia da colonización xeorxiana está descrita por Iskandar Beg Munshi, na Tarikh-e Alam-Ara-ye Abbasi do século XVII, e tanto a colonización circasiana como xeorxiana por Pietro Della Valle, entre outros autores.[20]

Antes do reinado de Nader Xa, a provincia foi brevemente ocupada polo exército ruso despois da guerra ruso-persa de 1722–23, volvendo a pertencer a Persia en 1735. Tamén despois das guerras ruso-persas de 1804–13 e 1826–28 a influencia rusa no norte de Irán, e especialmente en Mazandarán e Guilán, deixou certa pegada.

Era moderna[editar | editar a fonte]

Durante o reinado de Fath-Ali Xa Qajar, a verdosa rexión de Mazandarán foi gañando fama como área recreativa. Tapuria permaneceu independente até 1596, cando Xa Abbas I, mazandarani por parte da súa nai, incorporou Mazandarán ao seu imperio safávida, forzando a moitos armenios, circasianos, xeorxianos, kurdos e qajaritas a asentarse en Mazandarán. Pietro della Valle, quen visitou unha localidade próxima de Firuzkuh en Mazandarán, anotou que as mulleres mazandaranis nunca levaban o veo e non dubidaban en falarlle aos estranxeiros. Tamén anotou a cantidade extremadamente grande de circasianos e xeorxianos na rexión, e que nunca atopara persoas con tanto civismo como os mazandaranis.

Hoxe, a propia Persia, Fars, Mazanderán no mar Caspio e moitas outras terras deste imperio están cheas de habitantes xeorxianos e circasianos. Moitos deles seguen sendo cristiáns hoxe en día, mais dun xeito duro, xa que non teñen curas nin ministros que os atendan.

Despois do período safávida, os qajaritas empezaron a facer campañas cara ao sur desde Mazandarán con Agha Mohammad Khan, quen incorporou Mazandarán ao seu imperio en 1782. O 21 de marzo de 1782, Agha Mohammad Xa proclamou Sari como a súa capital imperial. Mazandarán foi lugar de guerras locais naqueles anos, o cal propiciou a transferencia da capital desde Sari a Teherán por Fath Ali Xa.

Xeografía e poboación[editar | editar a fonte]

Xeografía[editar | editar a fonte]

Mazandarán atópase na costa do sur do mar Caspio. Está bordeado polas provincias de Golestán, Semnán e Teherán.[21] Tamén ten fronteiras con Qazvin e Guilán ao oeste. Mazandarán divídese xeograficamente en dúas partes: as chairas litorais, e as áreas montañosas. A cordilleira de Alborz rodea a faixa litoral e chairas do Caspio, a xeito de enorme muro. Debido a brisa do mar permanente e aos ventos locais das costas do sur e orientais do mar Caspio, fórmanse pequenas montañas areosas, creándose unha especie de barreira natural entre o mar e a chaira. Os terreos do Alborz atópanse normalmente nevados, os cales discorren paralelos á costa sur do mar Caspio, dividindo a provincia a moitos vales illados. A provincia posúe un clima moderado subtropical cunha temperatura media de 25 °C no verán e sobre 8 °C durante o inverno. A pesar de que a neve pode caer fortemente nas montañas en inverno, é raro que neve a nivel do mar.

Ecorrexións:

  • Bosques mixtos hircanios caspianos
  • Bosque estepario, ou estepa forestal, da cordilleira de Elburz

A produción total de madeira destes bosques estímase en 269 022 metros cúbicos. O parque nacional de Golestán e a divisoria de augas forestal de Shastkolateh atópanse na provincia de Golestán e de Mazandarán. A área total de bosque hircaniano estímase en 965 000 ha, das cales 487 195 ha son utilizadas comercialmente, 184 000 ha son protexidas e o resto son consideradas terras ou montes sen utilizar. As divisorias de augas de Kojoor, Dohezar e Sehezar atópanse nesta provincia. A estepa forestal do Elburz é unha ecorrexión consistente nun estreito arco árido e montañoso duns mil quilómetros ao sur do mar Caspio, que discorre polo norte de Irán desde a fronteira de Acerbaixán até case a fronteira con Turkmenistán. Cobre 63 300 quilómetros cadrados e comprende as pendentes meridionais e orientais das montañas do Alborz, así como os seus cumes. A ecorrexión dos bosques mixtos hircanianos caspianos, coas súas chairas e ladeiras cheas de verde, reciben a humidade precisa para manterse así do mar Caspio. A ecorrexión do deserto persa forma a súa fronteira meridional. A cordilleira do Alborz está composta principalmente por granito, así como por rochas sedimentarias tales como calcarias, shales, arenitas e tufos. E tamén rochas metamórficas tales como xistos, mármores e anfibolitas.[22] O clima é árido cunha precipitación anual que varía desde 150 mm a 500 mm, caendo principalmente como forma de neve no inverno.

Medio ambiente[editar | editar a fonte]

O agora extinto tigre do Caspio e o cabalo do Caspio son dous dos animais da provincia de Mazandarán.

A Convención relativa ás Zonas Húmidas de Importancia Internacional, especialmente como Hábitat de Aves Acuáticas celebrouse en 1971 en Mazandarán na cidade de Ramsar.

Mapa do relevo de Mazandarán.

Ao contrario que o resto de Irán, Mazanderán está bañado por numerosos ríos e regatos de montaña, todos fluíndo desde as montañas cara ao mar. O viaxeiro alemán Gmelin, quen visitou este país arredor de 1771, di que no espazo de oito millas, na camiño desde Resht a Amot, avistou 250 correntes de auga, moitas delas sendo tan extremadamente anchas e profundas, que a pasaxe a través delas é ás veces impracticable durante semanas.

Clima[editar | editar a fonte]

Montañas do Alborz central na provincia de Mazandarán.

O clima de Mazandarán está baixo a influencia de varias características que o determinan: a latitude xeográfica, a cordilleira de Alborz, a elevación sobre o nivel de mar, a distancia ao mar, as terras áridas do sur de Turkmenistán, as correntes de ar rexionais e locais, e a diversa vexetación. Estas condicións provocan unha división climática da provincia en tres tipos: (1) clima caspiano moderado con veráns quentes e húmidos e invernos suaves e húmidos, (2) clima montañoso moderado con invernos fríos e longos e veráns suaves e curtos, e (3) clima montañoso frío con longos invernos fríos e veráns frescos e curtos. Nesta última rexión hai nevaradas durante case todo o ano, incluso no medio do verán.

As chairas occidentais e centrais da provincia, até as abas setentrionais do Alborz, experimentan o clima suave da rexión do Caspio. En altitudes de 1,500 a 3,000 metros prevalece un clima montañoso moderado con longos invernos fríos e veráns curtos e suaves. Nesta rexión, a neve cobre partes da provincia mesmo no medio da estación cálida. De feito, a neve pode verse nesta rexión mesmo nos meses máis quentes do ano.

Demografía[editar | editar a fonte]

Mazandaran Population history chart.gif

A poboación da provincia estivo medrando durante os últimos 50 anos. A seguinte táboa mostra a poboación da provincia.

A poboación é predominantemente mazandarani, cunha minoría de gilakis, acerbaixanos, xeorxianos, armenios, circasianos, turcománs e outros.

Nos últimos anos a rexión viu un fluxo entrante de iranianos desde outras rexións de Irán, moitos deles atraídos pola súa natureza e a costa.

Poboación total[editar | editar a fonte]

Ano 1956 1966 1976 1986 1996 2006 2011 2016[23]
Poboación aproximada 835,000 1,250,000 1,596,000 2,275,000 2,602,000 2,922,000 3,073,943 3,283,582

Cidades máis poboadas[editar | editar a fonte]

A seguinte táboa ofrece unha listaxe ordenada das cidades máis poboadas de Mazandarán.

Posto Cidade Condado Poboación
1 Sari Sari 347,402
2 Babol Babol 250,217
3 Amol Amol 238,528
4 Qaem Shahr Qaem Shahr 204,953
5 Behshahr Behshahr 94,703
6 Chalus Chalus 65,196
7 Neka Neka 60,991
8 Babolsar Babolsar 59,966
9 Tonekabon Tonekabon 55,434
10 Nowshahr Nowshahr 49,403

Comunicacións[editar | editar a fonte]

Ponte ferroviaria en Savadkuh

Tren[editar | editar a fonte]

O primeira estación de tren foi feita pola dinastía Pahlavi.

Estradas[editar | editar a fonte]

Mazandarán está conectado con Teherán pola estrada de Haraz (Amol-Rudehen), a estrada de Kandovan (Chalus-Karaj) e a estrada de Firoozkooh (Qaem Shahr-Rudehen).

Aeroportos[editar | editar a fonte]

Á parte do aeroporto de Dasht-e Naz, que se atopa na capital, Sari, existen outros dous aeroportos, o aeroporto de Noshahr e o aeroporto internacional de Ramsar.

Ferrocarril[editar | editar a fonte]

O ferrocraril de Mazandarán está xestionado polo Departamento Ferroviario Norte de Ferrocarrís Iranianos. O Departamento conecta a provincia con Teherán ao do sur e con Gorgán ao leste. As cidades de Sari, Qaemshahr e Pol Sefid son as principais estacións do Departamento. O ferrocarril transiraniano foi un importante proxecto de construción ferroviaria iniciado en 1927 e completado en 1938, baixo a dirección do monarca iraniano Reza Xa, e enteiramente realizado con capital local. Liga a capital Teherán co Golfo Pérsico e o mar Caspio.

Cultura[editar | editar a fonte]

O pobos da provincia foron tradicionalmente seculares, polo que as mulleres tiveron máis liberdade e independencia que os seus veciños persas.[24]

Lingua[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Lingua mazanderani.
Mapa lingüístico da provincia de Mazandarán.

O mazanderani ou tabari é unha lingua iraniana do noroeste. Existen varios dialectos do mazandarani falados na provincia de Mazandarán, así como na veciña provincia de Golestán. Hoxe en día, os mazandaranis tamén usan o persa (persa occidental).[25] A xente alfabetizada pode comunicarse e ler en persa perfectamente.[26]

As persoas que residen en Chalus empregan a lingua mazanderani. O dialecto de Kalarestaqi[27] fálase ao oeste de Chalus e o dialecto de Kojuri[28] no leste, así como tamén os residentes de Nowshahr.

Unha versión lixeiramente diferente do dialecto oriental do gilaki emprégase na cidade de Ramsar.[29][30]

Na cidade de Galoogah fálase un dialecto do azarí.[31]

Gastronomía[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Gastronomía mazanderani.
Kebab e arroz.

A cociña da rexión é moi rica en produtos do mar, e o arroz está presente en moitas comidas. A cociña mazanderaní é diversa podéndose clasificar en dúas rexións: a cociña da costa é diferente da da montaña, mentres que a xente do Alborz emprega herbas. na costa destaca o peixe con arroz e verduras.

Na literatura[editar | editar a fonte]

A Batalla de Mazandarán.
A costa do mar Caspio en Mazandarán.
Lago en Churet.
Mar de Babolsar.
Castelo de Baladeh.
Fervenza de Sangeno.
Selva de Gorji Mahaleh en Behshahr.
Museo de Babol.
Torre da tumba de Haydar Amuli (Seyyed Se Tan) en Amol, século XV.
Torre de Restek no distrito de Dodangeh.
Ponte Moalagh en Amol.
Vila turística de Namak Abrood.
Cheshmeh Emarat en Behshahr.
Casa Kolbadi en Sari.

Na epopea persa do Shahnameh, Mazandarán menciónase en dúas seccións diferentes. A primeira mención é implícita, cando Fereydun pon a súa capital nunha cidade chamada Tamishe preto de Amol:

بیاراست گیتی بسان بهشت.................... به جای گیا سرو گلبن بکشت

از آمل گذر سوی تمیشه کرد .............. نشست اندر آن نامور بیشه کرد

E cando Manuchehr está regresando á capital de Fereydun, Tamisheh, en Mazandarán (coñecido como Tabarestán), tras a súa vitoria sobre Salm e Tur.[32]

Na segunda sección, unha rexión chamada Mazandarán é mencionada na era de Kai Kavoos; é unha área habitada maioritariamente por divs (demos). O lendario Xa Kaykavoos, así como o heroe iraniano Rostam, irán a Mazandarán con intención de batallar cos demos.

Nun verso do Shahnameh, Zal dille a Kai Kavoos: "ouvín novas inquietantes de que o rei está planeando ir a Mazandarán".

Fraga en Mazandarán.

De todos os xeitos, este Mazandarán non se considera equivalente á provincia moderna de Mazandarán, sendo unha terra ao oeste de Irán. A provincia actual formaba parte de Tabaristán; o nome Mazandarán é de creación máis tardía, quizais baseado na terminoloxía local.[33]

N'A Pantasma da Ópera de Gaston Leroux, un dos personaxes era anteriormente daroga (xefe de policía) de Mazanderán.

Festividades[editar | editar a fonte]

O Ano Novo tabariano, ou Neowrez, ou Nowruz, ocorre nos días pintek do calendario tabariano. No calendario mazanderani, o ano divídese en 12 meses de trinta días e nun de cinco días, e normalmente empeza o 21 de marzo, sendo o Neowrez Khani unha das tradicións máis populares do pobo mazanderani.

Tirgan é a festividade iraniana do solsticio de verán, que se celebra anualmente o 13 de Tir (3, 4 ou 5 de xullo). Realízanse salpicaduras de auga, danzas, recitais de poesía, e tómanse comidas tradicionais como a sopa de espinacas e o sholezard. O costume de poñer fitas co arco da vella nos pulsos, que se levan durante dez días e logo se botan a unha corrente de auga, é tamén un xeito a festexar esta festividade os nenos. Outra festa famosa é o Varf Chal, cerimonia tradicional con case 800 anos típico de Mazandarán asociada coa auga que se celebra en Ab Ask. Tamén típico do lugar é o xogo de loita lochu.

Música e danza[editar | editar a fonte]

A música desta rexión está relacionada co estilo de vida dos seus habitantes, e as súas cantigas tratan temas sobre os montes, o cultivo e outras actividades agrarias ou o pastoreo. O baile máis famoso desta rexión é o baile shomali, así como o baile do pau que fan os homes. Músicas populares da provincia son o Taleb e Zohre, o Amiri Khani e o Katuli.

Escolas e universidades[editar | editar a fonte]

Universidade Tecnolóxica de Noshirvani

As principais universidades de Mazandarán son:

Deportes[editar | editar a fonte]

Mazandarán xerou unha gran cantidade de loitadores.[34] O fútbol e o voleibol son outros xogos populares con xogadores nas Ligas de Irán e no seu equipo nacional. A halterofilia, o taekwondo, o tenis de mesa, o boxeo, o kickboxing, o kung fu, o karate, ou o rally, son outros deportes practicados con éxitos. Kalleh Mazandaran VC, Shamoushak Noshahr F.C. e F.C. Nassaji Mazandaran son tres equipos famosos da provincia. Kalleh gañou dúas veces a Liga de Voleibol de Irán e unha vez o Campionato Asiático de Clubes de Voleibol.

Economía[editar | editar a fonte]

Caviar

A provincia é unha das cinco máis ricas de Irán. O petróleo estimulou industrias tales como o procesado de alimentos, cementos, téxtiles, algodón e pesca, como tamén do caviar. A Organización do Patrimonio Cultura de Irán sita uns 630 sitios históricos e culturais significantes. Ao longo desta costa do mar Caspio prodúcese arroz, cereais, froitas, algodón, , tabaco, cana de azucre, flores, auga mineral, caviar, lácteos, cárnicos e seda. Mazandarán, con 230.000 hectáreas de cultivo, produce sobre un millón de toneladas de arroz ao ano, o 42 por cento do total de Irán.[35] Sobre uns 70 tipos de produtos agrícolas se cultivan en Mazandarán, o que abastece o 40% da demanda doméstica de arroz e o 50% dos cítricos. A provincia é o único produtor de kiwi de Irán.[36] Mazandarán ten 3.500 unidades industriais e de produción.

Exportación[editar | editar a fonte]

Alemaña, Rusia, Iraq, Francia, Turquía, Casaquistán, India, Malaisia, Emiratos Árabes Unidos, Afganistán, Belarús, Italia, Bahrain, Paquistán, Suíza, Ucraína, EUA, España, Países Baixos e Asia Central son os principais destinos de exportación de Mazandarán. A provincia no 2017 exportou bens cun valor de preto de 800 millóns de dólares.[37] As principais exportacións da provincia consistían en produtos lácteos (57%), produtos alimenticios (12%), produtos industriais (10%), tubaxes e perfís (8%) e cemento (7%).[38]

Gas e petróleo[editar | editar a fonte]

De 1951 a 1978 e especialmente tras a creación da Compañía Nacional de Petróleo Iraniana, realizáronse varias perforacións petrolíferas. A finais dos 1970, explotáranse 16 pozos, e todos de gas natural, e estudos técnicos amosaban que continuar con eles non resultaba rendible.

Turismo[editar | editar a fonte]

Sobre uns 15 millóns de iranianos e sobre 400,000 estranxeiros, son os turistas que visitaban cada ano a provincia. As súas principais atraccións turísticas son: máis de 800 sitios históricos e culturais rexistrados, 338 quilómetros de costa, fontes de auga en xunglas e montañas, cachoeiras e covas.

Filband, vila próxima á cidade de Babol, destaca polos seus ceos de nubes cumulosas, especialmente en primavera.[39] Mazandarán foi escolleita como capital turística pola Organización de Cooperación Económica (ECO) en 2022.[40]

Atraccións turísticas históricas e naturais[editar | editar a fonte]

  • Monte Damavand
  • Xardín de Abbas Abad, Behshahr
  • Mausoleo de Mir Bozorg
  • Kandolus[41]
  • Largan[42]
  • Tumba de Haydar Amuli
  • Safi Abad Palace
  • Palacio de Ramsar Palace
  • Castelo de Malek Bahman
  • Torre Lajim, Savadkuh
  • Península de Miankaleh
  • Ponte de Veresk
  • Castelo de Poolad Baladeh
  • Ponte de Davazdah Cheshmeh
  • Ponte de Moalagh, Amol
  • Ponte de Shapour, Juybar
  • Baño de Vaziri, Sari
  • Tumba de Darvish Fakhruddin Babol
  • Museo de Historia de Amol
  • Museo de Babol
  • Fonte de Larijan
  • Castelo de Shah Neshin
  • Lago Valasht
  • Gerdkooh
  • Gohar Tapeh
  • Encoro do Lar
  • Alam-Kuh
  • Parque Nacional de Lar
  • Badab-e Surt
  • Tumba de Imamzadeh Abbas
  • Museo de Nowshahr
  • Templo de Amol
  • Complexo Farahabad
  • Palacio de Safi Abad
  • Bagh Shah, Behshahr
  • Imamzadeh Ebrahim Amol
  • Imamzadeh Ebrahim Babolsar
  • Imamzadeh Yahya Sari
  • Imamzadeh Qasem Babol
  • Xungla de Sangan
  • Lago Alendan
  • Torre de Babol
  • Ferfenza do Abpari
  • Cova Zangian Qaemshahr
  • Alimastan
  • Cheshmeh Kileh Bridge, Tonekabon
  • Shahrak-e Namak Abrud
  • Covas de Huto e Kamarband
  • Cemiterio de Sefid Chah
  • Ponte Cheshmeh Kileh de Tonekabon
  • Torre de Resket
  • Praza de Shapur, Babol
  • Fervenza de Tircan
  • Relevo en pedra de Nassereddin Shah
  • Mesquita de Amol
  • Mesquita de Sari
  • Estepa forestal do Elburz
  • Ponte de Felezi de Babolsar
  • Mesquita do Imam Hassan Askari
  • Palacio de Chai Khoran, Chalus
  • Lago Miansheh
  • Parque de Nur
  • Torre reloxo de Sari
  • Río Haraz
  • Monte Gerdkooh
  • Monte Takht-e Suleyman
  • Fervenza do Sangeno
  • Torres Heshtel
  • Fonte do Amoloo
  • Harijan Chalus
  • Palacio de Tamishan Noor
  • Cova de Div Sefid
  • Cemiterio de Ispe Chah
  • Alasht
  • Cemiterio de Ispe Chah
  • Cova de Zangian
  • Cheshmeh Imarat Behshar
  • Ponte de Mohammad Hassan Khan, Babol
  • Fervenza de Haft Abshar, Babol
  • Monte Qlaya Ghale Kety
  • Baños de Vaziri, Sari
  • Casa Kalbadi, Sari
  • Casa Manouchehri, Amol
  • Palacio de Shapur
  • Templo Kowsan
  • Cova de Kola
  • Xardín de Chehelsotoon
  • Casa Municipal de Tonekabon
  • Castelo de Kangelo, Savadkuh
  • Torre Shervin Bavand
  • Igrexa sourkh Abad
  • Torre de Babol
  • Tumba de Shah baloo zahid Amuli
  • Torre de Heshtel
  • Mesquita Jameh de Babol
  • Mesquita Mohadesin
  • Tumba de Ibn-e Shahr Ashoob
  • Imamzadeh Sayyid Ali kia Sultan
  • Tumba de Seyed Mohammad Zarrin Nava
  • Fervenza de Herijan
  • Fervenza de Deryouk
  • Fervenza de Espe-o
  • Fervenza de Kiasar
  • Takieh Taker
  • Torre Shervin Bavand
  • Lago Sahon
  • Mesquita de Babol
  • Tumba do sultán Mohammad-e Taher
  • Tumba de Ibn Shahrashub
  • Monte de Chaldareh
  • Monte de Shahid Zare
  • Monte de Mirza Kuchik Khan Haraz
  • Monte de Kashpel
  • Monte de Javarem
  • Palacio de Tamishan
  • Cova de Div Sefid
  • Pico Marko
  • Monte de Dalkhani
  • Do hezar
  • Abe ask
  • Shahrak-e Darya Kenar
  • Lavij
  • Sheikh Musa
  • Monte Sange no, Neka
  • Fonte do Amoloo
  • Fonte de Ramsar
  • Pahlavi Hotel Qaem Shahr
  • Río de Band-e Borideh
  • Bazar de Amol
  • Palacio de Ramsar
  • Ramsar Parsian Hotel
  • Torre reloxo de Sari
  • Fervenza de Sangeno
  • Kafer Keli
  • Imamzadeh Hashem Amol
  • Fervenza de Shahandasht
  • Lago Shoormast, Savadkuh
  • Figura de Haraz
  • Kelardasht
  • Casa histórica de Ramedani, Sari
  • Lago Estakhr-e-Posht
  • Parque Nacional de Paband
  • Vila de Mal Khast
  • Parque Nacional Kiasar
  • Vila de Heyrat
  • Sarandoon e Balandoon

Personalidades[editar | editar a fonte]

Persoas nadas ou relacionadas coa Mazandarán actual ou histórica son:

Autores[editar | editar a fonte]

Poesía[editar | editar a fonte]

Música[editar | editar a fonte]

Arquitectura[editar | editar a fonte]

Cinema[editar | editar a fonte]

Retrato[editar | editar a fonte]

Escolástica[editar | editar a fonte]

Historia[editar | editar a fonte]

Ciencia[editar | editar a fonte]

Filosofía[editar | editar a fonte]

Astroloxía e medicina[editar | editar a fonte]

Deportistas[editar | editar a fonte]

Realeza[editar | editar a fonte]

Militar[editar | editar a fonte]

Política[editar | editar a fonte]

Cristiandade[editar | editar a fonte]

Islam[editar | editar a fonte]

Outras relixións[editar | editar a fonte]

Mestres[editar | editar a fonte]

Médicos[editar | editar a fonte]

Galería[editar | editar a fonte]

Cidades irmandadas[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Centro Estatístico, Goberno de Irán. Ver: "General Characteristics of Ostans according to their administrative divisions at the end of 1383 (2005 CE)" [Ligazón morta] , "Population estimation by urban and rural areas, 2005"[Ligazón morta]
  2. 2,0 2,1 "Universidade de Mazanderán". Arquivado dende o orixinal o 03 de outubro de 2008. Consultado o 15 de decembro de 2020. 
  3. Censo 2006: Sari: 490.830, Babel: 464.535, Amel: 343.747, Shahi: 293.721.
    Información do censo iraniano de 2006 Arquivado 1 de xuño de 2007 en Wayback Machine. (en persa)
  4. "Natural attractions of Mazandaran in IRIB". Arquivado dende o orixinal o 6 de marzo de 2017. Consultado o 15 de decembro de 2020. 
  5. Springer Netherlands; 10 de xullo de 2005; Contributions to the knowledge of the useful plants and plant raw materials of Iran; ISSN 0921-9668
  6. Mazandaran, Geography & History Arquivado 28 de febreiro de 2008 en Wayback Machine.
  7. Encyclopædia Britannica, Entrada de Elburz Arquivado 3 de maio de 2008 en Wayback Machine.
  8. Freshwater Fishes of Iran Arquivado 3 de marzo de 2016 en Wayback Machine.; Consultado o 15 de decembro de 2020
  9. Encyclopædia Britannica, Entrada de Mazandaran
  10. [1] Arquivado 26 de xuño de 2007 en Archive.is (persa)
  11. http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_sci_en/sci_en/sel/year85/f1/CS_01_4.HTM[Ligazón morta]
  12. IRAN Daily Caspian Region Arquivado 12 de setembro de 2007 en Wayback Machine.
  13. Parthia News, 6 de novembro de 2005.
  14. Payvand, 400 Historical Sites Discovered within 7 Days in Mazandaran Arquivado 4 de marzo de 2016 en Wayback Machine.
  15. "CHN Page for Mazandaran". Arquivado dende o orixinal o 14 de febreiro de 2007. Consultado o 14 de febreiro de 2007. 
  16. Keddie, N. R.; 1968; The Iranian villages before and after land reform. Journal of Contemporary History, 3(3), 69–78.
  17. "همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند". Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2014. Consultado o 23 de xuño de 2014. 
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 18,12 18,13 18,14 Minorsky, V.; Vasmer, R. "Mazandaran" Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online.
  19. Logan (1992), p. 201
  20. Pietro Della Valle, Viaggi, 3 vols. en 4 partes, Rome, 1658–63; trad. ao inglés J. Pinkerton, Travels in Persia, London, 1811.
  21. Gwillim Law, Statoids website. "Provinces of Iran" Arquivado 22 de outubro de 2016 en Wayback Machine.. Consultado o 28 de agosto de 2007.
  22. "Elburz Range forest steppe". Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund. Consultado o 18 de decembro de 2020. 
  23. Centro Estatístico de Irán
  24. The Soviet Socialist Republic of Iran, 1920-1921: Birth of the Trauma de Cosroe Chaqueri.
  25. Maryam Borjian - Bilingualism in Mazandaran: Peaceful Coexistence With Persian. Arquivado 21 de setembro de 2006 en Wayback Machine.
  26. Gordon, R.G., Jr. (2005). Ethnologue: Languages of the World, 15th edition. (Dallas, TX: SIL International). Versión online "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 7 de novembro de 2016. Consultado o 12 de novembro de 2009. 
  27. http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-1
  28. http://www.iranicaonline.org/articles/kojur-i
  29. "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 11 de decembro de 2011. Consultado o 3 de decembro de 2011. 
  30. "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 23 de febreiro de 2017. Consultado o 22 de febreiro de 2017. 
  31. Lars Johanson, Éva Csató, Eva Agnes Csato. The Turkic Languages. Taylor & Francis, 1998. ISBN 0-415-08200-5; p. 274
  32. Shahnameh/Book of Kings de Abu'L Ferdawsi, editado por Jalal Khaleghi-Motlagh "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 3 de abril de 2014. Consultado o 20 de agosto de 2008. 
  33. Iran Chamber Society: Geography of Iran: Ancient Iran’s Geographical Position in Shah-Nameh Arquivado 3 de marzo de 2016 en Wayback Machine.
  34. "Mazandaran Capital Wrestling". Arquivado dende o orixinal o 10 de maio de 2017. Consultado o 27 de novembro de 2016. 
  35. "Iran makes first export of rice since 1979 Islamic Revolution: IRNA". Arquivado dende o orixinal o 30 de outubro de 2018. Consultado o 31 de outubro de 2018. 
  36. Mazandaran Citrus Exports to Reach 20,000 Tons / Financial Tribune
  37. "Mazandaran non-oil export rises 14%". Arquivado dende o orixinal o 31 de outubro de 2018. Consultado o 31 de outubro de 2018. 
  38. Mazandaran Customs Revenues Up
  39. "Iran’s Beauties in Photos: Scenic Village of Filband". IFPNews.com. Arquivado dende o orixinal o 23 de abril de 2018. Consultado o 23 de abril de 2018. 
  40. "Mazandaran Named Tourism Capital of ECO Countries in 2022". IFPNews.com. Consultado o 6 de outubro de 2019. 
  41. "جاذبه های گردشگری مازندران insulation". irib. Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2019. Consultado o 23 de xullo de 2019. 
  42. "جاذبه های گردشگری مازندران insulation". irib. Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2019. Consultado o 23 de xullo de 2019. 
  43. AN ABRIDGED TRANSLATION OF THE HISTORY OF ṬABARISTÁN BY MUHAMMAD B. AL-ḤASAN B. ISFANDIYÁR
  44. Encyclopedia Iranica http://www.iranica.com/newsite/index.isc Arquivado 17 de decembro de 2008 en Wayback Machine.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]