Cuarte de Huerva

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Cuarte de Huerva é un concello da provincia de Zaragoza, en Aragón.

Localidades limítrofes[editar | editar a fonte]

O termo municipal limita con Zaragoza, concretamente co barrio de Casabranca, no distrito Universidade e co municipio de Cadrete. Cuarte de Huerva está situado ao sur de Zaragoza, a capital da provincia do mesmo nome e da Comunidade Autónoma de Aragón. Pola Estrada Nacional N-330, con destino Valencia, apenas a 6 quilómetros da saída da capital sitúase o noso pobo.

Historia[editar | editar a fonte]

Como resultado de investigacións realizadas, púidose establecer fehacientemente, en primeiro lugar, o valor etimológico do nome da localidade -Cuarte- que postula a súa abolengo latino e a súa localización xunto ao miliario alzado xunto á vía romana a Laminium, "quartus" ou cuarto a partir de Caesaraugusta, calzada que continuaba a devandita vía militar ata Care (Cariñena), estación de descanso para as lexións nos tempos de César e do seu sobriño Augusto, dous mil anos atrás. A tal vía a Laminium -que o "Itinerarium" de Ántonino Pío prolonga desde Zaragoza ata Mérida- era unha das principais rutas, viaxeiras da España citerior e recibía o seu nome da cidade de Laminio. Non era desusado que os miliarios influísen na formación de topónimos, xa que no mesmo caso de Cuarte están outros municipios aragoneses como Utebo (octavus), Nueno (novenus), Quinto...

Asomada a vila de Cuarte ao mesma beiravía da calzada que unía a cidade de Zaragoza co Centro e co Levante, a rede das comunicacións viarias tiñan necesariamente que tela moi en conta. Dúas efemérides moi distantes entre si, o desterro do bispo San Valero, no ano 303, e a breve estancia de Felipe II en 1585, pon de manifesto o valor estratéxico e viaxeiro dunha poboación que, como a veciña Botorrita, conta a súa existencia por milenios e non por séculos. Do paso por Cuarte de San Valero e do diácono Vicente fálanos as actas dos mártires e a coñecida obra de don Martín Carrillo, escrita en 1615. Da breve permanencia do Rei Prudente entre os "cúartenses" fálanos o "archero" Cock, historiador que foi da viaxe do monarca español desde Madrid ata Zaragoza, por un itinerario xeográfico que seguía a ruta de Madrid, Molina, Monreal del Campo, Daroca, Cariñena, Cuarte, Zaragoza.

O documento máis antigo que se conserva en relación coa vila de Cuarte é do ano 1128, ao ser liberada por Afonso I o Batallador. Está poboada por mouros que subscriben pactos co rei a cambio de non abandonar as súas terras e os seus gandos. Polo que respecta, pois, á súa veciñanza, non lle afectará a fochanca demográfica experimentado polo "territorium" cesaraugustano. O testamento de Afonso I, morto en Sariñena en 1134, e o repartimiento de terras feito polo rei aos seus colaboradores inmediatos, haberán de condicionar o futuro da aljama de Cuarte, morisca na súa totalidade.

A Orde Militar de San Juan, dita do Hospital, convértese en señora dos destinos da veciñanza en virtude dunha concordia subscrita na vila de Magallón, no ano 1137, entre o conde Ramón Berenguer IV de Barcelona, Príncipe Gobernador de Aragón, e os cabaleiros do Amorne, de San Juan de Xerusalén e do Santo Sepulcro, concordia que atribuíu aos cabaleiros sanjuanistas terras e casas tanto dentro de Zaragoza como nos pobos e vilas de Ambel, Borja, Remolinos, Cuarte, Cadrete, Grisén e outras moitas localidades máis, nas que exerceu a dobre xurisdición civil e criminal e o mero e mixto imperio o xefe da referida Orde de San Juan de Xerusalén, é dicir, o Castellán de Amposta, Señor e Dono temporal da vila de Cuate e da súa aljama de moriscos, que polo número dos seus veciños ocupaba o oitavo lugar entre as do Reino de Aragón, segundo o censo do Marques de Aitona do ano 1610, que cifra en 281 lumes ou Vecinos os que houberon de abandonar a vila, camiño do desterro africano, por orde de Felipe III, o que significou a repoboación cristiá da localidade, disposta dunha parte, polos Cabaleiros do Hospital, e doutra parte, polo Abad e monxes do mosteiro de Santa Fe, relixiosos da Orde do Cister, donos do dominio útil de gran parte de Cuarte desde que en 1341, ano en que don Miguel Pérez Zapata transmitiu ao seu favor os bens sitios que en Cuarte posuían os Zapata desde a propia reconquista da vila en 1127, prólogo da de Cariñena, que pasou no mesmo ano a poder de Afonso I de Aragón.

Convertidos os Zapata, a partir de entón, nos grandes propietarios rurais de Cuarte, juntamente cos Cabaleiros da Orde de San Juan, o primeiro que aparece nos fastos históricos de Cuarte é un don Sancho Sánchez Zapata, que tomou parte na conquista de Zaragoza (1118) e de Calatayud (1120). Nomeado polo rei tenente da honra da entón vila e capital do Jalón, o seu neto Don Pedro Pérez Zapata é nomeado en 1208 Xustiza Maior do Reino, desempeñando este alto oficio - o máis importante despois do rei- ata o ano 1247. De todas sortes, sucedeulle no cargo o seu fillo don Juan Pérez Zapata, mencionado por Zurita como Xustiza en 1249 e ascendiente do don Pedro que cedeu todas as súas terras situadas a ambas as ribeiras do Huerva aos monxes bernardos, que foron as testemuñas inmediatas da historia de Cuarte ata o ano 1835, en que Mendizábal decretou a exclaustración de todos os relixiosos españois. Nestes 494 anos, é dicir, desde 1341 a 1835, os monxes de Santa Fe foron cos cabaleiros sanjuanistas os que rexeron a veciñanza de Cuarte na dobre vertente civil e relixiosa.


No Libro de Actos Comúns do Concello de Zaragoza correspondente ao ano 1471 afírmase que o Castellán de Amposta é o Señor Temporal da vila de Cuarte, cuxos vasallos dependían no relixioso do Mosteiro de Santa Fe, desde o século XIV o terrateniente máis importante nesta zona do río Huerva. Outros donos de relevo érano na mesma época os señores de Plasencia e Bardallur, os Lanuza, cuxo xefe era naquel momento Mosen Martín de Lanuza.

Tendo en conta que tanto Cuarte como Cadrete eran e son dous reducidos enclaves municipais incrustados dentro do amplo territorio municipal de Zaragoza e as súas respectivas veciñanzas víanllas e desexábanllas para dispor de terras de cultivo e de pastos para os seus gandos. No xa citado Arquivo Municipal de Zaragoza consérvase o mandamento dos xurados da Cidade, datado o 4 de decembro de 1467 polo que se ordena aos veciños e habitantes da aljama morisca de Cuarte o desaloxo inmediato dos sotos e terras que ocupan fraudulentamente no veciño territorio cesaraugustano, cuxos mouteiras alteraron para facelos pasar como terras do dominio da localidade e non de Zaragoza. E ao non poder Cuarte descoñecer, a xustiza dos rexedores de Zaragoza, prevalidos da influencia tanto do Castellán de Amposta como do Abad de Santa Fe conseguen reter a treudo as terras en litixio a partir do referido ano 1472., en que a autoridade do rei Juan II de Aragón houbo de mediar no conflito. Involucrados na mesma pendencia Jue Cuarte estiveron entón os municipios limítrofes de Cadrete, Maria, Botorrita, Mozota e Muel, responsables segundo o de Zaragoza de alterar no seu proveito as antigas "fronteiras" ou demarcacións entre uns e outros.

Ata a guerra civil de 1936-1939, a veciñanza de Cuarte non se repuxo da sangría a demográfica provocada pola expulsión morisca de 1610, que significou o exilio de 1.405 conversos nados criados na vila, que tantos significan e representaban eses 281 lumes ou fogares que antes sinalabamos. Entón, e segundo cóntanos o geógrafo portugués Juan Bautista Labaña quedou reducido a súa veciñanza case a cero, sen que a repoboación ordenada pola Orde de San Juan e polos monxes de Santa Fe lograse chegar ás primitivas cotas de poboación. Ata no ano 1936, o censo oficial da vila de Cuarte totalizaba soamente 271 habitantes, que dez anos despois cifrábase en 322.

O estirón demográfico da localidade prodúcese coa transformación de Zaragoza nun dos polos de desenvolvemento industrial, que se inicia na década dos anos 60, en que a metrópoli do Ebro esténdese pola Nacional 330 en dirección a Teruel. A ambos os dous lados desta estrada proliferan as factorías industriais, converténdoa nun apéndice do seu centro urbano. O cordón umbilical que une á vila coa capital non é outro que o chamado Camiño de Cuarte, transformado nun emporio de actividade industrial e deportiva, no que se acha instalado o Club Tiro de Pichón de Zaragoza, o Colexio Lestonac da Compañía de María, Industrial Papeleira, S.A., a Emisora Ou.M. de Radio Nacional de España, o Convento das Nais Dominicas da nosa Señora das Vitorias, etc., etc. Polo demais, centos e centos de chalés converten á vila de Cuarte en "cidade de repouso" dos zaragozanos, con preferencia a outras zonas da periferia da capital do Ebro, menos afectadas por esta transformación.

Economía[editar | editar a fonte]

O municipio caracterízase polo seu dinamismo empresarial, logrado por un decidido impulso das corporacións locais e pola expansión de empresas antes situadas na capital, fundamentalmente do barrio de Torrero, o que o situou á cabeza de indicárelos económicos de toda España. Entre os seus negocios destaca a relación coa Administración 46 de lotería de Zaragoza.

Administración[editar | editar a fonte]

Lexislatura Nome Partido
1979-1983 - -
1983-1987 - -
1987-1991 - -
1991-1995 Jesús Pérez Pérez PAR
1995-1999 Jesús Pérez Pérez PAR
1999-2003 Jesús Pérez Pérez PAR
2003-2007 Jesús Pérez Pérez PAR

Demografía[editar | editar a fonte]

1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2008
275 298 295 271 322 386 491 744 1.148 1.353 1.922 6.404