Berenxena

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Berenxena
Solanum melongena
Solanum melongena
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Orde: Solanales
Familia: Solanaceae
Subfamilia: Solanoideae
Tribo: Solaneae
Xénero: 'Solanum'
Especie: ''S. melongena''
Nome binomial
''Solanum melongena''
L., Sp. Pl., 1:186, 1753[1]
Sinonimia
  • Solanum zeylanicum Scop., 1786
  • Solanum undulatum Poir. in Lam., 1797
  • Solanum undatum Poir. in Lam., 1794
  • Solanum trongum Poir. in Lam., 1797
  • Solanum trilobatum Noronha , 1790
  • Solanum tomentosum Miq. 1859
  • Solanum sativum Dunal in DC., 1852
  • Solanum sanctum L., 1762
  • Solanum pressum Dunal, 1813
  • Solanum plumieri Dunal in DC., 1852
  • Solanum ovigerum Dunal, 1813
  • Solanum insanum L., 1767
  • Solanum indicum Roxb. in Carey, 1820
  • Solanum incanum L., 1753
  • Solanum heteracanthum Dunal in Poir., 1814
  • Solanum esculentum Dunal, 1813
  • Solanum album Noronha, 1790
  • Melongena teres Mill., 1768
  • Melongena spinosa Mill., 1768
  • Melongena ovata Mill., 1768
  • Melongena incurva Mill., 1768
  • Solanum oviferum Salisb., 1796
  • Solanum melanocarpum Dunal[1]

A berenxena ou berinxela[2] (Solanum melongena) é unha planta anual do xénero Solanum dentro da familia das solanáceas, orixinaria da India, considerada de fácil cultivo nos trópicos, e que pertence á mesma familia do pemento (condimento), da pataca e do tomate. É sensíbel ao frío, ás xeadas e ao exceso de choiva na altura da floración. A época de plantío, no hemisferio norte, é de setembro a febreiro e, en rexións de clima quente, o ano todo.

En Galiza non é tradicional o seu cultivo, porén hoxe en día é común atoparmos o froito á venda e é frecuente o consumo.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

"Berenxena" provén do termo persiano بادنجان bādinyān, que despois pasou ao árabe cunha moi lixeira variación, باذنجان bādhinyān, de aí pasou ao español: berenjena, que deu o galego berenxena; e ao portugués: beringela[3]. A Real Academia Galega só recolle o termo berenxena, mais berinxela é recollido por unha ducia doutros dicionarios. Realmente ao ser un cultivo case descoñecido en Galiza até hai pouco, o vocábulo foi incorporado dunha ou outra lingua. Os pobos de fala inglesa coñécena coma "planta dos ovos" (eggplant) pola forma das súas primeiras variedades introducidas do tipo oviferum, que eran albas e en forma de ovo.

Historia[editar | editar a fonte]

Segundo algúns historiadores, o seu cultivo comezou como planta ornamental, na India, arredor de 4 000 anos atrás, tendo chegado a Europa no século XIII a través dos árabes da Península Ibérica, que eran e son grandes apreciadores deste froito. En Galiza o cultivo non se dá até finais do século XX, sendo o froito alleo á cociña tradicional galega.

Características[editar | editar a fonte]

Planta[editar | editar a fonte]

Solanum melongena var. ovigerum.

A planta presenta un talo erecto, piloso e ramificado. Pode ser espiñento, cunha altura que varía entre os 3 e os 6 dm. É delicada e doadamente creban se non ten un espeque titor cando carga os froitos.

As follas son de enteiras até profundamente lobadas, grandes e co envés cuberto dunha vilosidade cinsenta estrelada-pubescente; as nervaduras das follas teñen espiñas miúdas.

As flores son péndulas, grandes e de cor violeta de 5 cm de largo en promedio; teñen forma de estrela de 5 até 8 puntas, e igual número de estames. O cáliz, espiñento e con 5-9 lóbulos, perdura e medra moito durante o desenvolvemento do froito.

É unha planta moi esixente en luminosidade, require de 10 a 12 horas de luz. Atura ben as temperaturas elevadas sempre que haxa unha humidade axeitada e é moi sensíbel ao frío, temperatura mínima biolóxica (10 a 12 °C) e a máxima (40 a 45 °C), a humidade relativa óptima oscila entre o 50% e o 65%. Condicións de clima mediterráneo que limita o seu cultivo en Galiza. A semente para a sementeira tírase dos froitos ben chegados.

O ciclo da berinxela adoita durar de nove a dez meses; dende que se planta até se iniciar a colleita soen transcorrer 100 a 125 días, segundo variedades e época do cultivo.[4]

Unha berinxela partida pola metade. A polpa tende a se oxidar en poucos minutos en contacto co ar tornando a cor a un ton de ferruxe.

Froito[editar | editar a fonte]

O froito, comestíbel, é unha baga de 5 até 30 cm de lonxitude de forma cilíndrica, oblonga ou alongada na maioría dos casos, cunha pela lisa, brillante e de cores diversos segundo a variedade, a máis común é a de cor morada ou negro ao madurar, porén existe branca, púrpura, negra, amarela, encarnada ou de cores mesturadas, especialmente branca, negra, morada e verde. A polpa é consistente, de textura esponxosa, de cor alba, ten certo sabor agre, presenta carabuñas miúdas de cor amarelo. Atópase nos mercados todo o ano por ser cultivado en época de baixas temperatura en invernadoiro.

Na pela do froito identificáronse antocianinas (flavonoides), pigmentos que lle confiren a cor morada.

Conservación do froito[editar | editar a fonte]

A súa conservación debe ser en un lugar refrixerado até o consumo e debe consumirse o máis cedo posíbel (resiste pouco máis de dez días), xa que o froito logo desenvolve manchas pardas e comeza a amargar. Porén existen procedementos de escabechado que permiten prolongar este período por un ano, como fan coas berenjenas de Almagro.

Propiedades nutritivas[editar | editar a fonte]

O seu valor enerxético e nutritivo é pequeno comparado con outros froitos, verduras e hortalizas. Contén escasas vitaminas, hidrocarbonos, proteínas e minerais, sendo o compoñente maioritario no seu peso a auga, nun 92% da súa composición. O mineral máis abundante é o potasio e en pequenas cantidades fósforo, calcio, magnesio e ferro. Ten vitaminas A, B1, B2, B3, C e folatos.

É de medio contido fibroso mais repartido máis na pela e semrntes. O seu contido calórico é case inexistente.

Tipos[editar | editar a fonte]

Existen diferentes variedades de berinxelas, diferenciándose polas súas cores. As máis comúns son as vermellas escuras, púrpura, ou roxas, mais poden tamén ser brancas, aínda que estas soen ser raras.

De polpa macia e flexíbel, ten unha pela lisa e lustrosa que a envolve. No mercado galego as variedades máis comuns son a híbrida, grande e roxa, a híbrida super F-100, no ton vermello escuro brillante e a embú, de cor roxa avermellada, todas con pedúnculo verde.

Uso medicinal[editar | editar a fonte]

A berinxela: os naturistas recomendan o seu consumo para previr algúns males referentes ao fluxo sanguíneo.

A eficacia da berinxela no tratamento de hipercolesterolemia e no control do colesterol é controversa. Unha investigación realizada no Instituto de Biociências de Botucatu - São Paulo amosou que a berinxela pode reducir até 30% as taxas do colesterol. Un estudo clínico do Instituto do Corazón de São Paulo non confirmou tales resultados; o traballo publicado afirma que a berinxela non debe ser encarada como substituto de estatina.[5]. Aínda non se sabe cal é o principio activo responsábel da redución das taxas de colesterol, mais os científicos sospeitan dun alcaloide existente na berinxela.

O froito é rico en proteínas, vitaminas (A, B1, B2, B5, C), minerais (calcio, fósforo, ferro, potasio, magnesio) e alcaloides, que actúan diminuindo a presión sanguínea, previndo a arterosclerose, os naturistas recomendan o seu consumo para previr algúns males referentes ao fluxo sanguíneo.

Tamén é recomendada nos casos de artrite, presentando bos resultados na gota e no reumatismo, ben como na diabetes e nas inflamacións da pel en xeral.

É tamén moi dixestiva, nutritiva e laxante, por ese motivo é indicada nos casos de desnutrición, indixestión e prisión de ventre. O consumo da berinxela está tamén indicado para problemas do fígado e do estómago.

Con fin medicinal, tamén pode ser usada cortada en pedaciños con casca e colocado nun xerro de auga na neveira, bebendo 200 ml 3 veces ao día (nos casos de crise: diabete alta, hipertensión) e para manutención diminuir a dose. Véndese tamén en po como hortaliza medicinal.

As mellores berinxelas son as de estrutura firme e cascas ben brillantes. As opacas e amolecidas xa están vellas e perderon as súas propiedades nutricionais.

Uso culinario[editar | editar a fonte]

En Galiza o uso é recente, en pratos estranxeiros. Úsase na preparación de pratos como o cuscús, escalivada, tortas, ensaladas, etc. Tamén é moi boa para facer a lasaña grega: a musaca. Cocida, fritida, asada ou grellada, a berinxela combina ben co pemento, tomate, cebola e olivas, tornándose un óptimo acompañamento para carnes grelladas e asadas.

Galería[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Sinónimos en Tela Botanica
  2. http://sli.uvigo.es/ddd/ddd_pescuda.php?pescuda=Berinxela&tipo_busca=lema
  3. FERREIRA, A. B. H. Novo dicionário da língua portuguesa. Segunda edição. Rio de Janeiro. Nova Fronteira. 1986. p. 250.
  4. Cultivo de la berenjena, Zoilo Serrano Cermeno, Hojas divulgadoras Ministerio de Medio Ambiente
  5. Juliana Marchiori Praça, Andréa Thomaz, Bruno Caramelli. "Eggplant (Solanum melongena) Extract Does Not Alter Serum Lipid Levels". Arq Bras Cardiol, volume 82 (nº 3), 273-6, 2004.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]