As mil e unha noites

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

As mil e unha noites (كتاب ألف ليلة وليلة en árabe ou هزار و یک شب en farsi) é unha compilación de historias e contos populares orixinairos de Oriente Medio e do sur asiático, que foron compilados en lingua árabe a partir do século IX.

Orixes[editar | editar a fonte]

O núcleo desas historias está collido do antigo libro persa Hezar-afsana (Mil mitos) (en farsi هزارافسانه), que posiblemente tiña orixe india. O último compilador e tradutor ao árabe foi Abu abd-Allah Muhammed el-Gahshigar no século IX. A historia de Xerezade semella que se engadiu no século XIV. A primeira tradución europea e a primeira versión impresa é do orientalista Antoine Galland (1704 - 1717) Les Mille et une nuits, contes arabes traduits en français, que inclúe contos tradicionais árabes que non se incluían na versión orixinal, transformándose nun clásico da literatura mundial. A primeira compilación árabe moderna publicouse no Cairo en 1835. Causou grande impacto en Occidente, sobre todo logo da tradución feita por Richard Francis Burton (1885-1888).

As historias que conforman as Mil e unha noites teñen varias orixes, incluíndo o folclore indio, persa e árabe. Non existe unha versión definida da obra, unha vez que os antigos manuscritos árabes difiren no número e no conxunto de contos.

As versións máis populares hoxe en día son as que se basean nas traducións de Richard Francis Burton (1850) e Andrew Lang (1898), xeralmente adaptadas para eliminar as varias escenas de sexo do orixinal.

Historia marco[editar | editar a fonte]

O sultán conmuta a pena de Sherezade.

A estrutura do libro está baseada nunha historia que serve de marco a todas as outras, a do sultán Scheriar.

Scheriar convértese en sultán trala morte do seu pai. Por amor ao seu irmán Schazamán, cédelle o reino de Tartaria. Schazamán organiza unha viaxe ao seu irmán, pero descobre que a súa esposa lle é infiel cun escravo negro, e córtalles a cabeza. Xa con Schariar, este sorpréndese polo triste e taciturno que está Schazamán, polo que vai cazar só. No palacio, Schazamán descubre que a esposa de Schariar, a sultana, engana o rei con Masud, outro escravo negro. Isto serve de consolo ao rei de Tartaria, ao ver que o seu irmán, mesmo sendo máis poderoso, ten o mesmo problema ca el. Cóntallo, e nun momento de furia, Schariar convence ao seu irmán para fuxiren, coa idea de regresaren só se atopan alguén máis desgraciado ca eles. No camiño atopan un xenio que é enganado por unha muller que secuestrou, que acaba fuxindo. Schazamán dille ao seu irmán que se o poderoso xenio non puido evitar o engano, ninguén pode, polo que deciden regresar.

Schariar volve, apresa a sultana e decapítaa diante do visir, e despois decapita el mesmo todas as mulleres da corte. Crendo que todas as mulleres son igual de infieis, ordea ao seu visir que lle consiga unha esposa virxe cada día, algunha filla dos seus cortesanos, e despois ordearía matala pola mañá.

Este designio é quebrado por Sherezade, a propia filla do visir, quen na noite de vodas lle pide ao sultán que lle permita despedirse da súa irá, Duniazade. Esta pídelle á irmá que lle conte unha historia, e herezade, que lera moitos libros e escritos de diversas clases, conta unha historia que cativa a atención do rei. Coas primeiras luces do día, Sherezade interrompe a narrativa no medio, dicindo que a continuaria na noite seguinte. Curioso por saber o final da historia, o rei concedelle a vida até a noite seguinte. Nas noites que seguen, Sherezade continua narrando contos de contido moi diverso, con compoñentes edificantes, máxicos e eróticos, facendo que o rei non perda o seu interese e a manteña viva.

Durante ese período Sherezade dá a luz tres fillos do rei. No final, Sherezade implora ao rei que lle conceda a vida, e este, moi arrepentido polas súas accións pasadas e impresionado pola súa intelixencia e dedicación, fai dela a súa raíña definitiva. Duniazade tamén pasa a facer parte da corte, desposando o irmán do rei.

Edicións e versións[editar | editar a fonte]

Portada de Classic Comics.

A obra componse dunha colección de relatos posiblemente tradicionais de Persia, Arabia e a India. Algunos elementos aparecen tamén na Odisea.

A primeira versión europea foi unha tradución ao francés feita por Antoine Galland. Foi amais a primeira en ser impresa, publicada co título de Les Mille et une nuits, contes árabes traduits en français en doce volumes entre 1704 e 1717. A tradución foi feita desde unha compilación anterior escrita en árabe, e probablemente incluía a maiores relatos que coñecía o traductor pero que non estaban na compilación árabe.

Á súa vez a compilación árabe Alf Layla ("Mil noites"), orixinada cara ao 850, foi probablemente traducida dunha versión anterior persa chamada Hazar Afsanah ("Mil lendas"), quizais orixinada na India. Ao parecer nome actual Alf Layla wa-Layla (literalmente "Mil noites e unha noite") xurdiu na idade media e expresa a idea dun número transfinito, xa que 1000 representa a infindade conceptual entre os grupos matemáticos árabes.

No mundo anglosaxón a tradución máis coñecida é a de Richard Francis Burton, publicada en 16 volumes co título de The Book of the Thousand Nights and a Night ("Libro das Mil Noites e unha Noite"). A diferenza doutras edicións, non foi expurgada, e malia ser publicada na Era Vitoriana conserva todos os matices eróticos do material orixinal.

As versións máis recentes e cómodas de ler están feitas a partir da versión do doutor francés J. C. Mardrus, traducida ao inglés por Edward Powys Mathers. Outra fonte é unha importante edición baseada no manuscrito sirio do século XIV na Bibliotheque Nationale, compilado en árabe por Muhsin Mahde e traducido ao inglés por Husain Haddawy, considerada a máis precisa e elegante de todas até a actualidade.

En lingua castelá destacan a versión traducida e editada por Vicente Blasco Ibáñez a partir da edición francesa de J. C. Mardrus (1889), a de Juan Vernet (a máis aceptable filoloxicamente) e a de Rafael Cansinos Asséns (1954, tamén directamente do árabe). Nos comentarios desta última Cansinos Asséns recorre con frecuencia á interpretación do libro que o teósofo español Mario Roso de Luna propuxo na súa obra El velo de Isis o Las mil y una noches ocultistas (1923).

En 2001 René R. Khawam publicou unha tradución novedosa na que suprime relatos que considera alleos á tradición primitiva (algúns moi coñecidos como o ciclo de Simbad), recupera algúns que foron descartados e presenta outros recuperados.

Contos[editar | editar a fonte]

O sultán conmuta a pena de Xerezade.

Entre os numerosos contos algúns fixéronse inmensamente populares: