Grupo Galaico de Arte Rupestre

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Petróglifo de Mogor.

Un petróglifo é unha representación gravada sobre unha pedra ou rocha. O Grupo Galaico de Arte Rupestre está constituído polos gravados galegos realizados en pedra en tempos prehistóricos.

Características[editar | editar a fonte]

Gravados do Castriño de Conxo.

O conxunto de petróglifos galegos é un dos máis ricos e peculiares dentro do marco europeo e incluso mundial[1]. Os petróglifos Grupo Galaico de Arte Rupestre están realizados sobre granito, agás os máis primitivos, que están gravadas sobre lousa, e en Sarria e Samos sobre xisto. Non se sabe se esta foi unha escolla intencional ou se é que se trata simplemente do material máis duradeiro, e por ese motivo chegaron ata os nosos días. Os petróglifos galegos presentan unha elevada erosión e, en ocasións, son difíciles de observar.

Os conxuntos de petróglifos sitúanse nas abas das serras, e en ocasións atópanse rodeando brañas e cubetas, así como nas liñas de tránsito que comunican estas zonas cos lugares onde se atopan os poboados, como demarcando un territorio. Durante a Idade do Bronce os poboados eran establecidos en zonas con fácil acceso á auga. Nas sociedades prehistóricas a arte sempre estivo relacionada con actividades de carácter ritual e relixioso, é dicir, que ademais de servir como marca territorial, os petróglifos puideron funcionar como lugares de agregación de guerreiros e como indicadores de sitios cunha especial carga simbólica.

Cronoloxía[editar | editar a fonte]

Os petróglifos abranguen tres períodos:

Tradicionalmente teñense atribuido os petróglifos galegos a Idade do Bronce, aínda que algúns investigadores cíñena ao cambio do III ao II milenio, no inicio da Idade de Bronce.[2] En algúns casos aparecen gravados de datacións posteriores mesturados cos existentes anteriormente, nalgunhas ocasións perseguindo a finalidade de cristianizar os símbolos considerados pagáns, a imaxe do que sucedeu con moitos castros nos que se erixiron ermidas, igrexas ou cruceiros no lugar que ocupaban como proceso de cristianización de lugares que eran obxecto de lendas (cos mouros de protagonistas na súa maioría) e cultos pagáns por parte do pobo.

Temática[editar | editar a fonte]

Petróglifo do Outeiro do Cogoludo, que representa a unha manda de cervos.

Existen dous tipos de deseños: naturalistas e figurativos, que son aqueles nos que é posíbel adiviñar que representan, como por exemplo os cervos, os cabalos, figuras humanas e armas; e os xeométricos ou abstractos, aqueles que non sabemos que representan, como son as combinacións circulares. Os petróglifos naturalistas son os máis característicos da arte rupestre galaica ó ar libre (a pesar de ser menos abondosos cós xeométricos/abstractos), por mor da súa orixinalidade que a diferencia doutras zonas atlánticas[1]. Pola contra, os xeométricos ou abstractos son os máis abundantes e os que están máis espallados xeograficamente.

Nas representacións naturalistas destacan as representacións zoomorfas, antropomorfas e de certas armas:

  • Nas representacións zoomorfas os cérvidos acadan o 95% do total de figuras deste tipo, o que fala da importancia deste animal na sociedade da época (tanto alimentar, como o seu uso das peles ou ósos e como animal simbólico do seu mundo mítico). Hai numerosas escenas do ciclo reprodutivo dos cervos, como machos adultos facendo a berrea (en grandes laxes en costa, desde as cales o berro se expandería mellor) e femias acompañando as crías. Ademais tamén son representados cabalos (xeralmente montados por unha figura humana), bóvidos e serpes.
  • As representacións antropomorfas adoitan ir asociadas a figuras animais, así principalmente a figura humana aparece representada en escenas de caza, pastoreo ou, como se dixo antes, cabalgando. As representacións humanas son moi esquemáticas e simples.
  • Nas representacións de armas distínguense sobre todo as espadas curtas, os puñais, as alabardas e os escudos. Porén, nalgúns casos, é difícil distinguir se se pretende debuxar un arma ou distinguir cal é. É o caso de diversos deseños, tanto circulares coma triangulares, que poden suxerir un escudo.

As representacións xeométricas ou abstractas son as máis abondosas, con exemplos coma os círculos concéntricos, deseños labirínticos (salientando os Labirintos de Mogor), deseños reticulados, espirais, puntos e cazoletas. Todas estas representación posúen un significado simbólico, aínda que é difícil interpretar o auténtico significado.

Os petróglifos non reflicten a vida cotiá das persoas que os gravaron. As comunidades da Idade do Bronce practicaban a agricultura e a gandería como base da súa subsistencia, mais nos gravados os únicos temas representados son os relacionados coa caza e a guerra. Supoñemos que os petróglifos estaban relacionados coas actividades que, posibelmente, a sociedade da Idade do Bronce consideraba máis prestixiosas. Nas escenas cinexéticas o único animal cazado é o cervo. Isto pode estar relacionado coa importancia simbólica que este animal debeu posuír. No mundo imaxinario destas comunidades a caza parece ser algo máis ca unha función lúdica ou subministradora de alimento e probablemente tería un forte contido ritual ou iniciático.

Estacións arqueolóxicas[editar | editar a fonte]

Petróglifo de Teo.

A maior parte dos petróglifos descubertos e que chegaron aos nosos días dan como resultado que é no sur de Galiza, na provincia de Pontevedra, na zona costeira que abrangue dende a ría de Muros ata a desembocadura do río Miño, e concretamente no val do río Lérez, onde se conservan a maior parte dos gravados. Canto máis nos afastamos deste lugar cara ao norte ou ás provincias de interior atopamos un número moi inferior e case sempre relacionados cos vales dos ríos.

Algunhas das estacións máis destacadas son as seguintes:

Conservación[editar | editar a fonte]

Un experto calcando un petróglifo en Castrolandín (Cuntis).

Cando se visite unha "estación" con petróglifos non se deben tocar e moito menos pintar con xiz ou ceras escolares para que saian ben na foto. Isto deterióraos. Os especialistas pódeno facer contando sempre cun permiso previo da Dirección Xeral de Patrimonio e utilizan técnicas non destrutivas. Se se quere obter boas fotos abonda con esperar ás últimas luces do día, cando os raios do sol inciden lateralmente sobre os sucos e resaltan o seu trazado.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 CAAMAÑO GESTO, José Manuel: "A Gran historia de Galicia. Prehistoria de Galicia. Volume 2: O Calcolítico e a Idade de Bronce". ISBN 978-84-96931-02-2.
  2. Os petroglifos galegos

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Costas Goberna, F. J., J. Hidalgo Cuñarro e Peña Santos, Antonio de la (1999). Arte rupestre no sur da Ría de Vigo. ISBN 84-89599-13-0. 
  • Peña Santos, A. de la (1999). Os petroglifos galegos. ISBN 84-89976-68-6. 
  • Peña Santos, A. de la e Vázquez Varela, J. M. (1996). Los petroglifos gallegos. Grabados rupestres prehistóricos al aire libre en Galicia. ISBN 84-85134-99-0.  (3ª edición)
  • García Alén, Alfredo e Peña Santos, A. de la]] (1981). Grabados rupestres de la provincia de Pontevedra. ISBN 84-85728-04-1. 
  • Guitián Castromil, Jorge e Xoán Guitián Rivera (2001). Arte rupestre do Barbanza. ISBN 84-95622-21-1. 
  • Sobrino Buhigas, Ramón (2000). Corpus Petroglyphorum Gallaeciae. ISBN 84-7492-956-3.  (orixinal de 1935)
  • Vázquez Varela, J. M. (1990). Petroglifos de Galicia. ISBN 84-7191-655-X. 
  • Vázquez Rozas, Roberto (1997). Petroglifos de las Rías Baixas gallegas. ISBN 84-89690-00-6. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Grupo Galaico de Arte Rupestre