Solo

Na Galipedia, a wikipedia en galego.

O solo, desde o punto de vista edáfico, é un medio poroso, bioloxicamente activo e estruturado, desenvolvido na superficie emerxida da Terra. Podese decir que é a superficie sobor a que andamos. Dun modo simplificado pode dicirse que as etapas implicadas, na súa formación son as seguintes:

• Disgregación mecánica das rochas.
• Meteorización química dos materiais regolíticos, liberados.
• Instalación dos seres vivos (vexetais, microorganismo, etc.) sobre ese substrato inorgánico. Esta é a fase máis significativa, xa que cos seus procesos vitais e metabólicos, continúan a meteorización dos minerais, iniciada por mecanismos inorgánicos. Ademais, os restos vexetais e animais a través da fermentación e a putrefacción enriquecen ese substrato.
• Mestura de todos estes elementos entre si, e con auga e aire intersticiales.

Índice 1 Evolución 2 O solo como Sistema ecolóxico 3 Orgánica do solo 4 Causas da degradación ou destrución dos solos 5 Formación do solo 6 Composición 6.1 Sólidos 6.2 Líquidos 6.3 Gases 7 Estrutura do solo 7.1 Horizontes 8 Tipos de solo 9 Véxase tamén 9.1 Outros artigos

[editar] Evolución

solo é o sistema complexo que se forma na superficie do terreo, inicialmente pola alteración física e química das rochas e logo tamén pola influencia dos seres vivos, desenvolvendo unha estrutura en niveis superpostos, o perfil, e unha composición química e biolóxica definidas.

En verbas de acentado o solo son partes de rochas erosionadas, rotas en pequenos anacos aos que se lle chama terra ou solo.

Os procesos de alteración mecánica e meteorización química das rochas, determinan a formación dun manto de alteración ou eluvión que, cando pola acción dos mecanismos de transporte de ladeiras, é desprazado da súa posición de orixe, denomínase coluvión.

Sobre os materiais do coluvión, pode desenvolverse o que comunmente se coñece como solo; o solo é o resultado da dinámica física, química e biolóxica dos materiais alterados do coluvión, orixinándose no seu seo unha diferenciación vertical en niveis horizontais ou horizontes. Nestes procesos, os de carácter biolóxico e bioquímico chegan a adquirir unha gran importancia, xa sexa pola descomposición dos produtos vexetais e o seu metabolismo, polos microorganismos e os animais zapadores.

O conxunto de disciplinas que se abocan ao estudo do solo englóbanse no conxunto denominado Ciencias do solo, aínda que entre elas predomina a Edafoloxía e ata se usa o adxectivo edáfico para todo o relativo ao solo. O estudo do solo implica a análise da súa mineraloxía, a súa física, a súa química e a súa bioloxía.

Por este motivo, o solo non é unha entidade estritamente xeolóxica, polo que a ciencia que o estuda, a Edafoloxía, esta vinculada á Xeoloxía á Bioloxía e á Agronomía.

[editar] O solo como Sistema ecolóxico

Constitúe un conxunto complexo de elementos físicos, químicos e biolóxicos que compón o substrato natural no cal desenvólvese a vida na superficie dos continentes. O solo é o hábitat dunha biota específica de microorganismos e pequenos animais que constitúen o edafon. O solo é propio das terras emerxidas, non existindo apenas contrapartida equivalente nos ecosistemas acuáticos. É importante subliñar que o solo así entendido non se estende sobre todos os terreos, senón que en moitos espazos o que se pisa é rocha fresca, ou unha rocha alterada só por meteorización, un regolito, que non merece o nome de solo.

Desde o punto de vista biolóxico, as características do solo máis importantes son a seu permeabilidade, relacionada coa porosidade, a sua estrutura e a súa composición química. Os solos reteñen as sustancias minerais que as plantas necesitan para a súa nutrición e que se liberan pola degradación dos restos orgánicos. Un bo solo é condición para a produtividade agrícola.

No medio natural os solos máis complexos e potentes (grosos) acompañan aos ecosistemas de maior biomasa e diversidade, dos que son á vez produto e condición. Neste sentido, desde o punto de vista da organización xerárquica dos ecosistemas, o solo é un ecosistema en si e un subsistema do sistema ecolóxico do que forma parte.

[editar] Orgánica do solo

O estudo da dinámica do solo mostra que segue un proceso evolutivo ao que son por completo aplicables os conceptos da sucesión ecolóxica. A formación dun solo profundo e complexo require, en condicións naturais, longos períodos de tempo e o mínimo de perturbacións. Onde as circunstancias ambientais son máis favorables, o desenvolvemento dun solo a partir dun substrato xeolóxico bruto require centos de anos, que poden ser milleiros en climas, topografías e litoloxías menos favorables.

Os procesos que forman o solo arrincan coa meteorización física e química da rocha bruta. Continúa co primeiro establecemento dunha biota, na que frecuentemente ocupan un lugar prominente os líquenes, e o desenvolvemento dunha primeira vexetación. O achegue de materia orgánica pon en marcha a constitución do edafon. Este está formado por unha comunidade de descompoñedores, bacterias e fungos sobre todo, e detritívoros, como os colémbolos ou os diplópodos, e inclúe tamén ás raíces das plantas, coas súas micorrizas. O sistema así formado recicla os nutrientes que circulan pola cadea trófica. Os solos evolucionados, profundos, húmidos e permeables adoitan contar coas miñocas de terra, anélidos oligoguetos comedores de solo, no seu edafon, o que á súa vez favorece unha mellor mestura das fraccións orgánica e mineral e a fertilidade do solo.

[editar] Causas da degradación ou destrución dos solos

Meteorización: consiste na transformación ou a fragmentación dos materiais na superficie terrestre por acción da temperatura, presión e a auga.

Meteorización física ou mecánica: é aquela que se produce cando, ao baixar as temperaturas que se atopan nas gretas das rochas, conxélanse con ela, aumenta o seu volume e provoca a fractura das rochas.

Meteorización química: é aquela que se produce cando os materiais rochosos reaccionan coa auga ou coas sustancias disoltas nela.

Erosión: consiste no desgaste e fragmentación dos materiais da superficie terrestre por acción da auga, o vento, etc. Os fragmentos que se desprenden reciben o nome de detritos.

Transporte: consiste no traslado dos detritos dun lugar a outro.

Sedimentación: consiste no depósito dos materiais transportados, os materiais transportados reciben o nome de sedimentos, e cando estes sedimentos se cementan orixinan as rocas sedimentarias.

Os solos pódense destruír polas choivas. Estas van lavando o solo, quitandolle todos os nutrientes que necesita para poder ser fértil, as arbores non poden crecer ahi e prodúcese unha deforestacion que leva como consecuencia a desertificacion

[editar] Formación do solo

O solo pode formarse e evolucionar a partir da maior parte dos materiais rochosos, sempre que permanezan nunha determinada posición, o tempo suficiente para permitir as anteriores etapas. Pódense diferenciar:

• solos autóctonos formados a partir da alteración in situ da rocha que teñen debaixo.
• solos alóctonos, formados con materiais provenientes de lugares separados. Son principalmente solos de fondos de val cuxa matriz mineral procede da erosión das ladeiras.

[editar] Composición

Os compoñentes do solo pódense dividir en sólidos, líquidos e gaseosos.

[editar] Sólidos

Este conxunto de compoñentes representa o que podería denominarse o esqueleto mineral do solo e entre estes, compoñentes sólidos, do solo destacan:

• Silicatos, tanto residuais ou non completamente meteorizados, (micas, feldespatos, e fundamentalmente cuarzo).
  • Como produtos non plenamente formados, singularmente os minerais de arxila, (caolinita, illita, etc.).
• Óxidos e hidróxidos de Fe (hematites, limonita, goetita) e de Al (gibsita, bohemita), liberados polo mesmo procedemento que as arxilas.
• Clastos e grans poliminerales como materiais residuais da alteración mecánica e química incompleta da rocha orixinaria.
• Outros diversos compostos minerais cuxa presenza ou ausencia e abundancia condicionan o tipo de solo e a súa evolución.
  • Carbonatos (calcita, dolomita).
  • Sulfatos (aljez).
  • Cloruros e nitratos.
• Sólidos de natureza orgánica ou complexos órgano-minerais, a materia orgánica morta existente sobre a superficie, o humus ou mantillo:
  • Humus novo ou bruto formado por restos distinxibles de follas, ramas e restos de animais.
  • Humus elaborado formado por sustancias orgánicas resultantes da total descomposición do humus bruto, dunha cor negra, con mestura de derivados nitrogenados (amoníaco, nitratos), hidrocarburos, celulosa, etc. Segundo o tipo de reacción ácido-base que predomine no solo, este pode ser ácido, neutro ou alcalino, o que vén determinado tamén pola rocha nai e condiciona estreitamente as especies vexetais que poden vivir sobre o mesmo.

[editar] Líquidos

Esta fracción está formada por unha disolución acuosa dos sales e os iones máis comúns como Na , K , Ca2 , Cl-, NON3-,... así como por unha ampla serie de sustancias orgánicas. A importancia desta fase líquida no solo estriba en que este é o vehículo das sustancias químicas no seo do sistema.

A auga no solo pode estar relacionada en tres formas diferentes co esqueleto sólido:

• A primeira, está constituída por unha película moi delgada, na que a forza dominante que une a auga á partícula sólida é de carácter molecular, e tan sólida que esta auga soamente pode eliminarse do solo en fornos de alta temperatura. Esta parte da auga non é aproveitable polo sistema radicular das plantas.
• A segunda é retida entre as partículas polas forzas capilares, as cales, en función da textura poden ser maiores que a forza da gravidade. Esta porción de auga non circula, pero pode ser utilizada polas plantas.
• Finalmente, a auga que excede a auga capilar, que en ocasións pode encher todos os espazos intersticiales nas capas superiores do solo, co tempo circula e vai alimentar os acuíferos máis profundos. Cando todos os espazos intersticiales están cheos de auga, o solo dise saturado.

[editar] Gases

A fracción de gases está constituída fundamentalmente polos gases atmosféricos e ten gran variabilidade na súa composición, polo consumo de O₂, e a produción de CO₂ dióxido de carbono. O primeiro sempre menos abundante que no aire libre e o segundo máis, como consecuencia do metabolismo respiratorio dos seres vivos do solo, incluídas as raíces. Outros gases comúns en solos con mal drenaxe son o metano ((CH₄ ) e o óxido nitroso (N₂O).

[editar] Estrutura do solo

Enténdese a estrutura dun solo a distribución ou diferentes proporcións que presentan, os distintos tamaños das partículas sólidas que o forman, e son:

• Materiais finos, (arcillas e limos), de gran abundancia en relación ao seu volume, o que os confire unha serie de propiedades específicas, como:
  • Cohesión.
  • Adherencia.
  • Absorción de auga.
  • Retención de auga.
• Materiais medios, formados por tamaños area.
• Materiais grosos, entre os que se atopan fragmentos da rocha nai, aínda sen degradar, de tamaño variable.

Os compoñentes sólidos, non quedan soltos e dispersos, senón máis ou menos aglutinados polo humus e os complexos órgano-minerais, creando unhas divisións verticais denominadas horizontes do solo.

A evolución natural do solo produce unha estrutura vertical "estratificada" (non no sentido que o termo ten en xeoloxía) á que se coñece como perfil. As capas que se observan chámanse horizontes e a súa diferenciación débese tanto á súa dinámica interna como ao transporte vertical.

O transporte vertical ten dúas dimensións con distinta influencia segundo os solos. A lixiviación, ou lavado, prodúcea a auga que se infiltra e penetra verticalmente desde a superficie, arrastrando sustancias que se depositan sobre todo por absorción. A outra dimensión é o ascenso vertical, por capilaridade, importante sobre todo nos climas onde alternan estacións húmidas con estacións secas.

Chámase rocha nai á que proporciona a súa matriz mineral ao solo. Distínguense solos autóctonos, que se asentan sobre a súa rocha nai, o que representa a situación máis común, e solos alóctonos, formados cunha matriz mineral achegada desde outro lugar polos procesos xeolóxicos de transporte.

[editar] Horizontes

Denomínase horizontes do solo a unha serie de niveis horizontais que se desenvolven no interior do mesmo e que presentan diferentes carácteres de composición, textura, adherencia, etc. O perfil do solo é a ordenación vertical de todos estes horizontes.

Clasicamente, distínguese nos solos completos ou evolucionados tres horizontes fundamentais que desde a superficie cara abaixo son:

• Horizonte A, ou zona de lavado vertical: É o máis superficial e nel enraíza a vexetación herbácea. A súa cor é xeralmente escuro pola abundancia de materia orgánica descomposta ou humus elaborado, determinando o paso da auga ao seu través o arrastre cara abaixo, de fragmentos de tamaño fino e de compostos solubles.
• Horizonte B ou zona de precipitación: Carece practicamente de humus, polo que a súa cor é máis claro, nel deposítanse os materiais arrastrados desde arriba, principalmente, materiais arcillosos, óxidos e hidróxidos metálicos, carbonatos, etc., situándose neste nivel os encostramentos calcáreos áridos e as corazas lateríticas tropicales.
• Horizonte C ou rocha nai, ou subsolo: Está constituído pola parte máis alta do material rochoso in situ, sobre o que se apoia o solo, máis ou menos fragmentado pola alteración mecánica e a química, pero nel aínda pode recoñecerse as características orixinais do mesmo.
• Horizonte D ou horizonte R ou material rochoso: é o material rochoso subxacente que non sufriu ningunha alteración química ou física significativa. Algúns distinguen entre D, cando o solo é autóctono e o horizonte representa á rocha nai, e R, cando o solo é alóctono e a rocha representa só unha base física sen unha relación especial coa composición mineral do solo que ten encima.

Os carácteres, textura e estrutura dos horizontes poden variar amplamente, podendo chegar dun horizonte A de centímetros a metros.

[editar] Tipos de solo

As clasificacións máis utilizadas baséanse fundamentalmente no perfil do solo , condicionado polo clima. Aténdese a unha dobre división: zona climática e, dentro de cada zona, grao de evolución

• Podzol: é un solo típico de climas húmidos e fríos.
• Chernozem: é un solo característico das rexións de climas húmidos con veráns cálidos.
• Latosol ou solo laterítico: é frecuente en rexións tropicais de climas cálidos e húmidos, como Venezuela e en Arxentina (Nordés, Provincia de Misións, fronteira con Brasil)

[editar] Véxase tamén

[editar] Outros artigos

• Edafoloxía
• Pedoloxía
• Perfil do solo