Vitamina D

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Calciferol")
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Colecalciferol (D3). Un dos aneis da súa estrutura esteroide está roto.
Calcitriol (1,25-dihidroxicolecalciferol). Forma activa. Ten grupos OH extras.
Ergocalciferol (D2). Ten un dobre enlace e un grupo metilo extras.

A vitamina D é un grupo de substancias esteroides cun anel da molécula roto (secoesteroides) liposolubles. Nos humanos a vitamina D é única entre as vitaminas, porque funciona como unha prohormona e porque o corpo pode sintetizala en forma de vitamina D3 cando a nosa pel se expón ao sol.

As medidas dos niveis séricos de vitamina D3 son un reflexo da síntese endóxena por exposición á luz solar e da inxestión da vitamina na dieta, e pénsase que a síntese pode en xeral manter niveis séricos axeitados da vitamina. As evidencias indican que a síntese de vitamina D por exposición ao sol funciona como un bucle de retroalimentación que impide a súa toxicidade por exceso, pero advírtese que a exposición ao sol tampouco debe ser excesiva debido aos riscos de cáncer de pel.

Cando se sintetiza nos riles, o calcitriol (ou 1,25-dihidroxicolecalciferol) circula polo organismo como unha hormona, regulando a concentración de calcio e fosfato na corrente sanguínea e favorecendo o crecemento saudable e a remodelación dos ósos. A vitamina D prevén o raquitismo nos nenos e a osteomalacia nos adultos, e, xunto co calcio, axuda a protexer aos anciáns da osteoporose. A vitamina D tamén afecta á función neuromuscular, a procesos de inflamación, e inflúe na acción de moitos xenes que regulan a proliferación celular, diferenciación celular e apoptose.[1]

As probas dos efectos saudables sobre a suplementación con vitamina D na poboación xeral son consistentes,[2][3][4] especialmente en canto aos beneficios sobre a saúde ósea [5] e o descenso da mortalidade en mulleres anciás.[6]

Formas da vitamina D[editar | editar a fonte]

Nome Composición química Estrutura
Vitamina D1 composto molecular de ergocalciferol con lumisterol, 1:1
Vitamina D2 ergocalciferol (feito a partir de ergosterol) Repárese no dobre enlace na parte central superior.
Vitamina D3 colecalciferol (feito a partir de 7-dehidrocolesterol na pel). Cholecalciferol.svg
Vitamina D4 22-dihidroergocalciferol 22-Dihydroergocalciferol.png
Vitamina D5 sitocalciferol (feito a a partir de 7-dehidrositoesterol) VitaminD5 structure.png

Existen varias formas de vitamina D, que se indican na táboa. As dúas formas principais son a vitamina D2 ou ergocalciferol, e a vitamin D3 ou colecalciferol, polo que cando se indica vitamina D sen subíndice faise referencia á forma D2 ou á D3 ou a ambas as dúas. Estas formas son coñecidas colectivamente como calciferol.[7] A vitamina D2 foi caracterizada quimicamente en 1932. En 1936, determinouse a estrutura da vitamina D3 e viuse que se orixinaba pola irradiación ultravioleta do 7-dehidrocolesterol.[8]

Quimicamente, todas as formas de vitamina D son esteroides cun anel aberto (secoesteroides).[9] A diferenza estrutural entre a vitamina D2 e a vitamina D3 está nas súas cadeas laterais, non na parte cíclica. A cadea lateral da D2 contén un dobre enlace entre os carbonos 22 e 23, e un grupo metilo no carbono 24.

A vitamina D3 (colecalciferol) prodúcese por irradiación ultravioleta do seu precursor 7-dehidrocolesterol. Esta molécula está presente de forma natural na pel dos animais e no leite. A vitamina D3 pode obterse por exposición da pel aos raios ultravioleta, ou por irradiación ultravioleta do leite para a súa produción comercial.

A vitamina D2 é un derivado do ergosterol, un esterol de membrana que recibiu o seu nome do fungo cornello do centeo (ergot en inglés), que é unha substancia producida polos fungos, algúns organismos do fitoplancto e invertebrados, os cales producen a vitamina por irradiación ultravioleta do ergosterol. As plantas terrestres e os vertebrados non producen a D2, porque carecen do precursor ergosterol.[10] Parece que A vitamina D2 é igual de efectiva ca a D en manter as concentracións circulantes de 25-hidroxivitamina D,[11] aínda que existe algunha discusión sobre se a D3 pode ou non substituír totalmente pola D2 na dieta humana.[12] [13]

Evolución[editar | editar a fonte]

A síntese fotoquímica da vitamina D evolucionou hai uns 750 millóns de anos; e o cocolitóforo do fitoplancto Emiliania huxleyi é un dos exemplos máis primitivos. A vitamina D xogou un papel crítico no mantemento do esqueleto calcificado dos vertebrados cando abandonaron o seu ambiente oceánico primixenio rico en calcio e colonizaron a terra hai uns 350 millóns de anos.

A vitamina D pode sintetizarse só por un proceso fotoquímico, polo que os primeiros vertebrados que pasaron a vivir en terra tiñan que inxerir alimentos que contiñan vitamina D ou tiñan que expoñerse á luz solar para sintetizaren fotoquimicamente a vitamina D na súa pel para satisfaceren os seus requirimentos.[14]

Produción na pel[editar | editar a fonte]

Nos estratos epidérmicos da pel, a produción é maior no estrato basal (coloreado en vermello na ilustración) e no estrato espiñoso (coloreado en castaño claro).

A vitamina D3 prodúcese na pel cando o 7-dehidrocolesterol reacciona coa luz ultravioleta (UV) con lonxitudes de onda entre 270 e 300 nm, cun pico de síntese entre 295 e 297 nm.[15] Estas lonxitudes de onda están presentes na luz do sol cando o índice UV é maior de 3 e tamén na luz emitida polas lámpadas ultravioleta utilizadas para o bronceado. Estas lámpadas producen principalmente luz ultravioleta A (raios UVA), pero normalmente producen tamén entre un 4 e un 10% de UVB. Dependendo da elevación solar a vitamina D3 pode producirse na pel diariamente todo o ano nos trópicos, durante a primavera e verán nas rexións temperadas da Terra, e case nunca nos círculos polares. Porén, a latitude non predí consistentemente o nivel medio de 25OHD da poboación. A asunción de que os niveis de vitamina D na poboación seguen un gradiente latitudinal é especialmente cuestionable tendo en conta os informes de que os raios UVB que chegan á superficie terrestre en 24 horas durante o verán no norte de Canadá igualan ou exceden aos que chegan ao ecuador. En consecuencia, hai posibilidades máis que suficientes de que os seres humanos das latitudes altas produzan e almacenen vitamina D3 durante os meses de primavera, verán e outono.[16] Dependendo da intensidade da radiación UVB e dos minutos de exposición, pode establecerse un equilibrio na pel, de modo que a vitamina D se degrade tan rápido como se xera.[17]

A pel consta de dúas capas principais: a capa interna chamada derme, composta en boa parte de tecido conectivo, e a externa, máis delgada, a epiderme. A epiderme grosa da planta dos pés e palmas das mans consta de cinco estratos; que do máis externo ao máis interno son: o estrato córneo, estrato lúcido, estrato granuloso, estrato espiñoso, e estrato basal. A vitamina D prodúcese nos dous estratos máis internos da epiderme, o estrato basal (stratum basale) e o espiñoso (stratum spinosum).

O colecalciferol prodúcese fotoquimicamente na pel a partir do 7-deshidrocolesterol; o 7-deshidrocolesterol prodúcese en cantidades relativamente grandes na pel da maioría dos vertebrados, humanos incluídos.[18] A rata toupa espida (Heterocephalus glaber) parece ser deficiente en colecalciferol de forma natural, xa que os niveis séricos de 25-OH vitamina D son indetectables nela.[19] Nalgúns animais, a presenza de pelaxe espesa ou plumas impide que os raios ultravioleta cheguen á pel. Nos páxaros e animais con densa pelaxe, a vitamina D xérase a partir das secrecións aceitosas da pel depositadas en plumas e pelaxe e os animais incorpórana por vía oral durante o seu aseo co pico ou lambendo.[20]

Produción industrial[editar | editar a fonte]

A vitamina D3 (colecalciferol) prodúcese industrialmente expoñendo o 7-dehidrocolesterol aos raios ultravioleta B, e purificándoo.[21] O 7-dehidrocolesterol é unha substancia natural que aparece na graxa da la (lanolina) das ovellas e outros animais. A vitamina D2 (ergocalciferol) prodúcese de xeito similar utilizando ergosterol de lévedos ou cogomelos como material inicial.[21]

Síntese[editar | editar a fonte]

Na pel, o 7-dehidrocolesterol, un derivado do colesterol, sofre fotólise pola luz ultravioleta orixinando unha reacción electrocíclica conrotatoria de 6 electróns. O produto resultante é a previtamina D3. Calcitriol-Biosynthese 1 engl.svg
A previtamina D3 isomerízase espontaneamente a vitamina D3 (colecalciferol). A temperatura moderada, a transformación da previtamina D3 a vitamin D3 leva uns 12 días.[14] Calcitriol-Biosynthese 2.svg
Tanto o colecalciferol formado na pel coma o inxerido na dieta é hidroxilado no fígado na posición 25 (na parte superior dereita da molécula) orixinando 25-hidroxicolecalciferol (calcidiol ou 25(OH)D). Esta reacción está catalizada polo encima vitamina D 25-hidroxilase,[22] presente nos hepatocitos. Unha vez sintetizado, o 25-dihidroxicolecalciferol (ou calcidiol) libérase no plasma, onde se une a unha α-globulina chamada proteína de unión á vitamina D.[23] Cholecalciferol to calcidiol CH3.svg
O calcidiol transpórtase aos tubos proximais dos riles, onde se hidroliza na posición 1-α (parte inferior dereita da molécula) formando calcitriol (tamén chamado 1,25-dihidroxicolecalciferol e abreviado como 1,25(OH)2D). este produto é un potente ligando do receptor da vitamina D (VDR), que media a maioría das accións fisiolóxicas da vitamina. A conversión do calcidiol a calcitriol está catalizada polo encima 25-hidroxivitamina D3 1-alfa-hidroxilase, os niveis da cal son incrementados pola hormona paratiroide (e adicionalmente polos niveis baixos de calcio ou fosfato). Calcidiol to calcitriol CH3.svg

Mecanismo de acción[editar | editar a fonte]

Modelo do colecalciferol (D3)

A vitamina D transpórtase pola corrente sanguínea ao fígado, onde se converte na prohormona calcidiol. O calcidiol circulante pode despois ser convertido en calcitriol, a forma bioloxicamente activa da vitamina D, nos riles ou polos monocitos-macrófagos do sistema inmunitario. O calcitriol sintetizado polos monocitos-macrófagos actúa localmente como unha citocina, defendendo o corpo contra os microbios invasores.[24] O calcitriol producido nos riles, que é a forma activa fisioloxicamente da vitamina D, libérase na circulación sanguínea. Únese no sangue á proteína de unión á vitamina D (VDBP), unha proteína transportadora do plasma sanguíneo, que transporta o calcitriol a varios órganos diana.[9]

O calcitriol media os seus efectos biolóxicos uníndose ao receptor da vitamina D (VDR), que está localizado principalmente no núcleo celular das células diana [9] A unión do calcitriol a dito receptor permite que este actúe como un factor de transcrición que modula a expresión xénica de certas proteínas de transporte (como a TRPV6 e a calbindina), que están implicadas na absorción do calcio nos intestinos.

O receptor da vitamina D pertence á superfamilia de receptores nucleares dos receptores das hormonas esteroides e tiroides, e o VDR exprésase nas células da maioría dos órganos do corpo, como o cerebro, corazón, pel, gónadas, próstata, e mama. A activación do VDR nas células do intestino, óso, riles, e glándulas paratiroides vai ligada ao mantemento dos niveis de calcio e fósforo no sangue (coa colaboración da hormona paratiroide e a calcitonina) e ao mantemento do contido do óso.[25]

A vitamina D incrementa a expresión do xene da tirosina hidroxilase nas células da medula adrenal. Tamén está implicada na biosíntese de factores neurotróficos, síntese da óxido nítrico sintase, e incemento dos niveis de glutatión.[26]

Sábese que o receptor da vitamina D (VDR) está implicado na proliferación e diferenciación celular. A vitamina D tamén afecta ao sistema inmunitario, e os VDRs exprésanse en varios leucocitos, como monocitos e células T e B.[27]

Ademais da activación do VDR, coñécense outros mecanismos alternativos de acción. Un moi importante é o seu papel como un inhibidor natural do sinal de transdución pola vía da proteína denominada hedgehog (unha hormona implicada na morfoxénese).[28][29]

Unha das funcións máis importantes da vitamina D é manter o balance de calcio no esqueleto promovendo a absorción de calcio no intestino, favorecendo a reabsorción ósea ao incrementar o número de osteoclastos, mantendo os niveis de calcio e fosfato necesarios para a formación do óso, e permitindo o funcionamento axeitado da hormona paratiroide, que mantén os niveis séricos de calcio. A deficiencia de vitamina D pode orixinar unha densidade mineral ósea máis baixa e un aumento do risco de perda de masa ósea (osteoporose) ou de fracturas óseas, porque a falta de vitamina D altera o metabolismo mineral no corpo.[30]

Efectos sobre a saúde[editar | editar a fonte]

Suplementación con vitamina D[editar | editar a fonte]

Os efectos da suplementación con vitamina D sobre a saúde son controvertidos.[2] Un informe do Institute of Medicine (IOM) de Estados Unidos sinalou o seguinte: "Os resultados referidos ao cáncer, enfermidades cardiovasculares e hipertensión, diabetes e síndrome metabólica, caídas e o rendemento físico, funcionamento inmunitario e trastornos autoinmunes, infeccións, funcionamento neuropsicolóxico, e preeclampsia non se poden asociar de forma fiable co consumo de calcio ou vitamina D e son a miúdo contraditorios."[5] Algúns investigadores non están de acordo con estas conclusións e parécelles que o IOM foi demasiado definitivo nas súas recomendacións e cometeu algúns erros matemáticos ao calcular os niveis sanguíneos de vitamina D asociados coa saúde ósea.[31] Porén, os membros do grupo do IOM manteñen que usaron un "procedemento estándar para as recomendacións dietarias" e que o informe está solidamente baseado nos datos. A investigación sobre a suplementación con vitamina D, incluíndo os ensaios clínicos a longa escala, aínda continúa.[31]

Os principais efectos sobre a saúde que se alegou que ten a suplementación con vitamina D son os seguintes:

Mortalidade[editar | editar a fonte]

Niveis baixos de vitamina D están asociados cun incremento da mortalidade.[32] A suplementación con vitamina D3 parece facer decrecer nalgúns estudos a mortalidade especialmente en mulleres anciás.[6] A vitamina D2, o alfacalcidol, e o calcitriol non parecen ser efectivos.[6]

En conxunto, o exceso ou deficiencia no sistema do calciferol parecen causar un funcionamento anormal do oganismo e un envellecemento prematuro.[33][34][35][36] Os datos suxiren que se produce unha curva de risco con forma de U na gráfica dos niveis séricos de 25OHD comparados coa mortalidade por calquera causa; o aumento do risco con niveis altos aparece nun limiar máis baixo na poboación negra.[37]

Saúde ósea[editar | editar a fonte]

Regulación do calcio no corpo humano.[38] O papel da vitamina D móstrase en laranxa.

Baixos niveis séricos de vitamina D están asociados coa aparición de raquitismo, fracturas por caídas, e densidade mineral ósea baixa.[39] Algúns estudos mostran que a suplementación con vitamina D e calcio mellora a densidade mineral ósea lixeiramente, fai decrecer o risco de fracturas nas caídas en certos grupos de poboación.[39] Porén, a calidade das probas non é moi grande.[40]

Enfermidades cardiovasculares[editar | editar a fonte]

As evidencias sobre os efectos da suplementación con vitamina D sobre as enfermidades vasculares son tamén pobres.[3] Doses altas ou moderadas poden reducir o risco de enfermidades cardiovasculares pero a súa significancia clínica é cuestionable.[3][41]

Cancro[editar | editar a fonte]

Niveis baixos de vitamina D están asociados con algúns cánceres. Porén, cando se fai unha suplementación da dieta con vitamina D para tratar casos de cáncer de próstata, non parece que se obteñan beneficios.[42] Os resultados sobre os efectos protectores ou prexudiciais da suplementación con vitamina D noutros tipos de cáncer non son concluíntes.[4]

Esclerose múltiple[editar | editar a fonte]

A vitamina D parece ter un efecto protector contra a esclerose múltiple.[43] A hipótese inicial para explicalo estaba baseada no feito de que a esclerose múltiple dáse nunha alta proporción nas rexións do mundo nas que hai longos períodos con poucas horas de luz solar (pero parece que a síntese de vitamina D non está ligada coa latitude na que se viva), pero agora hai outras evidencias que o apoian.[43] Porén, non se sabe se a suplementación con vitamina D durante a preñez pode diminuír a probabilidade de que os nenos desenvolvan máis tarde esclerose múltiple.[44][45]

Outros[editar | editar a fonte]

Os niveis adecuados de vitamina D poden tamén estar asociados cos ciclos de crecemento saudables dos folículos pilosos.[46] Tamén se teñen sinalado asociacións entre os niveis baixos de 25(OH)D e as enfermidades vasculares periféricas,[47] certos cánceres, esclerose múltiple, artrite reumatoide, diabetes mellitus tipo 1 (xuvenil),[25] enfermidade de Parkinson e enfermidade de Alzheimer.[48] Porén estas asociacións atopáronse en estudos observacionais e a suplementación con vitamina D vitamin supplements non demostrou que reduza o risco de padecer estas doenzas.[49]

Outros efectos sobre a saúde[editar | editar a fonte]

Infeccións[editar | editar a fonte]

A vitamina D parece ter efectos sobre o funcionamento do sistema inmunitario [50]. Postulouse que inflúe no contaxio da gripe, e a falta de síntese de vitamina D durante o inverno é unha explicación das altas taxas de infección gripal durante o inverno.[51] Nas infección virais outros factores implicados son os niveis de humidade relativamente baixos producidos polas calefaccións e as temperaturas frías que favorecen o espallamento do virus.[52] Os niveis baixos de vitamina D parecen ser un factor de risco para a tuberculose [53] e historicamente, utilizouse como tratamento.[54] En 2011 están facéndose ensaios clínicos sobre este punto.[54] Algúns estudos indican que a vitamina D pode tamén xogar un papel na infección por VIH.[55]

Deficiencia (hipovitaminose D)[editar | editar a fonte]

Os niveis sanguíneos baixos de calcidiol (25-hidroxi-vitamina D) poden ser o resultado dunha escasa exposición ao sol.[56] A deficiencia en vitamina D afecta á correcta mineralización dos ósos, e foi asociada con doenzas que teñen que ver co debilitamento dos ósos [57], entre as cales as principais son o raquitismo e a osteomalacia.

Raquitismo[editar | editar a fonte]

O raquitismo, unha enfermidade infantil caracterizada pola falta de crecemento e deformidade dos ósos longos, pode ser causada por deficiencia de calcio e fósforo e por falta de vitamina D. Esta deficiencia é hoxe moi común en moitos países de África, Asia e Próximo Oriente [58] e naquelas persoas que teñen trastornos xenéticos como o raquitismo por deficiencia en pseudovitamina D.[59] O papel desempeñado pola dieta no desenvolvemento do raquitismo [60][61] foi determinado por Edward Mellanby entre 1918–1920.[62] O raquitismo nutricional existe en países con intensa insolación como Nixeria e pode aparecer sen que haxa deficiencia de vitamina D.[63][64] En países como Gran Bretaña, onde o raquitismo e a osteomalacia son hoxe raros, houbo estalidos destas doenzas nalgunhas comunidades inmigrantes, mesmo en mulleres que aparentemente tiñan unha exposición á luz solar axeitada e usaban roupas que non lles tapaban todo o corpo.[65] O feito de ter pel escura e ter unha escasa exposición ao sol non produce raquitismo a non ser que a dieta se desvíe do patrón omnívoro occidental caracterizado por consumos altos de carne, perixe, ovos e baixos de cereais.[66][67][68] Os factores de risco dietarios do raquitismo inclúen o non consumo de alimentos de orixe animal.[65][69] A deficiencia da vitamina D segue sendo a principal causa do raquitismo entre os nenos pequenos na maioría dos países, porque o leite materno é pobre en vitamina D e certos costumes sociais e as condicións climáticas poden impedir unha exposición adecuada aos raios ultravioleta da luz solar. En países soleados como Nixeria, Suráfrica, e Bangladesh, onde a enfermidade aparece entre nenos pequenos e nenos maiores, a doenza atribúese ao consumo baixo de calcio na dieta, o cal é característico das dietas baseadas principalmente nos cereais e con pouco consumo de produtos lácteos.[68] O raquitismo era antes un problema de saúde importante en EEUU, e en zonas como Denver, onde os raios ultravioleta son aproximadamente un 20% máis fortes ca en zonas a nivel do mar da mesma latitude,[70] nalgúns estudos case 2/3 de 500 nenos estudados tiñan raquitismo lixeiro a finais da década de 1920.[71] O incremento no consumo de proteína animal [69][72] que se produciu no século XX na dieta norteamericana e un aumento do consumo de leite [73][74] fortificado con pequenas cantidades de vitamina D coincidiu cun enorme descenso nos casos de raquitismo.[25]

Osteomalacia[editar | editar a fonte]

A osteomalacia, un trastorno que debilita e adelgaza os ósos e que se dá exclusivamente en adultos, caracterzase pola debilidade dos músculos proximais (da parte inicial da extremidade) e a fraxilidade ósea. Os efectos da osteomalacia crese que contribúen a producir dor crónica dos músculos esqueléticos,[75][76] pero non hai evidencias concluíntes de que haxa baixos niveis de vitamina D nos pacientes con dores crónicas.[77]

Deficiencia e cor da pel[editar | editar a fonte]

As investigacións indican que as persoas de pel escura que viven en climas temperados teñen menores niveis de vitamina D.[78][79][79] Suxeriuse que as persoas de pel escura son menos eficientes na produción de vitamina D porque a melanina da pel dificulta a síntese de vitamina D, aínda que un recente estudo atopou novas evidencias de que os niveis baixos de vitamina D entre os africanos poden deberse a outras razóns distintas da cor da pel.[80] As evidencias recentes implican a hormona paratiroide (PTH).[81] Un estudo a gran escala dos determinantes xenéticos da insuficiencia de vitamina D nos individuos brancos non atopou asociación coa súa pigmentación.[82][83]

Recomendacións sobre a suplementación[editar | editar a fonte]

O Director Xeral de Investigación e Desenvolvemento e Xefe do Consello Científico do Departamento Británico de Saúde e o Servizo Nacional de Saúde (NHS) indicou que os nenos desde seis meses a cinco anos deberían recibir suplementación con vitamina D, especialmente durante o inverno. Porén, á xente que toma suficiente vitamina D nas súas dietas e está suficientemente ao sol non se lle recomenta suplementación con vitamina D.[84]

Un grupo de expertos publicou en 2011 unha guía clínica, facendo énfase nos tratamentos e o consumo de vitamina D recomendados para os pacientes con risco de deficiencia que se listaban, na que se establecía que as fontes de vitamina D2 e D3 son equivalentes.[11]

Toxicidade (hipervitaminose D)[editar | editar a fonte]

Nos adultos sans, un consumo sostido de máis de 1250 microgramos/día (50,000 Unidades Internacionais ou IU) pode producir toxicidade ao cabo de varios meses.[85] Persoas que presentan certas condicións médicas, como hiperparatiroidismo primario,[86] son moito máis sensibles á vitamina D e desenvolven hipercalcemia en resposta a un incremento na inxestión de vitamina D, e a hipercalcemia materna durante a preñez pode incrementar a sensibilidade fetal aos efectos da vitamina D e orixina unha síndrome caracterizada por retardo mental e deformidades faciais.[86][87] As mulleres embarazadas ou en período de lactación deberían consultar ao médico antes de tomar suplementos de vitamina D. Para os nenos de ata 12 meses, o límite máximo tolerable (cantidade máxima que pode tolerarse sen causar dano) está establecido en 25 microgramos/día (1.000 IU). Unha cantidade de 1.000 microgramos (40.000 IU) diarias nos bebés produce toxicidade nun mes.[85] O Instituto de Medicina (IOM), que foi comisionado para o efecto polos gobernos de EEUU e Canadá, incrementou o límite máximo tolerable a 2.500 IU diarias para as idades entre 1 e 3 anos, a 3.000 IU diarias para as idades entre 4 a 8 anos e a 4.000 IU diarias para as idades entre 9 e 71+ anos (incluídas mulleres preñadas ou en lactación).[88] A sobredose de vitamina D causa hipercalcemia, e os principais síntomas da sobredose de vitamina D son precisamente os da hipercalcemia: anorexia, náusea, e vómitos, e frecuentemente poliúria, polidipsia, debilidade, nerviosismo, prurito, e, finalmente, insuficiencia renal. Poden tamén aparecer proteinuria, formación de cilindros urinarios (depósitos proteicos con forma cilíndrica), azotemia (exceso de produtos nitroxenados no sangue), e calcificación metastática (especialmente nos riles). Os danos nos riles poden ser irreversibles.[85] A toxicidade da vitamina D trátase interrompendo a suplementación con vitamina D e restrinxindo a inxestión de calcio.

A exposición ao sol por longos períodos de tempo non causa normalmente toxicidade por vitamina D.[86] Nos individuos de pel clara en aproximadamente 20 minutos de exposición á luz ultravioleta as concentracións de precursores da vitamina D producidos na súa pel chegan a un equilibrio (este tempo é de 3 a 6 veces maior para as persoas de pel pigmentada), e toda a vitamina D que se produza de máis é degradada.[17] De acordo con algunhas fontes, a produción endóxena cunha exposición corporal completa ao sol é de aproximadamente 250 µg (10.000 IU) diarias.[86] Segundo Holick, "a pel ten unha gran capacidade de produción de colecalciferol"; e cando a pel se empeza a broncear a vitamina D producida "é comparable con tomar unha dose oral de entre 250 e 625 microgramos (10.000-25.000 IU)".[17]

Baseándose na non observación de toxicidade con consumos diarios de 50.000 IU diarias, que orixinan niveis de calcidiol de máis de 600 nmol/L, e o efecto similar da suplementación e a exposición corporal completa ao sol ata o inicio do bronceado, algúns investigadores sostiñan en 2007 que 250 microgramos/día (10.000 IU) nos adultos sans era unha dose segura e podía tomarse como un valor de límite máximo tolerable.[89] Nos casos publicados de toxicidade por hipercalcemia nos que se coñecían as doses de vitamina D e os niveis de 25-hidroxi-vitamin D o consumo era en todos eles ≥40.000 IU (1.000 mcg) diarios.[86] A recomendación da suplementación en persoas sans é bastante controvertida, e existen dúbidas sobre os efectos a longo prazo de atinguir e manter concentracións séricas de 25(OH)D de 80nmol/L ou máis por suplementación.[90]

Recomendacións[editar | editar a fonte]

Consumo Dietético de Referencia[editar | editar a fonte]

O Consumo Dietético de Referencia (Dietary Reference Intake) de vitamina D[91] facilitado polo Institute of Medicine en 2010 supera as recomendacións previas de Consumo Adecuado (Adequate Intake). Estas recomendacións calcúlanse asumindo que non se produce síntese de vitamina D na pel por unha escasa exposición ao sol e que toda a vitamina D procede da dieta. Os valores refírense ao consumo total de vitamina D procedente dos alimentos, bebidas e suplementación, e foi calculado para a poboación norteamericana (danse datos para a Unión Europea máis abaixo).[92]

Os novos consumos de referencia para a vitamina D son:

  • Entre 1 e 70 anos de idade: 600 IU/día (equivalente a 15 μg)
  • De 71 anos ou máis: 800 IU/día
  • Mulleres embarazadas/en lactación: 600 IU/día

O Consumo Adecuado para os bebés segue sendo:

  • De 0–12 meses: 400 IU/día

A cantidade diaria recomendada de vitamina D na Unión Europea é de 5 µg.[93] 1 µg = 40 IU and 0.025 µg = 1 IU.[94]

Fontes na dieta[editar | editar a fonte]

Os peixes graxos (azuis) como o salmón son fontes dietarias de vitamina D.

Nalgúns países diversos alimentos (leite, cereais) están suplementados artificialmente con vitamina D.[95] Son fontes importantes de vitamina D os seguintes alimentos:[1]

  • Peixes azuis:
    • Salmón, cocido, 100 g proporciona 360 IU (3,6 IU/g)
    • Xarda, cocida, 100 g, 345 IU (3,45 IU/g)
    • Sardiñas, enlatadas en aceite, escorridas, 50 g, 250 IU (5 IU/g)
    • Atún, enlatado en aceite, 100 g (3,5 oz), 235 IU (2,35 IU/g)
    • Anguía, cocida, 100 g, 200 IU (2,00 IU/g)
  • Un ovo completo de 60 g proporciona 20 IU (0,33 IU/g)
  • Fígado de vaca, cocido, 100 g (3.5 oz), proporciona 15 IU (0,15 IU/g)
  • Aceites de fígado de peixe, como o aceite de fígado de bacallau, 1 cullerada (15 mL) proporciona 1360 IU (90,6 IU/mL)
  • Fungos e lévedos irradiados con luz ultravioleta. Son as únicas fontes significativas coñecidas de vitamina D para os vexetarianos puros (veganos).[96][97] A exposición dos fungos Agaricus bisporus á luz UV proporciona un incremento no contido de vitamina D nunha porción de 100 g (á plancha) desde un valor inicial de 14 IU (que equivalen a 0,14 IU/g) se non se expón á luz UV ata un valor final de 500 IU (equivalentes a 5 IU/g) despois de ser exposto á luz UV.[98]

Historia[editar | editar a fonte]

En 1913 os investigadores norteamericanos Elmer McCollum e Marguerite Davis descubriron unha substancia no aceite de fígado de bacallau , que máis tarde recibiría o nome de "vitamina A". O doutor británico Edward Mellanby decatouse de que os cans que eran alimentados con aceite de fígado de bacallau non desenvolvían o raquitismo, e concluíu que a vitamina A, ou algún factor estreitamente asociado, podía previr esta doenza. En 1921, Elmer McCollum ensaiou con aceite de fígado de bacallau no cal fora previamente destruída a vitamina A. Ese aceite modificado curaba igualmente aos cans enfermos, polo que McCollum concluíu que o factor presente no aceite de fígado de bacallau era o responsable da curación do raquitismo e distinto da vitamina A. Chamoulle vitamina D porque era a cuarta vitamina á que se lle daba nome.[99][100][101] Non se sabía inicialmente que, a diferenza doutras vitaminas, a vitamina D podía ser sintetizada polos humanos expoñéndose á luz ultravioleta.

En 1923, estableceuse que cando o 7-deshidrocolesterol é irradiado con luz, producíase unha forma de vitamina liposoluble (agora coñecida como D3). Alfred Fabian Hess dixo que "luz igual a vitamina D."[102] Adolf Windaus, da Universidade de Göttingen en Alemaña, recibiu o Premio Nobel de Química en 1928, polo seu traballo sobre os esterois e a súa conexión coas vitaminas.[103] Na década de 1930 clarificou máis a estrutura química da vitamina D.

En 1923, Harry Steenbock na Universidade de Wisconsin demostrou que a irradiación con luz ultravioleta incrementaba o contido en vitamina D dos alimentos e outros materiais orgánicos.[104] Despois de irradiar comida para roedores, Steenbock descubriu que os roedores se curaban do raquitismo. O déficit de vitamina D era a causa do raquitismo. Steenbock patentou a súa técnica de irradiación, que foi utilizada cos alimentos, especialmente co leite. Cando expirou a súa patente en 1945, o raquitismo fora erradicado en EEUU.[105]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 "Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin D". Office of Dietary Supplements (ODS). National Institutes of Health (NIH). Consultado o 2010-04-11. 
  2. 2,0 2,1 Chung, M; Balk, EM, Brendel, M, Ip, S, Lau, J, Lee, J, Lichtenstein, A, Patel, K, Raman, G, Tatsioni, A, Terasawa, T, Trikalinos, TA (2009 Aug). "Vitamin D and calcium: a systematic review of health outcomes.". Evidence report/technology assessment (183): 1–420. PMID 20629479. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Pittas, AG; Chung, M, Trikalinos, T, Mitri, J, Brendel, M, Patel, K, Lichtenstein, AH, Lau, J, Balk, EM (2010 Mar 2). "Systematic review: Vitamin D and cardiometabolic outcomes.". Annals of internal medicine 152 (5): 307–14. PMID 20194237. 
  4. 4,0 4,1 Chung, M; Balk, EM, Brendel, M, Ip, S, Lau, J, Lee, J, Lichtenstein, A, Patel, K, Raman, G, Tatsioni, A, Terasawa, T, Trikalinos, TA (2009 Aug). "Vitamin D and calcium: a systematic review of health outcomes.". Evidence report/technology assessment (183): 1–420. PMID 20629479. 
  5. 5,0 5,1 Reference Intakes for Calcium and Vitamin D (2011) Page 5
  6. 6,0 6,1 6,2 Bjelakovic, G; Gluud, LL, Nikolova, D, Whitfield, K, Wetterslev, J, Simonetti, RG, Bjelakovic, M, Gluud, C (2011 Jul 6). "Vitamin D supplementation for prevention of mortality in adults.". Cochrane database of systematic reviews (Online) (7): CD007470. PMID 21735411. 
  7. Dorland's Illustrated Medical Dictionary, under Vitamin (Table of Vitamins)
  8. History of Vitamin D Arquivado 28 de novembro de 2011 en Wayback Machine. University of California, Riverside, Vitamin D Workshop.
  9. 9,0 9,1 9,2 About Vitamin D Arquivado 15 de novembro de 2011 en Wayback Machine. Including Sections: History, Nutrition, Chemistry, Biochemistry, and Diseases. University of California Riverside
  10. "Vitamin D". Mayo Clinic
  11. 11,0 11,1 Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, Gordon CM, Hanley DA, Heaney RP, Murad MH, Weaver CM (2011-06-06). "Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline". J Clin Endocrinol Metab 96 (7): 1911–30. PMID 21646368. doi:10.1210/jc.2011-0385. 
  12. Houghton LA, Vieth R (2006). "The case against ergocalciferol (vitamin D2) as a vitamin supplement" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition 84 (4): 694–7. PMID 17023693. 
  13. Holick, M. F.; Biancuzzo, R. M.; Chen, T. C.; Klein, E. K.; Young, A.; Bibuld, D.; Reitz, R.; Salameh, W. et al. (2007). "Vitamin D2 is as Effective as Vitamin D3 in Maintaining Circulating Concentrations of 25-Hydroxyvitamin D". Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 93 (3): 677. doi:10.1210/jc.2007-2308. PMC 2266966. PMID 18089691. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2266966.
  14. 14,0 14,1 Holick, MF (2004). "Vitamin D: importance in the prevention of cancers, type 1 diabetes, heart disease, and osteoporosis". The American Journal of Clinical Nutrition 79 (3): 362–71. PMID 14985208. 
  15. Hume, Eleanor Margaret; Lucas, Nathaniel Sampson; Smith, Hannah Henderson (1927). "On the Absorption of Vitamin D from the Skin". Biochemical Journal 21 (2): 362–367. PMC 1251921. PMID 16743844. 
  16. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D (2011)Page 104
  17. 17,0 17,1 17,2 Holick MF (1995). "Environmental factors that influence the cutaneous production of vitamin D" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition 61 (3 Suppl): 638S–645S. PMID 7879731. 
  18. Crissey, SD; Ange, KD; Jacobsen, KL; Slifka, KA; Bowen, PE; Stacewicz-Sapuntzakis, M; Langman, CB; Sadler, W; Kahn, S (2003). "Serum concentrations of lipids, vitamin D metabolites, retinol, retinyl esters, tocopherols and selected carotenoids in twelve captive wild felid species at four zoos". The Journal of nutrition 133 (1): 160–6. PMID 12514284. 
  19. Yahav, S; Buffenstein, R (1993). "Cholecalciferol supplementation alters gut function and improves digestibility in an underground inhabitant, the naked mole rat (Heterocephalus glaber), when fed on a carrot diet". The British journal of nutrition 69 (1): 233–41. PMID 8384476. doi:10.1079/BJN19930025. 
  20. Sam D. Stout, Sabrina C. Agarwal, Stout Samuel D. (2003). Kluwer Academic/Plenum Publishers - New York, ed. Bone loss and osteoporosis: an anthropological perspective. ISBN 0-306-47767-X. 
  21. 21,0 21,1 Holick, Michael F. (2005-11). "The Vitamin D Epidemic and its Health Consequences". Journal of Nutrition 135 (11): 2739S–2748S. PMID 16251641. Consultado o 2011-02-10. 
  22. Cheng JB, Levine MA, Bell NH, Mangelsdorf DJ, Russell DW (18 May 2004). "Genetic evidence that the human CYP2R1 enzyme is a key vitamin D 25-hydroxylase". Proc Natl Acad Sci U S A 101 (20): 7711–7715. Bibcode:2004PNAS..101.7711C. PMC 419671. PMID 15128933. doi:10.1073/pnas.0402490101. 
  23. Laing, CJ and Cooke, NE. Vitamin D Binding Protein. In: Vitamin D (Vol. 1) David Feldman, Francis H. Glorieaux, J. Wesley Pike (eds.). Elsevier Press. 2005. pp 117-134.
  24. Adams, J. S.; Hewison, M. (2010). "Update in Vitamin D". Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 95 (2): 471–8. PMC 2840860. PMID 20133466. doi:10.1210/jc.2009-1773. 
  25. 25,0 25,1 25,2 Holick, MF (2004). "Sunlight and vitamin D for bone health and prevention of autoimmune diseases, cancers, and cardiovascular disease". The American Journal of Clinical Nutrition 80 (6 Suppl): 1678S–88S. PMID 15585788. 
  26. Puchacz E, Stumpf WE, Stachowiak EK, Stachowiak MK (1996). "Vitamin D increases expression of the tyrosine hydroxylase gene in adrenal medullary cells". Brain Res Mol Brain Res 36 (1): 193–6. PMID 9011759. doi:10.1016/0169-328X(95)00314-I. 
  27. Sam Samuel and Michael D Sitrin. Vitamin D's role in cell proliferation and differentiation. [1]
  28. Bijlsma, MF; Spek, CA; Zivkovic, D; Van De Water, S; Rezaee, F; Peppelenbosch, MP (2006). "Repression of Smoothened by Patched-Dependent (Pro-)Vitamin D3 Secretion" (PDF). PLoS Biology 4 (8): e232. PMC 1502141. PMID 16895439. doi:10.1371/journal.pbio.0040232. 
  29. "Hedgehog signaling and Vitamin D". Medscape.com. 2009-12-18. Consultado o 2010-03-25. 
  30. Bell TD, Demay MB, Burnett-Bowie SAM (2010). "The biology and pathology of vitamin D control in bone". Journal of Cellular Biochemistry 111 (1): 7–13. PMID 20506379. doi:10.1002/jcb.22661. 
  31. 31,0 31,1 Maxmen A. (2011). "Nutrition advice: the vitamin D-lemma" (PDF). Nature 475 (7354): 23–5. 
  32. Zittermann, A; Gummert, JF, Börgermann, J (2009 Nov). "Vitamin D deficiency and mortality.". Current opinion in clinical nutrition and metabolic care 12 (6): 634–9. PMID 19710612. 
  33. Tuohimaa, P (2009). "Vitamin D and aging". The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology 114 (1–2): 78–84. PMID 19444937. doi:10.1016/j.jsbmb.2008.12.020. 
  34. Keisala, T; Minasyan, A; Lou, YR; Zou, J; Kalueff, AV; Pyykkö, I; Tuohimaa, P (2009). "Premature aging in vitamin D receptor mutant mice". The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology 115 (3–5): 91–7. PMID 19500727. doi:10.1016/j.jsbmb.2009.03.007. 
  35. Tuohimaa, P.; Keisala, T.; Minasyan, A.; Cachat, J.; Kalueff, A. (2009). "Vitamin D, nervous system and aging". Psychoneuroendocrinology 34: S278–86. PMID 19660871. doi:10.1016/j.psyneuen.2009.07.003. 
  36. Manya, H.; Akasaka-Manya, K.; Endo, T. (2010). "Klotho protein deficiency and aging". Geriatrics & Gerontology International 10: S80–S87. doi:10.1111/j.1447-0594.2010.00596.x. PMID 20590845.
  37. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D (2011)Page 435
  38. Walter F., PhD. Boron (2003). "The Parathyroid Glands and Vitamin F". En Elsevier/Saunders. Medical Physiology: A Cellular And Molecular Approaoch. p. 1094. ISBN 978-1-4160-2328-9. 
  39. 39,0 39,1 Cranney, A; Horsley, T, O'Donnell, S, Weiler, H, Puil, L, Ooi, D, Atkinson, S, Ward, L, Moher, D, Hanley, D, Fang, M, Yazdi, F, Garritty, C, Sampson, M, Barrowman, N, Tsertsvadze, A, Mamaladze, V (2007 Aug). "Effectiveness and safety of vitamin D in relation to bone health.". Evidence report/technology assessment (158): 1–235. PMID 18088161. 
  40. Cranney, A; Weiler, HA, O'Donnell, S, Puil, L (2008 Aug). "Summary of evidence-based review on vitamin D efficacy and safety in relation to bone health.". The American journal of clinical nutrition 88 (2): 513S–519S. PMID 18689393. 
  41. Wang, L; Manson, JE, Song, Y, Sesso, HD (2010 Mar 2). "Systematic review: Vitamin D and calcium supplementation in prevention of cardiovascular events.". Annals of internal medicine 152 (5): 315–23. PMID 20194238. 
  42. Buttigliero, C; Monagheddu, C, Petroni, P, Saini, A, Dogliotti, L, Ciccone, G, Berruti, A (2011). "Prognostic role of vitamin d status and efficacy of vitamin d supplementation in cancer patients: a systematic review.". The oncologist 16 (9): 1215–27. PMID 21835895. 
  43. 43,0 43,1 Ascherio, A; Munger, KL, Simon, KC (2010 Jun). "Vitamin D and multiple sclerosis.". Lancet neurology 9 (6): 599–612. PMID 20494325. 
  44. "Vitamin D helps control MS gene". BBC News. 5 February 2009. Consultado o 2010-03-25. 
  45. "Genetic Study Supports Vitamin D Deficiency as an Environmental Factor in MS Susceptibility. Multiple Sclerosis Society of Canada. 5 February 2009". Mssociety.ca. Arquivado dende o orixinal o 11 de decembro de 2010. Consultado o 2010-03-25. 
  46. Amor, KT; Rashid, RM; Mirmirani, P (2010). "Does D matter? The role of vitamin D in hair disorders and hair follicle cycling". Dermatology online journal 16 (2): 3. PMID 20178699. 
  47. Melamed, ML; Muntner, P; Michos, ED; Uribarri, J; Weber, C; Sharma, J; Raggi, P (2008). "Serum 25-hydroxyvitamin D Levels and the Prevalence of Peripheral Arterial Disease: Results from NHANES 2001–2004". Arteriosclerosis, thrombosis, and vascular biology 28 (6): 1179–85. PMC 2705139. PMID 18417640. doi:10.1161/ATVBAHA.108.165886. 
  48. Evatt, ML; Delong, MR; Khazai, N; Rosen, A; Triche, S; Tangpricha, V (2008). "Prevalence of Vitamin D Insufficiency in Patients With Parkinson Disease and Alzheimer Disease". Archives of neurology 65 (10): 1348–52. PMC 2746037. PMID 18852350. doi:10.1001/archneur.65.10.1348. 
  49. Pittas, AG; Chung, M; Trikalinos, T; Mitri, J; Brendel, M; Patel, K; Lichtenstein, AH; Lau, J; Balk, EM (2010). "Systematic review: Vitamin D and cardiometabolic outcomes". Annals of Internal Medicine 152 (5): 307–14. PMID 20194237. doi:10.1059/0003-4819-152-5-201003020-00009. 
  50. Beard, JA; Bearden, A, Striker, R (2011 Mar). "Vitamin D and the anti-viral state.". Journal of clinical virology : the official publication of the Pan American Society for Clinical Virology 50 (3): 194–200. PMID 21242105. 
  51. Cannell, J. J.; Vieth, R.; Umhau, J. C.; Holick, M. F.; Grant, W. B.; Madronich, S.; Garland, C. F.; Giovannucci, E. (2006). "Epidemic influenza and vitamin D". Epidemiology and Infection 134 (6): 1129–40. PMC 2870528. PMID 16959053. doi:10.1017/S0950268806007175. 
  52. Bruce, D; Ooi, JH; Yu, S; Cantorna, MT (2010). "Vitamin D and host resistance to infection? Putting the cart in front of the horse". Experimental biology and medicine (Maywood, N.J.) 235 (8): 921–7. PMC 3138330. PMID 20660091. doi:10.1258/ebm.2010.010061. 
  53. Nnoaham, KE; Clarke, A (2008 Feb). "Low serum vitamin D levels and tuberculosis: a systematic review and meta-analysis.". International journal of epidemiology 37 (1): 113–9. PMID 18245055. 
  54. 54,0 54,1 Luong, K; Nguyen, LT (2011 Jun). "Impact of vitamin D in the treatment of tuberculosis.". The American journal of the medical sciences 341 (6): 493–8. PMID 21289501. 
  55. Spector, SA (2011 Feb-Mar). "Vitamin D and HIV: letting the sun shine in.". Topics in antiviral medicine 19 (1): 6–10. PMID 21852710. 
  56. Schoenmakers, I; Goldberg, GR; Prentice, A (2008). "Abundant sunshine and vitamin D deficiency". British journal of nutrition 99 (6): 1171–3. PMC 2758994. PMID 18234141. doi:10.1017/S0007114508898662. 
  57. Grant, WB; Holick, MF (2005). "Benefits and requirements of vitamin D for optimal health: a review". Alternative medicine review 10 (2): 94–111. PMID 15989379. 
  58. Lerch, C; Meissner, T; Lerch, Christian (2007). Lerch, Christian, ed. "Interventions for the prevention of nutritional rickets in term born children". Cochrane database of systematic reviews (Online) (4): CD006164. PMID 17943890. doi:10.1002/14651858.CD006164.pub2. 
  59. Zargar, A. H.; Mithal, A; Wani, AI; Laway, BA; Masoodi, SR; Bashir, MI; Ganie, MA (2000). "Pseudovitamin D deficiency rickets—a report from the Indian subcontinent". Postgraduate Medical Journal 76 (896): 369–72. PMC 1741602. PMID 10824056. doi:10.1136/pmj.76.896.369. 
  60. Pileggi, V; De Luca, HF; Steenbock, H (1955). "The role of vitamin D and intestinal phytase in the prevention of rickets in rats on cereal diets". Archives of Biochemistry and Biophysics 58 (1): 194–204. PMID 13259690. doi:10.1016/0003-9861(55)90106-5. 
  61. Ford, JA; Colhoun, EM; McIntosh, WB; Dunnigan, MG (1972). "Biochemical Response of Late Rickets and Osteomalacia to a Chupatty-free Diet". British medical journal 3 (5824): 446–7. PMC 1786011. PMID 5069221. doi:10.1136/bmj.3.5824.446. 
  62. Rajakumar, K (2003). "Vitamin D, cod-liver oil, sunlight, and rickets: a historical perspective". Pediatrics 112 (2): e132–5. PMID 12897318. doi:10.1542/peds.112.2.e132. 
  63. Oramasionwu, GE; Thacher, TD; Pam, SD; Pettifor, JM; Abrams, SA (2008). "Adaptation of calcium absorption during treatment of nutritional rickets in Nigerian children". The British journal of nutrition 100 (2): 387–92. PMID 18197991. doi:10.1017/S0007114507901233. 
  64. Fischer, PR; Rahman, A; Cimma, JP; Kyaw-Myint, TO; Kabir, AR; Talukder, K; Hassan, N; Manaster, BJ; Staab, DB (1999). "Nutritional rickets without vitamin D deficiency in Bangladesh". Journal of tropical pediatrics 45 (5): 291–3. PMID 10584471. doi:10.1093/tropej/45.5.291. 
  65. 65,0 65,1 Dunnigan, MG; Henderson, JB (1997). "An epidemiological model of privational rickets and osteomalacia". The Proceedings of the Nutrition Society 56 (3): 939–56. PMID 9483661. doi:10.1079/PNS19970100. 
  66. Robertson, I; Ford, JA; McIntosh, WB; Dunnigan, MG (1981). "The role of cereals in the aetiology of nutritional rickets: the lesson of the Irish National Nutrition Survey 1943-8". The British journal of nutrition 45 (1): 17–22. PMID 6970590. doi:10.1079/BJN19810073. 
  67. Clements, M. R. (1989). "The problem of rickets in UK Asians". Journal of Human Nutrition and Dietetics 2 (2): 105. doi:10.1111/j.1365-277X.1989.tb00015.x. 
  68. 68,0 68,1 Pettifor, JM (2004). "Nutritional rickets: deficiency of vitamin D, calcium, or both?". The American Journal of Clinical Nutrition 80 (6 Suppl): 1725S–9S. PMID 15585795. 
  69. 69,0 69,1 Dunnigan, Matthew G.; Henderson, Janet B.; Hole, David J.; Mawer, E. Barbara; Berry, Jacqueline L. (2007). "Meat consumption reduces the risk of nutritional rickets and osteomalacia". British Journal of Nutrition 94 (6): 983–91. PMID 16351777. doi:10.1079/BJN20051558. 
  70. "US National Institutes Of Health, National cancer Institute". Science.education.nih.gov. Arquivado dende o orixinal o 08 de xuño de 2010. Consultado o 2010-08-24. 
  71. Weick, MT (1967). "A history of rickets in the United States". The American Journal of Clinical Nutrition 20 (11): 1234–41. PMID 4862158. 
  72. Garrison, R., Jr., Somer, E., The nutrition desk reference(1997)
  73. E. Melanie DuPuis., Nature's Perfect Food: How Milk Became America's Drink(2002) ISBN 978-0-8147-1938-1
  74. Teegarden, D; Lyle, RM; Proulx, WR; Johnston, CC; Weaver, CM (1999). "Previous milk consumption is associated with greater bone density in young women". The American Journal of Clinical Nutrition 69 (5): 1014–7. PMID 10232644. 
  75. Holick, MF (2003). "Vitamin D: A millenium perspective". Journal of cellular biochemistry 88 (2): 296–307. PMID 12520530. doi:10.1002/jcb.10338. 
  76. Stewart B. Leavitt. "Vitamin D – A Neglected 'Analgesic' for Chronic Musculoskeletal Pain" (PDF). Pain-Topics.org. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 28 de outubro de 2011. Consultado o 2009-03-25. 
  77. Straube, S; Andrew Moore, R; Derry, S; McQuay, HJ (2009). "Vitamin D and chronic pain". Pain 141 (1–2): 10–3. PMID 19084336. doi:10.1016/j.pain.2008.11.010. 
  78. Azmina Govindji RD (1 July 2010). "When it's sunny, top up your vitamin D". TheIsmaili.org. Consultado o 2010-07-01. 
  79. 79,0 79,1 Ford, L; Graham, V; Wall, A; Berg, J (2006). "Vitamin D concentrations in an UK inner-city multicultural outpatient population". Annals of Clinical Biochemistry 43 (6): 468–73. PMID 17132277. doi:10.1258/000456306778904614. 
  80. Signorello, LB; Williams, SM; Zheng, W; Smith, JR; Long, J; Cai, Q; Hargreaves, MK; Hollis, BW; Blot, WJ (2010). "Blood vitamin D levels in relation to genetic estimation of African ancestry". Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention 19 (9): 2325–31. PMC 2938736. PMID 20647395. doi:10.1158/1055-9965.EPI-10-0482. 
  81. Aloia, JF; Chen, DG; Chen, H (2010). "The 25(OH)D/PTH Threshold in Black Women". The Journal of clinical endocrinology and metabolism 95 (11): 5069–73. PMC 2968726. PMID 20685862. doi:10.1210/jc.2010-0610. 
  82. Wang, TJ; Zhang, F; Richards, JB; Kestenbaum, B; Van Meurs, JB; Berry, D; Kiel, DP; Streeten, EA; Ohlsson, C (2010). "Common genetic determinants of vitamin D insufficiency: a genome-wide association study". Lancet 376 (9736): 180–8. PMC 3086761. PMID 20541252. doi:10.1016/S0140-6736(10)60588-0. 
  83. Bouillon, R (2010). "Genetic and environmental determinants of vitamin D status". Lancet 376 (9736): 148–9. PMID 20541253. doi:10.1016/S0140-6736(10)60635-6. 
  84. "All under-fives should take vitamin D pills to avoid rickets, says Government's health chief". 27 January 2011.
  85. 85,0 85,1 85,2 Modelo:MerckManual
  86. 86,0 86,1 86,2 86,3 86,4 Vieth R (1999). "Vitamin D supplementation, 25-hydroxyvitamin D concentrations, and safety" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition 69 (5): 842–56. PMID 10232622. 
  87. Tolerable Upper Intake Limits for Vitamins And Minerals. European Food Safety Authority. December 2006. ISBN 92-9199-014-0.
  88. Ross AC, Manson JE, Abrams SA, Aloia JF, Brannon PM, Clinton SK, Durazo-Arvizu RA, Gallagher JC, Gallo RL, Jones G, Kovacs CS, Mayne ST, Rosen CJ, Shapses SA (2011). "The 2011 Report on Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D from the Institute of Medicine: What Clinicians Need to Know". J. Clin. Endocrinol. Metab. 96 (1): 53–8. PMC 3046611. PMID 21118827. doi:10.1210/jc.2010-2704. 
  89. Hathcock JN, Shao A, Vieth R, Heaney R (2007). "Risk assessment for vitamin D" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition 85 (1): 6–18. PMID 17209171. 
  90. Tseng, Lisa (2003). "Controversies in Vitamin D Supplementation". Nutrition Bytes 9 (1). 
  91. Institute of Medicine (2011)Dietary reference intakes for calcium and vitamin D Arquivado 07 de outubro de 2011 en Wayback Machine. Washington, DC: The National Academies Press
  92. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D (2011) page 479
  93. "Vitamins: what they do and where to find them (EUFIC)". European Food Information Council. 10-12-2010. Arquivado dende o orixinal o 02-10-2011. Consultado o 2010-12-11. Vitamin D 
  94. "Dietary Reference Intakes Tables [Health Canada, 2005]". Arquivado dende o orixinal o 21 de xullo de 2011. Consultado o 21 July 2011. 
  95. DRI, Dietary reference intakes: for calcium, phosphorus, magnesium, vitamin D, and fluoride. National Academy Press - Washington, D.C. 1997. p. 250. ISBN 0-309-06350-7.  [2] Nutrition
  96. Bowerman, Susan (2008-03-31). "If mushrooms see the light". Los Angeles Times. Consultado o 2010-03-25. 
  97. Koyyalamudi, SR; Jeong, SC; Song, CH; Cho, KY; Pang, G (2009). "Vitamin D2 formation and bioavailability from Agaricus bisporus button mushrooms treated with ultraviolet irradiation". J Agric Food Chem 57 (8): 3351–5. PMID 19281276. doi:10.1021/jf803908q. 
  98. "USDA nutrient database – use the keyword 'portabella' and then click submit". 
  99. "Age-old children's disease back in force". Thestar.com. 2007-07-25. Consultado o 2010-08-24. 
  100. Elena Conis (2006-07-24). "Fortified foods took out rickets". Los Angeles Times. Consultado o 2010-08-24. 
  101. McClean, Franklin C.; Budy, Ann M. "Vitamin A, Vitamin D, Cartilage, Bones, and Teeth" in Harris, Robert S. (1963). Vitamins and Hormones, volume 21, pp. 51–52. London: Academic Press Partial view at Google Books.
  102. "Unraveling The Enigma Of Vitamin D" Arquivado 04 de febreiro de 2013 en Wayback Machine. United States National Academy of Sciences
  103. "Adolf Windaus - Biography". Nobelprize.org. 2010-03-25. Consultado o 2010-03-25. 
  104. Arvids A. Ziedonis; Mowery, David C.; Nelson, Richard R.; Bhaven N. Sampat (2004). Stanford Business Books - Stanford, Calif, ed. Ivory tower and industrial innovation: university-industry technology transfer before and after the Bayh-Dole Act in the United States. p. 39–40. ISBN 0-8047-4920-5. 
  105. Marshall, James (2005). Kessinger Publishing, ed. Elbridge A. Stuart Founder of the Carnation Company. p. 235. ISBN 978-1417988839. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]