Salamántiga rabilonga

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Salamántiga rabilonga
Chioglossa lusitanica
Salamántiga rabilonga
Salamántiga rabilonga
Estado de conservación
Vulnerable
Vulnerable[1]
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Subfilo: Vertebrata
Clase: Amphibia
Orde: Caudata
Familia: Salamandridae
Xénero: Chioglossa
Bocage, 1864
Especie: C. lusitanica
Nome binomial
Chioglossa lusitanica
Bocage, 1864
Distribución da salamántiga galega

Distribución da salamántiga galega
Chioglossa lusitanica no Parque Natural das Fragas do Eume (A Coruña).

A salamántiga rabilonga,[2] salamántiga galega[3][4] ou saramaganta[4] (Chioglossa lusitanica) é unha especie de anfibio urodelo da familia dos salamándridos (Salamandridae), a única do xénero Chioglossa, endémica do noroeste da península Ibérica (Galicia, Asturias e norte de Portugal, país no que chega até o Texo).

É un salamándrido pequeno, alongado e esvelto cun rabo moi longo, que pode amputarse como o dos lagartos. Malia recibir tamén ocasionalmente o nome de píntega rabilonga ou galega, non ten pintas á diferenza da Salamandra salamandra.

Características[editar | editar a fonte]

O corpo de Chioglossa lusitanica, de pequeno tamaño, é moi alongado. En total mide de 12 a 15 cm de lonxitude (máximo de 16 cm ou máis), dos que case os dous terzos corresponden á cola.[4][5]

Os ollos son grandes e saíntes.[4][5]

O tronco presenta 10 ou 11 sucos laterais, que se continúan pola cola, cada vez menos pronunciados.[5]

As extremidades son de reducido tamaño.[4][5]

A súa pel é moi lisa, co dorso moi escuro, de cor parda broncínea, case negra, con dúas liñas lonxitudinais de contornos irregulares de cor parda dourada, que percorren o tronco e se unen nunha na base da cola, que moi longa (chega medir dúas veces e media o tamaño do tronco), ao que aluden algúns dos seus nomes populares galegos.[3][4][6]

Bioloxía[editar | editar a fonte]

Moi vivaz, é máis activa durante a noite.[4] É semiterrestre e áchase baixo pedras, entre os musgos ou follas secas, sempre preto de arroios con agua corrente e limpia.[4] En terra desprázase moi rápido, como se fose un lagarto.

Coa súa lingua evaxinábel e protráctil, captura pequenas arañas, lesmas, coleópteros e outros insectos para alimentarse.[4]

As femias poñen entre 12 e 17 ovos de cor branca e duns 11 mm de diámetro, baixo pedras en regatos de pouca corrente ou en minas de auga; as postas non adoitan encontrarse preto dos regatos onde viven os adultos.[4]

As larvas nacen de 6 a 9 semanas tras o amplexo.[Cómpre referencia] Son moi alongadas e sen crista dorsal, a crista caudal nace na raíz da cola e a punda desta ten forma arredondada. Antes de chegaren á metamorfose adoitan alcanzar 4 ou 5 cm de lonxitude, aínda que se non a fan no primeiro ano de vida, poden chegar até os 7  cm.[4]

As branquias están pouco desenvolvidas e a cola está comprimida lateralmente. Pouco pigmentadas ao naceren van escurecendo coa idade, sendo moi escuras as que pasan o invierno nese estado larvario. A maioría dos individuos metamorfoséanse no primeiro ano, pero poden tardar dous en facelo.[7]

Hábitat[editar | editar a fonte]

É unha especie característica das rexións de media e baixa altitude, onde haxa regos de auga limpa e suficientemente oxixenada, e con abundante vexetación nas súas beiras. En lugares húmidos, como bosques caducifolios con zonas sombrías, poden afastarse algo dos cursos de auga.[4] Rara vez aparecen por riba dos 1 000 m. Habita zonas de clima atlántico moi húmido. Por iso é escasa no SE da provincia de Ourense, faltando nas zonas máis secas desa zona.[8]

Sistemática[editar | editar a fonte]

Acuarela de Bocage na descrición orixinal da especie.

Descrición[editar | editar a fonte]

O xénero Chioglossa foi descrito por primeira vez en 1864 polo zoólogo e político portugués José Vicente Barbosa du Bocage, director da entón Secção Zoológica do Museo de Lisboa. E a súa única especie, Chioglossa lusitanica, describiuna o mesmo autor no mesmo ano.

As descricións do xénero e da especie foron publicadas nas revistas Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London e na Revue et Magasin de Zoologie Pure et Apliquée en 1864, no traballo titulado, nesta última, "Note sur un nouveau batracien du Portugal, Chioglossa lusitanica, et sur une grenouille nouvelle de l'Afrique occidentale".[9]

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

Xénero[editar | editar a fonte]

O nome científico Chioglossa está formado polo elemento do latín científico chio-, tirado da raiz do termo do grego antigo χιών, χιῶνος chiṓn, chiṍnos, "neve", e a palabra do grego antigo γλῶσσα glõssa, "lingua".[10]

Especie[editar | editar a fonte]

En canto ao epíteto específico, lusitanica, poovén do latín Lusitania, -ae, literalmente, "de Lusitania", antiga provincia romana que comprendía gran parte do actual Portugal; literalmente "de Lusitania".[10]

Subespecies[editar | editar a fonte]

Existen dúas subespecies:

  • C. l. lusitanica Bocage, 1864, distribuída en Portugal ao sur do río Mondego, e
  • C. l. longipes Arntzen, Groenenberg, Alexandrino, Ferrand e Sequeira, 20074, ao norte deste río, en todo o norte de Portugal, Galiza e Asturias.[11]

Ademais de pola área de distribución, diferéncianse porque a subespecie setentrional ten as patas e os dedos máis longos.[12]

Status de conservación[editar | editar a fonte]

Chiglossa lusitanica é só relativamente abundante nas zonas coas mellores condicións en canto a limpeza das augas e dos bosques caducifolios mellkor conservados,[4] e por iso é unha especie protexida polo Convenio relativo á Conservación da Vida Silvestre e do Medio Natural de Europa (Convenio de Berna) e aparece no Real Decreto 439/1990, que regula o catálogo de especies ameazadas en España.

Catalogada como "vulnerábel" na Lista vermella da IUCN, as súas maiores ameazas son a contaminación por produtos agroquímicos, perda do hábitat boscoso adxacente aos arroios, detracción de auga para rega e outros usos, canalizacións dos regatos, plantacións de eucaliptos e piñeiros e perda do hábitat por incendios forestais.[13]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Arntzen et al. (2009)
  2. Conde Teira (1996), p. 84
  3. 3,0 3,1 SGHN/CCG (1995), p. 97.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 Asensi (2006), p. 56.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Andrada (1980), p. 40)
  6. Galán (1993), p. 111.
  7. Masó e Pijoan (2011).
  8. Galán (1993).
  9. Bocage (1864).
  10. 10,0 10,1 Salamandra rabilarga Chioglossa lusitanica Bocage, 1864 en Animalandia, dato tirados do Diccionario etimológico de Pedro Romero.
  11. Jan W. Arntzen; Dick S. J. Groenenberg; João Alexandrino; Nuno Ferrand & Fernando Sequeira. "Geographical variation in the golden-striped salamander, Chioglossa lusitanica Bocage, 1864 and the description of a newly recognized subspecies". Journal of Natural History 41 (13): 925–936. Consultado o 31-03-2017. 
  12. Arntzen et al. (2007).
  13. Arntzen et al. (2009).

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Andrada, Javier (1980): Guía de campo de los anfibios y reptiles de la península Ibérica. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-0589-2.
  • Arnold, E. N. e J. A. Burton (1978): Guía de campo de los reptiles y anfibios de España y Europa. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-0488-8.
  • Arntzen, J. W., J. Bosch, M. Denoël, M. Tejedo, P. Edgar, M. Lizana, I. Martínez-Solano, A. Salvador, M. García-París, E. Recuero Gil, P. Sá-Sousa & R. Marquez (2009): Chioglossa lusitanica. En: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2.
  • Asensi Cabirta, Moisés (2006): Guía dos anfibuios e réptiles de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-9552-629-1.
  • Bocage, J. V. B. de (1864): "Note sur un nouveau batracien du Portugal, Chioglossa lusitanica, et sur une grenouille nouvelle de l'Afrique occidentale". Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée, Serie 2, 16, pp. 248–253. [1] Texto íntegro. (en francés) Consultada o 7/10/2012.
  • Conde Teira, M. A. (1996): "Acerca dos nomes dos anfibios e réptiles galegos" en Cadernos de Lingua, 13, Real Academia Galega.
  • Frost, Darrel R. (2011): Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 5.5 American Museum of Natural History, New York, USA.
  • Galán Regalado, Pedro e Gustavo Fernández Arias (1993): Anfibios e réptiles de Galicia. Vigo: Xerais. ISBN 84-7507-722-6.
  • Masó, A. e M. Pijoan (2011): Anfibios y reptiles de la península Ibérica, Baleares y Canarias. Barcelona: Omega.ISBN 978-84-282-1368-4.
  • SGHN / CCG (1995): Atlas de vertebrados de Galicia. Tomo I. Peixes, anfibios, réptiles e mamíferos. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega / Sociedade Galega de Historia Natural. ISBN 84-87172-89-X.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Xénero
Especie