Salamándridos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Salamándridos
Salamandridae
Salamandra salamandra
Salamandra salamandra
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Subfilo: Vertebrata
Superclase: Tetrapoda
Clase: Amphibia
Subclase: Lissamphibia
Orde: Caudata
Suborde: Salamandroidea
Familia: Salamandridae
Goldfuss, 1820
Subfamilias e Xéneros
  • Véxase o texto

A dos salamándridos[1] (Salamandridae) é unha famila de anfibios caudados coñecidos cos nomes vulgares de salamántigas[2] ou píntegas,[3] e de tritóns.[4]

A diferenza entre estes termos é vaga, pero podémolos distinguir pola cantidade de tempo que os animais pasan na auga: mentres que as salamántigas son máis terrestes, os tritóns pasan na auga cerca de 2 ou 3 meses por ano.

A familia comprende máis de 400 especies.[5]

Distribución[editar | editar a fonte]

Os salamándridos distribúense por todo o hemisferio norte, principalmente en Europa e Asia, aínda que a distribución de Salamandra e Pleurodeles alcanza tamén a África do Norte, e os xéneros Notophthalmus e Taricha son endémicos de Norteamérica.[6][7][8]

Características[editar | editar a fonte]

Salamandra salamandra avisa da súa toxicidade polas súas cores.

De tamaño de mediano a pequeno (Salamandra e Pleurodeles chegan a medir máis de 200 mm), estes urodelos, terrestres ou acuáticos,[6] presentan catro extremidades con cinco dedos nas posteriores e catro nas anteriores, e unha cola que está presente en cada unha das etapas do seu desenvolvemento. Polo xeral, exhiben patróns cromáticos na pel bastante rechamantes, como medio de disuasión ante potenciais depredadores.[7]

Moitos salamándridos desenvolven aletas no dorso do corpo e na cola cando regresan a unha etapa acuática, aletas que están presentes todo o tempo nos tritóns adultos.[6]

Otros caracteres morfolóxicos deste grupo son:

  • os dentes vomerianos exténdense posteriormente nos bordos laterais do vómer,
  • o arco frontal-escamoso está presente,
  • as súas vértebras son anficélicas.[6]

Nestas vértebras os dous extremos son cóncavos, e son eficientes para a natación, xa que confiren flexibilidade ao esqueleto axial. A maioría dos peixes teleósteos adoitan presentalas, e tambén os tetrápodos acuáticos.[9]

Bioloxía[editar | editar a fonte]

A maioría das especies producen secrecións tóxicas na pel.[6]

Os pulmóns están presentes nos individuos xuvenís e nos adultos.[6]

Os salamándridos reprodúcense mediante fecundación interna, na que os machos depositan un espermatóforo na cloaca da femia, despois de efectuaren unha danza de cortexo.[6]

Taxonomía[editar | editar a fonte]

Descrición[editar | editar a fonte]

A familia foi descrita en 1820 polo naturalista alemán Georg August Goldfuss, na súa obra:

Goldfuss, G. A. (1820): Handbuch der Zoologie. Zweite Abtheilung. Nürnburg: Johann Leonhard Schrag.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome científico Salamandridae está formado, como é obvio, pola raíz do nome do seu xénero tipo, Salamandra, engadíndolle a desinencia do latín científico ´-idea, plural neutro de ´-ideus, derivada do grego antigo εἴδος eídos, "aspecto", "aparencia", "forma", empregada para formar os nomes das familias de animais.

Clasificación[editar | editar a fonte]

Segundo Amphibian Species of the World, a familia divídese nas subfamilias e xéneros que se indican:[10]

Triturus boscai, xuvenil.

Familia Salamandridae Goldfuss, 1820

Controversias taxonómicas[editar | editar a fonte]

A familia dos salamándridos foi obxecto de numeosas reorganizacións sistemáticas e de nomenclatura, especialmente grazas aos avances da filoxenia. Unha presentación, que segue a ser válida actualmente permite dividila en dous grandes grupos: as "salamánigas verdadeiras" (inclíndo os xéneros Chioglossa, Helverseni, Mertensiella e Salamandra) e os "tritóns" (que comprende os xéneros restantes).[12][13][14] Os estudos da filoxenia da familia confirman a orixe monofilética destes grupos, polo que poderían considerarese como subfamilias.[13]

O xénero Salamandrina non pertence nin ao grupo das salamántigas verdadeiras, nin ao dos tritóns, mencionados anteriormente. O xénero constitúe unha liña afastada destes dous grupos (ver o cladograma mái abaixo),[12] e por iso algúns autores consideran que forma unha subfamilia distinta.[12] Varios xéneros ou especies dos salamándridos están sendo debatidos no seo da comunidade científica. Por exemplo, o xénero Triturus, agrupando dentro dos tritóns strictu senso, agora considérase polifilético e está en vías de reorganización.[15][16], ou a especie Salamandra salamandra, que nalgúns taxons previamente a consideraban como unha subespecie, foi elevada ao rango de especie completa.

Estudos recentes permitiron precisar a filoxenia de certos xéneros de salamándridos, o que conduciu a algúns cambios taxonómicos. O xénero Mertensiella, considerado monotípico como Mertensiella luschani, denomínase agora Lyciasalamandra luschani. Tamén o xénero Triturus está en cuerso de reorganización, recentes estudos filoxenéticos puxeron en cuestión a monofilia deste taxon.[12][14][17]

Filoxenia[editar | editar a fonte]

As relacións filoxenéticas dos salamándridos móstranse neste cladograma, baseado en Dubois & Raffaelli (2009) e Zhang et al. (2008).[18][19]

Salamandridae

Salamandrina



Salamandrinae


Mertensiella



Chioglossa





Lyciasalamandra



Salamandra




Pleurodelinae


Pleurodeles




Echinotriton



Tylototriton







Notophthalmus



Taricha





Euproctus






Ichthyosaura



Lissotriton






Calotriton



Triturus





Ommatotriton



Neurergus








Cynops



Hypselotriton





Paramesotriton




Pachytriton



Laotriton











En Galicia[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. salamándridos no dicionario da RAG.
  2. salamántiga no dicionario da RAG.
  3. píntega no diconario da RAG.
  4. tritón 1º artigo, 2ª acep., no dicionario da RAG:
  5. Salamandridae na EOL.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Salamandridae en AmphibianWeb.
  7. 7,0 7,1 Duellman, W. E. & Trueb, L. (1994): Biology of Amphibians. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4780-6.
  8. Frost, Darrel R. (2008): Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 5.2 (15 July, 2008). Electronic Database. Accesíbel en American Museum of Natural History, New York, USA.
  9. Vértebras en ulnae/bones (en castelán).
  10. Salamandridae en Amphibian Species of the World.
  11. Non aceptada por todos os autores, os que que inclúen o seu único xénero na subfamilia dos salamandrinos.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Weisrock, Papenfuss, Macey, Litvinchuk, Polymeni, Ugurtas, Zhao, Jowkar & Larson (2006): "A molecular assessment of phylogenetic relationships and lineage accumulation rates within the family Salamandridae (Amphibia, Caudata)". Molecular Phylogenetics and Evolution, 41: 368-383.
  13. 13,0 13,1 Larson, Wake & Devitt (2007): Salamandridae. Newts and "True Salamanders". Versión 24 de xaneiro de 2007 (en construción) en The Tree of Life Web Project.
  14. 14,0 14,1 Titus & Larson (1995): "A molecular phylogenetic perspective on the evolutionary radiation of the salamander family Salamandridae". Systematic Biology, 44: 125–151.
  15. García-París, Montori & Herrero (2004): "Amphibia: Lissamphibia". Fauna Ibérica, 24. Madrid: Museo Nacional de Ciencias Naturales e Consejo Superior de Investigaciones Científicas.
  16. Litvinchuk, Zuiderwijk, Borkin & Rosanov (2005): "Taxonomic status of Triturus vittatus (Amphibia: Salamandridae) in western Turkey: drunkenness vertebrae counts, genome size and allozyme data". Amphibia Reptilia, 26 (3): 305-323.
  17. Steinfartz, Vicario, Arntzen, Caccone (2007): "A Bayesian approach on molecules and behaviour: reconsidering evolutionary patterns in Triturus newts (Amphibia: Salamandridae)". Journal of Experimental Zoology, part B: Molecular and Developmental Evolution (en revisión) Resume.
  18. Dubois, A. & Raffaelli, J. (2009): "A new ergotaxonomy of the family Salamandridae Goldfuss, 1820 (Amphibia, Urodela)". Alytes, 6: 1-85.
  19. Zhang, P. et al. (2008): "Phylogeny and biogeography of the family Salamandridae (Amphibia: Caudata) inferred from complete mitochondrial genomes". Molecular phylogenetics and evolution, 49 (2): 586-97.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]