Orcadas

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Órcadas")
Orkney
Bandeira de Orcadas Escudo de Orcadas
Bandeira Escudo
 
Orkney Islands UK relief location map.jpg
 
Estado Flag of the United Kingdom.svg Reino Unido
Capital
 • Poboación
Kirkwall
Linguas
 • Oficiais
inglés e escocés
Inglés
Status
 •


Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas

990 km²

km
km
Poboación
 • Total
 • Densidade

21.349 (censo 2011)
20 hab./km²
Xentilicio
Fuso horario
Dominio de Internet n/d
Código ISO GB-ORK
Subdivisións de Reino Unido

As Illas Orcadas[1][2][3][4] (gaélico escocés: Arcaibh[5][6], en inglés e escocés Orkney) [nota 1] son un arquipélago habitado do Mar do Norte, moi próximo á costa setentrional de Escocia, a tan só 16 quilómetros, e que na actualidade constitúen unha área municipal de seu. atópase ao norte da costa de Caithness e comprende aproximadamente 70 illas, das cales 20 están habitadas.[8][9][10] A illa máis grande Mainland refírese a miúdo como "o continente". Ten unha superficie de 523 km², polo que é a sexta maior illa escocesa e a décima illa máis grande as Illas británicas.[11] O asentamiento máis grande e o centro administrativo é Kirkwall.[12]

Unha forma do nome data da época pre-romana, as illas habitáronse desde fai polo menos 8500 anos, orixinalmente ocupadas por tribos do Mesolítico e neolítico e logo polos pictos. Orkney foi invadido e anexada a forza por Noruega en 875 e colonizada polos nórdicos. O Parlamento escocés re-anexionou o condado á Coroa escocesa en 1472, trala falta de pago dunha dote a James III tralo seu matrimonio con Margarita de Dinamarca[13] Orkney contén algúns dos sitios neolíticos máis antigos e mellor conservados de Europa, e o "Corazón neolítico das Orcadas" é Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

Orkney é unha das 32 áreas de consello de Escocia, unha circunscrición do Parlamento de Escocia, unha área municipal e un condado tradicional. O consello local é Orkney Islands Council, un dos tres Consellos en Escocia cunha maioría dos membros elixidos que son independentes. Os outros son Shetland e Comhairle nan Eilean Siar. Moray está dirixido por unha coalición conservadora / Independente.[14][15]

Ademais da illa grande, a maior parte das illas atópanse en dous grupos, as illas Norte e Sur, todas as cales teñen unha base xeolóxica subxacente de arenisca vermella antiga. O clima é tépedo e os chans son extremadamente fértiles, a maior parte da terra cultívase. A agricultura é o sector máis importante da economía. Os significativos recursos de enerxía eólica e mariña son cada vez máis importantes, e a illa xera máis da súa demanda total de electricidade anual utilizando enerxías renovables. Os residentes locais son coñecidos como orcadianos e teñen un distintivo dialecto orcadian do escocés e unha rica herdanza de folclore. Hai abundancia de fauna mariña e aviar.

Orixe do nome[editar | editar a fonte]

Un vello mapa dos dous grupos de illas coas "Orcadas" á esquerda e as "Schetlandia" á dereita. O escudo de armas na parte superior esquerda mostra un león rampante de cor vermella sobre un escudo amarelo flanqueado por dous unicornios brancos. Un segundo dispositivo heráldico móstrase abaixo á dereita por baixo da "Oceanus Germánico". Ten dúas sirenas que rodean unha tabula contén moi pequeno escrito, coroado por un escudo amarelo e azul.
Mapa de Blaeu de 1654 das Orcadas e Shetland. Os fabricantes de mapas neste momento continuaban usando o nome orixinal en latín "Orcades".

Pytheas de Massilia visitou Gran Bretaña, probablemente entre o 322 e 285 antes de Cristo, e describiuna como de forma triangular, cunha punta norte chamada Orcas.[16] Isto pode que fixese referencia á península de Dunnet Head, a cal é visible Orkney.[17] No século I DC, o xeógrafo romano Pomponio Mela chamou das illas Orcades, do mesmo xeito que Tácito no ano 98, alegando que o seu sogro Agricola descubrira e subxugado ás Orcades ata entón descoñecidas".[17][18] (aínda que ambos Mela e Plinio referiranse anteriormente ás illas [16]) Os etimólogos xeralmente interpretan o elemento orc- como un nome da tribo picta que significa "porco novo" ou "xabaril novo".[nota 2][20]

Falantes de irlandés antigo se refiren ás illas como Insi Orc "illa dos porcos"..[21][22] O arquipélago se coñece como Ynysoedd Erch na moderna Welsh e Arcaibh no escocés moderno, o -aibh representa un fosilizado caso preposicional final.

Bede refírese ás illas como "Orcades insulae" no seu traballo seminal Ecclesiastical History of the English People.[23]

Os colonos noruegos que chegaronn desde finais do século IX reinterpretaron orc como o nórdico antigo orkn "foca", e engadiu ey "illa" ao final[24] polo que o nome converteuse en Orkneyjar "illas das focas", logo abreviado a "Orkney" en Inglés. De acordo coa Historia Norwegiæ, Orkney foi nomeado logo como un earl chamado Orkan.[25]

Os nórdicos coñecían Mainland Orkney como Megenland "Mainland" ou como Hrossey "Horse Island".[26] A illa e coñecida ás veces como Pomona (ou Pomonia), un nome que deriva dunha mala tradución do século XVI por George Buchanan, que de cando en cando se utilizou localmente.[27][28]

Xeografía e economía[editar | editar a fonte]

O arquipélago ten por volta das 70 illas, das cales só 20 están habitadas. A poboación total das Orcadas é de 20.000 persoas. A maior das illas do arquipélago é A Órcada (en inglés The Mainland), onde ademais está Kirkwall, a capital administrativa (uns 7.000 habitantes), e a vila de Stromness (2.000 habitantes).. Dende o punto de vista xeolóxico as Orcadas son illas continentais separadas de Europa e das restantes Illas Británicas durante a subida xeral do nivel do mar que se produciu no Plioceno.

A economía do arquipélago baséase na industria de produción de la, de carne, de queixo, de cervexa e de whisky. Ademais as súas augas son ricas en xacementos petrolíferos, e son numerosas as plataformas que acollen nas súas proximidades.

Historia[editar | editar a fonte]

Prehistoria[editar | editar a fonte]

Unha casca carbonizada de abelá, recuperada en 2007 durante as escavacións en Tankerness na illa de Mainland datouse entre o 6820 e o 6660 antes de Cristo que indica a presenza de tribos nómades do Mesolítico.[29]. O asentamento permanente máis antigo coñecido atópase en Knap de Howar, unha granxa neolítica na illa de Papa Westray, que data do 3500 aC. A vila de Skara Brae, é o asentamento neolítico mellor conservado de Europa, crese que estivo habitado desde o 3100 aC.[30] Outros restos desa época inclúen as Rochas de Stenness, a Tumba de corredor de Maeshowe, o Anel de Brodgar e outras antas. Moitos dos asentamentos neolíticos abandon´ronse ao redor do 2500 aC, posiblemente debido aos cambios no clima.[31][32][33]

Durante o Idade de Bronce construíronse un menor número de grandes estruturas de pedra malia os grandes círculos cerimoniais continuaron en uso.[34] Como a metalurxia introduciuse lentamente a Escocia desde Europa durante un longo período.[35][36] Hai relativamente poucos sitios Orcadians que daten desta época aínda que existe o impresionante montículo Plumcake cerca do Anel de Brodgar e varios sitios das illas como Tofts ness en Sanday e os restos de dúas casas en Holm of Faray.[37][38]

Idade do Ferro[editar | editar a fonte]

Midhowe Broch na costa oeste de Rousay.

As escavacións en Quanterness en Mainland puxeron de manifesto unha casa de máquinas atlántica construída ao redor do 700 dC e similares achados fixéronse en Bu en Mainland e na canteira de Pierowall en Westray.[39] As estruturas máis impresionantes da Idade de Ferro das Orcadas son as ruínas das últimas torres redondas chamadas "Brochs" e os seus asentamentos asociados, tales como o Broch de Burroughston[40] e o Broch de Gurness. A natureza e a orixe destes edificios é un tema de debate en curso. Outras estruturas deste período inclúen os almacéns subterráneos e a Wheelhouse. Esta última polo xeral en asociación cos sitios Broch anteriores.[41][42]

Durante a invasión romana de Gran Bretaña, o "Rei das Orcadas" foi un dos 11 líderes británicos que se di que se presentaron ao emperador Claudio no ano 43 en Colchester.[43][nota 3] Logo a frota de Agricola foi e veu, posiblemente ancorando en Shapinsay, a influencia romana directa parece ser limitouse ao comercio en lugar da conquista.[46]

Na Idade de Pedra tardía, as Orcadas eran parte do reino picto, e aínda que os restos arqueolóxicos que quedan deste período son menos impresionantes e hai moitas razóns para supoñer que os chans fértiles e os mares ricos das Orcadas fornecian aos pictos dunha vida cómoda[46][nota 4] O gaels da Dalriada comezaron a influír nas illas cara ao final da éra picta, quizais principalmente a través da función dos misioneiros celtas, como se evidencia por varias illas que levan o epíteto "Papa" en conmemoración destes predicadores.[48] Con todo, antes da presenza do gaélico podería establecerse os pictos foran desposeídos aos poucos polos escandinavos desde finais do século oitavo en diante. A natureza desta transición é obxecto de controversia, e as teorías van desde a integración pacífica a escravitude e o xenocidio.[49]

Dominio Noruegues[editar | editar a fonte]

Contra o ano 800, as illas Orcadas foron invadidas polos viquingos que someteron a poboación local de pictos. O arquipélago está ben próximo tanto de Noruega como de Escocia e representaba no seu tempo unha base de inverno ideal para as pillaxes viquingas nas Illas Británicas. Co que apañaban dos saqueos e máis tarde co establecemento dunha colonia de labregos e pastores de ovellas, as Orcadas progresaron. As ilhas eram, segundo os parâmetros desta cultura, ideais para a vida campestre polo seu clima (relativamente) ameno, arboredos e solos fértiles.

Durante algúns anos as Orcadas conformaron un reino nórdico independente que lle declarou vasalaxe a Noruega durante o século X. A riqueza das illas manifestábase na construción da catedral de San Magno no século XI, inspirada na inglesa catedral de Durham.

En 1472, o arquipélago pasou de mans dinamarquesas a escocesas, como dote na voda da princesa Margarida de Dinamarca co rei Xaime II de Escocia. O rei Cristián I, quen as entregou, era naquel momento soberano dun amplo territorio que se estendía por toda Escandinavia e que incluía a vella coroa norueguesa. Pero a cultura nórdica sobreviviu durante anos e o orcadés (norn) mantívose vivo cando menos ata o século XVIII. Na actualidade fálanse o escocés e o inglés.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "The Orkneys" (as Orcadas) usado polos non orcadiáns e de feito ten precedentes históricos, con todo, é evidente que isto está mal visto polos residentes.[7]
  2. A raíz proto-Céltica *φorko-, pode significar tanto porco como salmón, dando así a alternativa de "illa(s) do(s) salmón(s)".[19]
  3. Thomson (2008) suggests that there may have been an element of Roman "boasting" involved, given that it was known to them that the Orcades lay at the northern extremity of the British Isles.[44] Similarly, Ritchie describes Tacitus' claims that Rome "conquered" Orkney as "a political puff, for there is no evidence of Roman military presence".[45]
  4. They were certainly politically organised. Ritchie notes the presence of an Orcadian ruler at the court of a Pictish high king at Inverness in 565 AD.[47]
Referencias
  1. "Orcadas, Illas". Diccionario enciclopédico galego universal 46. Ir Indo para La Voz de Galicia. 2003-2004. p. 36. ISBN 84-7680-429-6. 
  2. "Orcadas, Illas". Diciopedia do século 21 3. Do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 1518. 
  3. "Orcadas, Illas". Enciclopedia Galega Universal 13. Ir Indo. 1999-2002. p. 53. ISBN 84-7680-288-9. 
  4. Santa María, Inés e Massó, Noé (2009). "Illas Orcadas". Atlas xeográfico e histórico de Galicia e do Mundo. Do Cumio. p. 138 D1. ISBN 978-84-8289-328-0. 
  5. Dieckhoff, H. (1932) A Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic; reprinted in 1988 by Gairm ISBN 1-871901-18-9
  6. Mark, C. ( 2004) The Gaelic-English Dictionary Routledge ISBN 0-415-29761-3
  7. Anderson, Peter "Is 'The Orkneys' ever right? And other musings on 'Orkney' usage." Orkneyjar. Consultado o 29 July 2009.
  8. Haswell-Smith (2004) pp. 336-403.
  9. Wickham-Jones (2007) p. 1 states there are 67 islands.
  10. National Records of Scotland (15 de agosto de 2013) (pdf) Statistical Bulletin: 2011 Census: First Results on Population and Household Estimates for Scotland - Release 1C (Part Two). "Appendix 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands". Consultado o 17 de agosto de 2013.
  11. Haswell-Smith (2004) pp. 334, 502.
  12. Lamb, Raymond "Kirkwall" in Omand (2003) p. 184.
  13. Thompson (2008) p. 220.
  14. MacMahon, Peter and Walker, Helen (18 de maio de 2007) "Winds of change sweep Scots town halls". Edinburgh. The Scotsman.
  15. "Political Groups" Shetland Islands Council. Consultado o 23 de abril de 2010.
  16. 16,0 16,1 Breeze, David J. "The ancient geography of Scotland" in Smith and Banks (2002) pp. 11-13.
  17. 17,0 17,1 "Early Historical References to Orkney" Orkneyjar.com. Consultado o 27 de xuño de 2009.
  18. Tacitus (c. 98) Agricola. Chapter 10. "ac simul incognitas ad id tempus insulas, quas Orcadas vocant, invenit domuitque".
  19. "Proto-Celtic - English Word List" (pdf) (12 de xuño de 2002) University of Wales. p. 101.
  20. Waugh, Doreen J. "Orkney Place-names" in Omand (2003) p. 116.
  21. Pokorny, Julius (1959) [1] Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Consultado o 3 de xullo de 2009.
  22. "The Origin of Orkney" Orkneyjar.com. Consultado o 27 de xuño de 2009.
  23. Plummer, Carolus (2003). Venerabilis Baedae Historiam Ecclesiasticam (Ecclesiastical History of Bede. Gorgias Press. ISBN 978-1-59333-028-6. 
  24. Thomson (2008) p. 42.
  25. "A History of Norway", vol. XIII Translated by Devra Kunin pp. 7–8
  26. Haswell-Smith (2004) p. 354.
  27. Buchanan, George (1582) Rerum Scoticarum Historia: The First Book The University of California, Irvine. Revised 8 March 2003. Consultado o 4 de outubro de 2007.
  28. "Pomona or Mainland?" Orkneyjar.com. Consultado o 4 de outubro de 2007.
  29. "Hazelnut shell pushes back date of Orcadian site" (3 November 2007) Stone Pages Archaeo News. Consultado o 6 de setembro de 2009.
  30. "Skara Brae Prehistoric Village" Historic Scotland. Consultado o 3 de febreiro de 2010.
  31. Moffat (2005) p. 154.
  32. "Scotland: 2200-800 BC Bronze Age" worldtimelines.org.uk Consultado o 23 August 2008.
  33. Ritchie, Graham "The Early Peoples" in Omand (2003) p. 32, 34.
  34. Wickham-Jones (2007) p. 73.
  35. Moffat (2005) pp. 154, 158, 161.
  36. Whittington, Graeme and Edwards, Kevin J. (1994) "Palynology as a predictive tool in archaeology" (pdf) Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland. 124 pp. 55–65.
  37. Wickham-Jones (2007) p. 74–76.
  38. Ritchie, Graham "The Early Peoples" in Omand (2003) p. 33.
  39. Wickham-Jones (2007) pp. 81-84.
  40. Hogan, C. Michael (2007) Burroughston Broch. The Megalithic Portal. Consultado o 4 de outubro de 2009.
  41. Ritchie, Graham "The Early Peoples" in Omand (2003) pp. 35-37.
  42. Crawford, Iain "The wheelhouse" in Smith and Banks (2002) pp. 118-22.
  43. Moffat (2005) pp. 173-5.
  44. Thomson (2008) pp. 4-5
  45. Ritchie, Graham "The Early Peoples" in Omand (2003) p. 36
  46. 46,0 46,1 Thomson (2008) pp. 4-6.
  47. Ritchie, Anna "The Picts" in Omand (2003) p. 39
  48. Ritchie, Anna "The Picts" in Omand (2003) pp. 42-46.
  49. Thomson (2008) pp. 43-50.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Orcadas

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

2007 Flag of Orkney.svg Illas Orcadas

As illas do norte

AuskerryCalf of EdayDamsayEdayEgilsayEynhallowFarayGairsayHelliar HolmHolm of FarayHolm of HuipHolm of PapayHolm of ScocknessKili HolmLinga HolmMuckle Green HolmNorth RonaldsayPapa StronsayPapa WestrayRousayRusk HolmSandayShapinsayStronsaySweyn HolmWestrayWyre

As illas do sur

BurrayCalf of FlottaCavaCopinsayCorn HolmFaraFlottaGlims HolmGraemsayHoyHundaLamb HolmRysa LittleSouth RonaldsaySwithaSwona.

A Orcada