Litro

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Exemplo de medición do litro empregando un volume cúbico, segundo a definición baseada no decímetro cúbico.
Recipiente con indicacións do volume de contido líquido até 1 litro.
Probeta de laboratorio con capacidade dun litro.

Un litro é unha unidade de volume equivalente a un espazo de 1 dm³ (1000 cm³). O seu símbolo é l, se ben en moitas ocasións se usa L para distinguir entre 'l' e '1' nalgunhas grafías, sendo aceptado o seu uso.

Porén, a unidade de volume do Sistema Internacional de Unidades (SI) é o metro cúbico (m³), e o litro equivale a unha milésima de metro cúbico. O símbolo L foi adoptado en 1979 na 16a Conferencia Xeral de Pesos e Medidas. Aínda que non é unha unidade de medida do Sistema Internacional, o SI acepta o seu emprego, se ben recomenda a utilización das unidades do SI no campo da ciencia.[1]

Trátase dunha unidade moi empregada na vida diaria e adoita usarse xunto con unidades do SI, tal e como se fai actualmente coas unidades da hora e do día.[2]

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome da unidade deriva dunha antiga unidade de volume francesa, o litron, que evolucionou a través da unidade medieval litra (do latín). Este último termo provén á súa vez dunha unidade grega que equivale aproximadamente a 16 onzas. O sistema métrico francés tomou o litro como unidade básica na creación dun sistema propio de medidas.[3]

Historia[editar | editar a fonte]

A orixe do litro ten lugar trala unificación de medidas propulsada durante a Revolución Francesa pola Asemblea Constituínte de 1791. Esta unificación foi debida á gran diversidade de medidas que daquela había. O litro apareceu por vez primeira como medida de capacidade na lei do 18 germinal an 3[4] (7 de abril de 1975), definido en función do metro[5] como "a medida de volume, tanto para líquidos como para sólidos, dun cubo de aresta igual a unha décima parte dun metro".

No ano 1879, o Comité Internacional de Pesos e Medidas adoptou o litro e a súa abreviatura, a l minúscula[6] En 1901, a terceira Conferencia Xeral de Pesos e Medidas definiu o litro como "o volume ocupado pola masa dun quilogramo de auga pura na súa máxima densidade e baixo presión atmosférica normal", isto quería dicir: auga pura a 1 atm e a unha temperatura lixeiramente por enriba de 3,98°C.[7] O litro era, segundo esta definición, equivalente a 1.000028 dm³ (inicialmente 1.000027 dm³), aceptando deste xeito a discrepancia detectada segundo a definición co centímetro cúbico.

Máis tarde, especificouse que 4°C sería a temperatura que serviría como punto de referencia da densidade da auga, cunha densidade da auga pura lixeiramente inferior a 1,0000 kg/litro.

Un dos investigadores que comprobou as desviacións da medida do litro con estes cambios foi o físico Charles Edouard Guillaume,[8] que en 1904 probou experimentalmente que a densidade da auga a 4°C era de 1.000028 dm³.[9]

Finalmente, a causa da complexa definición do litro, no ano 1964 vaise recuperar a definición de 1793, na 12a reunión do CGPM[10] tras constatarse en 1960 que había unha diferenza de 28 millonésimas con respecto ó decímetro cúbico[11], o litro pasou a ser só un nome especial para o decímetro cúbico.

En 1979, na 16a reunión do CGPM decidiuse utilizar tanto a abreviatura en minúscula l como a L maiúscula para evitar confusións entre a letra e o número 1,[12] ou coa letra "i" maiúscula. Aínda que había a intención de restrinxir nun futuro a abreviatura a un dos dous símbolos, esta dualidade persiste na actualidade.

Antes de 1979, o símbolo ℓ (U+2113), converteuse no máis familiar nalgúns países; por exemplo, era recomendado pola publicación M33 da South African Bureau of Standards. Este símbolo pode atoparse aínda nalgúns países de fala inglesa e o seu uso aínda é aceptado en Xapón e Corea do Sur. As fontes que cobren os caracteres CJK normalmente só inclúen a l minúscula e de maneira adicional inclúen catro caracteres compostos: ㎕, ㎖, ㎗, e ㎘ (del U+3395 al U+3398) para as abreviaturas do microlitro, o mililitro, o decilitro e o quilolitro. Noutros países como Canadá, recomendaban utilizar a minúscula ℓ sempre que fose posíbel o por defecto, cando non haxa confusión posíbel co número 1. Na actualidade, este símbolo non se emprega na maioría de países e nunca foi recoñecido pola CGPM nin pola Organización Internacional para a Estandarización (ISO).[13]

Na 16ena Conferencia Xeral de Pesos e Medidas, foi posíbel o emprego dun dos símbolos para expresar esta unidade de medida. A L maiúscula é a que se utiliza na práctica, deixando relegada a ℓ minúscula para os puristas. Hoxe en día non hai razón técnica algunha para esta excepción na nomenclatura dos sistemas de medidas, xa que nos sistemas de escritura informáticos é doada a utilización de sistemas de codificación máis distinguíbeis.

En 1990, a propia Oficina de Pesos e Medidas considerou prematuro eliminar un dos dous símbolos.

Múltiplos e submúltiplos[editar | editar a fonte]

Xeringa con medida en ml, un dos submúltiplos do litro máis empregados.

Ós múltiplos e submúltiplos do litro aplícanselles os prefixos do Sistema Internacional de Unidades. O máis utilizado é o mililitro, que equivale a unha milésima parte dun litro. Na seguinte táboa atópanse os múltiplos e submúltiplos do litro coas súas respectivas equivalencias en volume. É destacábel que tanto os múltiplos como os submúltiplos aumentan e diminúen respectivamente nunha orde de magnitude en base dez. Os de uso máis frecuente están marcados en negra.

Múltiplo Nome Símbolos Volume equivalente Submúltiplo Nome Símbolos Volume equivalente
100 L litro l L dm³ decímetro cúbico    
101 L decalitro dal daL   10–1 L decilitro dl dL  
102 L hectolitro hl hL   10–2 L centilitro cl cL  
10³ L quilolitro kl kL metro cúbico 10–3 L mililitro ml mL cm³ centímetro cúbico (cc)
106 L megalitro Ml ML dam³ decámetro cúbico 10–6 L microlitro µl µL mm³ milímetro cúbico
109 L xigalitro Gl GL hm³ hectómetro cúbico 10–9 L nanolitro nl nL 106 µm³ 1 millón de micrómetros cúbicos
1012 L teralitro Tl TL  km³ quilómetro cúbico 10–12 L picolitro pl pL 10³ µm³ 1 millar de micrómetros cúbicos
1015 L petalitro Pl PL 10³ km³ 1 millar de quilómetros cúbicos 10–15 L femtolitro fl fL µm³ micrómetro cúbico
1018 L exalitro El EL 106 km³ 1 millón de quilómetros cúbicos 10–18 L attolitro al aL 106 nm³ 1 millón de nanómetros cúbicos
1021 L zettalitro Zl ZL Mm³ megámetro cúbico 10–21 L zeptolitro zl zL 10³ nm³ 1 millar de nanómetros cúbicos
1024 L yottalitro Yl YL 10³ Mm³ 1 millar de megámetros cúbicos 10–24 L yoctolitro yl yL nm³ nanómetro cúbico

Mililitro[editar | editar a fonte]

Dosificador en cm³.

O mililitro, de símbolo ml, ou o que é o mesmo, un centímetro cúbico de símbolo cm³, é unha unidade de volume que equivale a unha millonésima parte dun metro cúbico. É o volume ocupado por un cubo que ten as arestas dun centímetro de lonxitude. Ás veces tamén se abrevia (incorrectamente) como cc (sobre todo no eido automobilístico) e como ccm.

Aínda que non é unha unidade de medida do Sistema Internacional, é unha unidade moi empregada na ciencia. A unidade de medida do volume no SI é o metro cúbico (m³). É a unidade base de volume no antigo sistema de medidas CGS.

  • 1 mililitro = 1 centímetro cúbico = 0,1 cl
  • 1 mililitro = 1 centímetro cúbico = 0,01 dl
  • 1 mililitro = 1 centímetro cúbico = 0,001 litros
  • 1 mililitro = 1 centímetro cúbico = 0,000 001

Centilitro[editar | editar a fonte]

O centilitro (abreviado cL) é o segundo submúltiplo do litro. Trátase dunha orde de magnitude que foi usada, nalgúns casos, para medir pequenos consumos, como os da auga en caso de perdas,[14] ou ben o consumo de combustíbel nalgúns vehículos.[15] Con todo, a súa utilización depende da orde de magnitude das cantidades volumétricas que se describen.

Decilitro[editar | editar a fonte]

O decilitro (abreviado dL) é o primeiro submúltiplo do litro. Adóitase empregar para taxas de contido de substancias en análises médicos, dando os resultados en cantidades por decilitro de sangue.

Decalitro[editar | editar a fonte]

O decalitro (abreviado daL) é unha unidade para líquidos que a súa medida equivale a dez litros. Non adoita utilizarse na vida cotiá.

Hectolitro[editar | editar a fonte]

Construción dun tanque de 100 qL para recoller auga dos tellados das casas e aproveitala na xardinaxe.

O hectolitro (abreviado hL) é unha unidade para líquidos cuxa medida equivale a cen litros. Utilízase habitualmente na industria de bebidas.

Quilolitro[editar | editar a fonte]

O quilolitro (abreviado qL) é unha unidade de medida para líquidos cuxa medida equivale a mil litros. Emprégase para medir ou dar resultados de grandes cantidades de auga como a que se pode atopar en encoros, ríos, lagoas, lagos, mares ou océanos.

Conversións non métricas[editar | editar a fonte]

A adopción do Sistema Internacional de medidas fixo que moitas das anteriores unidades de medida de volume ficasen obsoletas. Ó quedar nun status de aceptación por parte da CGPM tras considerarse a súa equivalencia co decímetro cúbico, á hora de trazar as antigas medidas tómase o litro como base. Nos seguintes apartados e táboas atópanse algunhas equivalencias de unidades.

Sistema Convencional Estadounidense[editar | editar a fonte]


Unidade
métrica
Valor aproximado
Unidade non métrica
Sistema
Unidade non métrica
Equivalencia métrica
1 L ≈ 0.87987699 cuarto Imperial 1 quart ≡ 1.1365225 L
1 L ≈ 1.056688 cuarto (fluído) U.S. 1 cuarto (fluído) ≡ 0.946352946 L
1 L ≈ 1.75975326 pinta Imperial 1 pinta ≡ 0.56826125 L
1 L ≈ 2.11337641 pinta (fluído) U.S. 1 pinta (fluído) ≡ 0.473176473 L
1 L ≈ 0.2641720523 galón líquido U.S. 1 galón líquido ≡ 3.785411784 L
1 L ≈ 0.21997 galón Imperial 1 galón ≡ 4.54609 L
1 L ≈ 0.0353146667 pé cúbico   pé cúbico ≡ 28.316846592 L
1 L ≈ 61.0237441 polgada cúbica   1 polgada cúbica ≡ 0.01638706 L
1 L ≈ 33.8140 onza líquida convencional U.S. 1 onza líquida convencional ≡ 29.5735295625 mL
1 L ≈ 35.1950 onza líquida Imperial 1 onza líquida ≡ 28.4130625 mL
Véxase tamén: Unidades Imperiais e Sistema Convencional Estadounidense

Relación co litron[editar | editar a fonte]

O litron é unha antiga unidade francesa de volume que se empregaba para medir áridos de construción. Desta unidade deriva etimoloxicamente o nome do litro. O volume dun litron é equivalente a 0,813 l.[16][17]

Relación co cuartillo[editar | editar a fonte]

Un litro é equivalente a 1,984 cuartillos de líquido, unidade de medida castelá tamén coñecida como neto, pola que se estendeu o emprego do cuartillo en Castela como equivalencia do medio litro. Na medida de áridos, o litro equivale a 0,865 partes de cuartillo, ou ben á cantidade de áridos ou líquidos que collen nesta medida.[18]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "The International System of Units". Oficina Internacional de Pesos e Medidas, 2006. http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf. Consultado o 6 de agosto de 2013.
  2. ""Days" and "hours" are examples of other non-SI units that SI accepts.". Bureau International des Poids et Mesures. http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf.
  3. Schwarzman, Steven (1994). The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English. MAA. pp. 128. ISBN 0883855119.
  4. "Décret relatif aux poids et aux mesures". http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm. Consultado o 8 de agosto de 2013.(en francés)
  5. O texto orixinal era: Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixièrne partie du mètre. (en francés)
  6. BIPM:Unidades que non son do SI, mais son aceptadas para o seu emprego polo SI.
  7. Definición do litro na Resolución número 1 da 3ª reunión da CGPM en 1901.
  8. Enciclopedia Universal Ilustrada. Espasa-Calpe, S.A. 1920.(en castelán)
  9. Heilbron, J. L.; Bynum, W. F. (13). "1904 and all that". Nature, International weekly journal of science: 761-764. http://www.nature.com/nature/journal/v426/n6968/full/426761a.html. Consultado o 8 de agosto de 2013.(en inglés)
  10. Resolución número 6 da 12a reunión da CGPM de 1964 derogando a definición do litro, establecendo que o litro é un nome especial para o decímetro cúbico e recomendando non empregar esta unidade en medidas de precisión.
  11. Resolución número 13 da 11a reunión da CGPM de 1960 constatando a diferenza entre o litro e o decímetro cúbico.
  12. Resolución número 6 da 16a reunión do CGPM de 1979
  13. "Criteria for membership of a Consultative Committee". Bureau International des Poids et Mesures. http://www.bipm.org/en/committees/cc/cc_criteria.html. Consultado o 8 de agosto de 2013.
  14. "Water Usage at home". VIK - EAD Bourgas. http://www.vik-burgas.com/VikSiteEn/pages/index.aspx?id=45&catid=802&ex=1. Consultado o 6 de agosto de 2013.
  15. Rowlett, Russ. "Units: L". Liter per 100 kilometers (L/100 km). University of North Carolina at Chapel Hill. http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictL.html. Consultado o 6 de agosto de 2013.
  16. Gran Enciclopedia Larousse. Planeta. 1967. pp. 638. ISBN 84-320-2036-2.
  17. "Antigas Unidades: Volume". pixiland.info. http://pixiland.info/pl.page08e.htm. Consultado o 6 de agosto de 2013.
  18. Diccionario enciclopédico EDAF. LAM-NAT. 1972.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]