Pierre Simon Laplace

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Pierre Simon Laplace
Pierre Simon Laplace
Nacemento: 28 de marzo de 1749
Beaumont-en-Auge (Normandía)
Falecemento: 5 de marzo de 1827
París
Nacionalidade: Francia
Ocupación: Matemático
Cónxuxe(s): Marie-Charlotte de Courty de Romanges

Pierre-Simon Laplace, nado en Beaumont-en-Auge (Normandía) o 28 de marzo de 1749 e finado París o 5 de marzo de 1827, foi un astrónomo, físico e matemático francés que inventou e desenvolveu a transformada de Laplace e a ecuación de Laplace. Foi un crente do determinismo causal.

Biografía[editar | editar a fonte]

Nado nunha familia de granxeiros da baixa Normandía, marchou estudar na Universidade de Caen onde foi recomendado a D'Alembert, quen, impresionado pola súa habilidade matemática, o recomendou para un posto de profesor na Escuela Militar de París en 1767, onde tivo entre os seus discípulos a Napoleón. En 1785 foi nomeado membro da Academia de Ciencia e en 1795, membro da cátedra de matemáticas do Novo Instituto das Ciencias e as Artes, que presidiría en 1812. En 1788 casouse coa xoven Marie-Charlotte de Courty de Romanges, pertencente a unha familia de Besançon e 20 anos máis xoven ca el, con quen tivo dous fillos: Sophie-Suzanne e Charles-Émile, nado en 1789 e que alcanzaría o grao de xeneral. En 1795, Laplace empezou a publicar o primeiro dos cinco volumes que constitúen a súa Mecánica celeste e en 1796 imprimiu a súa Exposition du système du monde, onde revela a súa hipótese nebular sobre a formación do sistema solar.

En 1799 foi nomeado ministro do interior durante o Consulado, aínda que non estivo no cargo máis de seis semanas. O seu antigo alumno Napoléon I conferiulle en 1805 a lexión de honra e en 1806 o título de conde do Imperio. En 1812 publica a súa Teoría analítica das probabilidades e en 1814 o seu Ensaio filosófico sobre a probabilidade. En 1816 foi elixido membro da Academia Francesa. A pesar do seu pasado bonapartista, trala restauración dos Borbóns foi bastante hábil como para conseguir ser nomeado marqués en 1817.[1]

Obra[editar | editar a fonte]

En Exposition du système du monde (Exposición do sistema do mundo, 1796) expuxo unha teoría sobre a formación do Sol e do sistema solar a partir dunha nebulosa ou remolino de po e gas. Aínda que con moito maior detalle e múltiples refinamentos, esta "Hipótese nebular" permanece nos nosos días como o fundamento básico de toda a teoría da formación estelar. Por outra parte, demostrou tamén a estabilidade do sistema solar, sentou as bases científicas da teoría matemática de probabilidades (na súa obra Théorie analytique des probabilités, onde, entre outros logros, formulou o método dos mínimos cadrados, fundamental para a teoría de erros) e formulou de maneira moi firme e influínte a imaxe dun mundo completamente determinista.

Atento aos descubrimentos de nebulosas realizados por William Herschel en Inglaterra, Laplace pensou que o colapso gravitatorio dunha nebulosa podería ter dado orixe á formación do Sol e que o material que orbitaba arredor do Sol podería condensarse para formar unha familia de planetas. Esta teoría explicaba de maneira natural que todos os planetas orbiten arredor do Sol no mesmo sentido (de oeste a leste) e que as súas órbitas estean nun mesmo plano. Herschel concordou con esta idea e xeneralizouna para explicar a formación e evolución de todas as estrelas e de sistemas estelares.

É recordado como un dos máximos científicos de todos os tempos, ás veces referido como o Newton de Francia, cunhas fenomenais facultades matemáticas non posuídas por ningún dos seus contemporáneos.[2]

A súa obra máis importante, Traité de mécanique céleste (Tratado de mecánica celeste, 1799-1825, 5 vols.), é un compendio de toda a astronomía da súa época, enfocada de modo totalmente analítico, e onde perfeccionaba o modelo de Newton, que tiña algúns fenómenos pendentes de explicar, en particular algúns movimentos anómalos que seguían sen solución: Xúpiter estaba sometido a unha aceleración aparente mentras que Saturno parecía frearse pouco a pouco e a Lúa tamén mostraba un movimento acelerado. Se estes movimentos continuaban indefinidamente, Saturno caería sobre o Sol, Xúpiter escaparía do sistema solar e a Lúa caería sobre a Terra. Con tan só 23 anos de idade, Laplace demostrou que a aceleración de Xúpiter e o freado de Saturno eran movimentos periódicos. Os longuísimos períodos (arredor de mil anos) fixeran crer ata entón que estas variacións eran continuas e indefinidas ('seculares'); en 1785 demostrou que tales anomalías se debían á posición relativa de Xúpiter e Saturno respecto do Sol. Todo iso necesitou dunha cantidade enorme de cálculos moi detallados. En 1787 Laplace demostrou que o movimento anómalo da Lúa tamén era oscilatorio e que estaba ocasionado por pequenos efectos (de 'segunda orde') no sistema triplo Sol-Terra-Lúa. As variacións eran periódicas e, polo tanto, o sistema solar debía ser estable e autorregulado. Todas estas ideas recolléronse na súa obra Exposition du système du monde publicada en 1796.

Laplace creou unha curiosa fórmula para expresar a probabilidade de que o Sol saíra polo horizonte. Él decía que a probabilidade era de (d+1)/(d+2), onde d é o número de días que o sol saeu no pasado. Laplace dicía que esta fórmula, que era conocida como a regra de sucesión, podía aplicarse en todos os casos onde non sabemos nada, ou onde o que coñeciamos foi cambiado polo que non. Aínda é usada como un estimador da probabilidade dun evento, se sabemos o lugar do evento, pero só temos moi pocas mostras del.

Laplace cría fortemente no determinismo causal, tal como puede apreciarse en la siguiente cita:

Podemos mirar o estado presente do universo como o efecto do pasado e a causa do seu futuro. Poderíase concebir un intelecto que en cualquera momento dado coñecera todas as forzas que animan a natureza e as posicións dos seres que a compoñen; se este intelecto fora o suficientemente amplo como para someter os datos a análise, podería condensar nunha sinxela fórmula o movimento dos grandes corpos do universo e do átomo máis lixeiro; para tal intelecto nada podería ser incerto e o futuro así como o pasado estarían fronte aos seus ollos.

Este intelecto refírese o demo de Laplace (cf. demo de Maxwell). Os descubrimentos da física moderna, especialmente a Física Cuántica e o principio de incertidume proban que a existencia de tal intelecto é imposible polo menos en principio.

Notas[editar | editar a fonte]