Conquista romana de Britania

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este artigo refírese á conquista iniciada no ano 43. Para outras invasións romanas, véxase Invasións da Britania por Xulio César e Revolta carausiana.
Gran Bretaña dende o espazo.

Cara ó ano 43, momento da principal Invasión romana de Britania, a illa xa fora frecuente obxectivo de invasións realizadas por forzas da República romana e do Imperio Romano. Do mesmo xeito que outras rexións nos límites do imperio, Britania establecera relacións diplomáticas e comerciais cos romanos ó longo dun século dende as expedicións de Xulio César nos anos 5554 a.C., e a influencia económica e cultural de Roma era unha parte significativa da tardía prerromana Idade de Ferro británica, especialmente no sur.

Introdución dos romanos en Britania[editar | editar a fonte]

Entre os anos 55 e 40 a.C., a política de pago de tributos, intercambio de reféns e vasallaxe das tribos británicas, iniciada coas invasións romanas de Britania comandadas por Xulio César durante a Guerra das Galias, mantívose sen sufrir apenas cambios. César Augusto preparou a invasión da illa en tres ocasiones (34, 27 e 25 a.C.). A primeira e terceira foron abortadas por culpa de revoltas producidas noutras rexións do imperio e a segunda por culpa de que os líderes británicos parecían estar dispostos a chegar a un acordo co fin de evitar a guerra.[1] Segundo a Res Gestae de Augusto, dous reis británicos, Dumnovellauno e Tincomaro, viaxaron suplicantes a Roma durante o seu reinado, e a Xeografía de Estrabón, escrita durante este período, di que Britania pagou máis en tributos e impostos do que podería terlle suposto se a illa fose conquistada.[2][3]

Reconstrución da primeira das invasións de César á illa.

Na década dos anos 40, a situación política dentro de Britania era moi inestable. Os catuvellaunos desprazaran aos trinovantes como o reino máis poderoso do sueste de Britania, tomando a antiga capital Trinovantiana de Camuloduno (Colchester), e iniciaron unha política de presións cara ós seus veciños os atrebates, dirixidos polos descendentes do antigo aliado e posterior inimigo de Xulio César, Comio.[4]

Calígula planificou unha campaña contra os britanos en 40, pero a súa execución foi realmente estraña: segundo o que escribe Suetonio na súa obra As vidas dos doce césares, o emperador dispuxo ás súas tropas en formación de batalla ó longo da canle da Mancha e ordenoulles que atacasen permanecendo na auga. Posteriormente ordenou que os soldados debían recoller cunchas da auga como "o tributo que o océano debía ao Monte Capitolino e ó Monte Palatino".[5] Os historiadores modernos non se mostran seguros respecto de se esa acción foi un castigo a un posible motín dos soldados ou consecuencia dun dos desvaríos de Calígula. O certo é que esta tentativa de invasión preparou ás tropas e facilitou a invasión de Claudio iniciada tres anos despois (por exemplo, Calígula edificou un faro en Boulogne-sur-Mer, que serviu como modelo para outro construído en 43, en Dubris).

Preparativos de Claudio[editar | editar a fonte]

Tres anos despois da errada invasión de Calígula, o seu sucesor no trono, o emperador Claudio, probablemente utilizando as tropas do seu predecesor, formou unha forza invasora para rehabilitar no trono a Verica, un rei exiliado dos atrebates.[6] Aulo Plaucio, un importante senador, foi posto ó mando de catro fortes lexións que sumaban un total de 20 000 soldados sen contar ós auxiliares, cos que sumarían aproximadamente 40 000 ou 45 000 homes.[7] As lexións de Plautio foron as seguintes:

  • Legio II Augusta
  • Legio IX Hispana
  • Legio XIV Gemina
  • Legio XX Valeria Victrix

A II Augusta é famosa por ser comandada polo futuro emperador Vespasiano. Segundo os escritos antigos, outro tres homes de rango consular foron nomeados comandantes da forza de invasión. Cneo Hosidio Xeta, foi designado probablemente como comandante da IX Hispana. O irmán de Vespasiano Tito Flavio Sabino é mencionado xunto con Xeta polo historiador Dión Casio (Casio di que Sabino era lugartenente de Vespasiano, pero como Sabino era o irmán maior e precedeu a Vespasiano no Cursus honorum, foi seguramente tribuno militar). Segundo Eutropio, Gneo Sencio Saturnino foi na súa condición de antigo cónsul, pero ó ser demasiado maior é probable que acompañase a Claudio cando este desembarcou na illa.[8]

Cruzamento e invasión[editar | editar a fonte]

A forza principal de invasión de Plaucio partiu en tres divisións. Xeralmente, crese que o porto dende que partiu o exército romano foi Boulogne, e que o principal punto de desembarco localizouse en Rutupiae (Richborough, na costa este de Kent). Con todo, non está demostrado que estes dous lugares sexan certos. Dión Casio non menciona o nome do porto de partida, e aínda que Suetonio si di que a forza secundaria partiu baixo o mando de Claudio dende Boulogne, iso non significa necesariamente que a forza de invasión enteira partise dende alí.[9] Pola súa banda, Richborough conta cun gran porto natural, que sería axeitado, e mostra restos arqueolóxicos romanos que indican unha ocupación militar no momento adecuado. Con todo, Dión Casio alega que os romanos partiron do leste cara ó oeste, e unha viaxe de Boulogne a Richborough suporía un desprazamento de sur a norte. Algúns historiadores suxiren que a forza invasora navegou dende Boulogne cara a Solent, desembarcando nas proximidades de Noviomagus (Chichester) ou Southampton, en territorio gobernado oficialmente por Verica.[10] Unha explicación alternativa propón unha viaxe dende o Rin cara a Richborough, que suporía un desprazamento de leste a oeste.[11]

Derrota da resistencia sur[editar | editar a fonte]

A resistencia dos britanos estivo dirixida polos líderes Togodumno e Carataco, fillos do rei dos catuvellaunos, Cunobelino. Unha importante forza británica enfrontouse ós invasores romanos nas inmediacións de Rochester, no río Medway. A batalla prolongouse durante dous días. O xeneral romano Hosidio Xeta foi capturado durante a contenda, pero foi rescatado e desequilibrou a contenda a prol dos romanos, sendo recompensado cun triunfo ó regresar a Roma.

Tribos de Gales durante a invasión romana. A posición exacta das fronteiras é motivo de debate.

Os británicos retrocederon cara ao río Támese co exército romano perseguíndoos ó longo do río e causándolles numerosas baixas cando atravesaban o territorio de Essex. Descoñécese se para este fin os romanos construíron unha ponte fixa ou se a edificaron de xeito temporal, aínda que se sabe con certeza que polo menos unha división de auxiliares bátavos cruzou o río e constituíu unha forza independente; por tanto, está clara a existencia do mesmo.

Cando o líder britano Togodumno morreu tras o desastre do Támese, Plaucio detivo a súa ofensiva e envío unha mensaxe a Claudio pedindo que se lle unise para dirixir a ofensiva final. Dión Casio escribe que Plaucio necesitaba do apoio de Claudio para derrotar o rexurdimento dos britanos que estaban decididos a vingar a morte de Togodumno. Con todo, Claudio non era militar. O Arco de Claudio di que o emperador recibiu a rendición de once líderes da resistencia britana sen sufrir unha soa perda.[12] Suetonio di que Claudio recibiu a rendición dos britanos sen estar presente nunha soa batalla.[13] É probable que os catuvellaunos estivesen xa ó bordo da derrota pola habilidade militar de Plautio, o que permitiu a Claudio aparecer como o vencedor na marcha final sobre Camulodunum. Dión Casio relata que Claudio trouxo das afastadas rexións do Imperio elefantes de guerra, (aínda que non se descubriron restos deles en Gran Bretaña), e armamento pesado que impediu un novo rebrote dos insurxentes nativos. Once líderes do sueste de Britania rendéronse ó emperador, e este regresou a Roma xunto a Camuloduno para celebrar a súa vitoria. Carataco pola súa banda escapou e continuou resistindo ós invasores dende o afastado oeste. En conmemoración da vitoria de Claudio, o fillo do emperador, Claudio Tiberio Xermánico foi recompensado co título honorífico de Británico.

Anos 44 - 60[editar | editar a fonte]

No ano 44, o xeneral Tito Flavio Vespasiano asumiu o mando dunha pequena forza e marchou cara ó oeste subxugando ás tribos e capturando unha serie de oppida ó longo do seu camiño. A marcha de Vespasiano chegou polo menos até Exeter e, probablemente, alcanzou a rexión de Bodmin.[14] A Legio IX Hispana foi enviada cara ó norte, cara a Lincoln e, tras catro anos de invasión, é probable que a área ó redor de Humber até o río Severn caese baixo o control romano. A situación da calzada romana coñecida como Fosse Way levou a moitos historiadores a debater o papel da ruta como unha fronteira durante a primeira ocupación. É máis probable que a fronteira entre os romanos e os britanos fose menos fixa e máis cambiante durante este período.

Estatua de Boadicea preto da ponte de Westminster.

A finais de 47, o novo gobernador de Britania, Publio Ostorio Escápula, iniciou unha campaña contra as tribos asentadas no que hoxe é Gales e Cheshire Gap. A tribo dos siluros, asentada na rexión do sueste de Gales, causou considerables problemas a Escápula e defendeu con firmeza a fronteira galesa situada nas proximidades do seu territorio. O propio Carataco foi derrotado nun encontro e fuxiu cara ó territorio dos brigantes, que ocuparon os Peninos. A raíña deste pobo, Cartimandua, estaba pouco disposta a batallar cos romanos e decidiu asinar un tratado de paz con eles polo cal ela lles entregaba a Carataco e eles comprometíanse a apoiala militarmente, ata que no período de inestabilidade que seguiu á morte de Nerón, perdeu o trono a mans do seu ex-marido. Cando Ostorio morreu, foi substituído por Aulo Didio Galo, que penetrou na fronteira galesa, tomándoa pero sen poder chegar máis lonxe, probablemente porque Claudio quería evitar custe o que custe unha dura guerra de desgaste co obxectivo de abrirse camiño a través do montañoso territorio británico. Cando Nerón ascendeu ó trono tras a morte de Claudio no ano 54, parecía decidido a continuar a invasión da illa e nomeou a Quinto Veranio como gobernador da provincia, un home con experiencia en tratar coas belicosas tribos de Asia Menor. Veranio e o seu sucesor, Caio Suetonio Paulino dirixiron con éxito unha campaña ó longo do territorio de Gales, famosa por destruír a resistencia dos druídas ó capturar os seus capitais de Mona (Anglesey) no ano 60. A ocupación final de Gales foi detida por mor da rebelión da raíña Boadicea, cuxas tropas obrigaron ós romanos a retroceder cara ó sueste. Os siluros non foron conquistados por completo até o ano 76, tras unha longa e dura campaña dirixida polo xeneral romano Sexto Xulio Frontino.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Dión Casio, Historia Romana 49.38, 53.22, 53.25
  2. Augusto, Res Gestae Divi Augusti 32.
  3. Estrabón Geografía 4.5
  4. John Creighton (2000), Coins and power in Late Iron Age Britain, Cambridge University Press
  5. Suetonio, Calígula 44-46; Dión Casio, Historia Romana 59.25
  6. Dión Casio Historia Romana 60.19-22
  7. Guy de la Bedoyere (2001).
  8. Eutropio, Resumen de la Historia Romana 7:13
  9. Suetonio, Las vidas de los doce césares, Vida de Claudio 17
  10. Por ejemplo, John Manley, AD43: a Reassessment.
  11. Estrabón (Geografía 4:5.2) el Rin fue un punto de partida muy utilizado para cruzar hacia Britania durante el Siglo I.
  12. Arco de Claudio
  13. Suetonio Las vidas de los doce césares, Vida de Claudio 17
  14. Suetonio, Las vidas de los doce césares, Vida de Vespasiano 4