Diacrítico

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Diacríticos

Un (signo) diacrítico (do grego διακριτικός diacritikós, «que distingue») é un signo situado sobre (diacrítico superescrito), debaixo (diacrítico subscrito), en ou a través (diacrítico inscrito), despois (diacrítico adscrito), diante (diacrítico preescrito) ou ao redor (diacrítico circumscrito) dun grafema para modificar o seu valor fonético, permitir unha lectura máis precisa (os diacríticos non son pois obrigatorios) ou evitar unha ambigüidade entre homógrafos.

Índice

Características [editar]

Existen tamén letras diacríticas, mudas e por forza escritas ao lado da letra que modifican. Accesoriamente, puideron converterse en signo diacrítico (cf. Umlaut).

Do mesmo xeito que as ligaturas e que as letras suplementarias inventadas, a adición de diacríticos amplía o número de grafemas dunha escritura. En moitos casos, a letra con diacrítico non se considera como un grafema independente senón como un alógrafo, é dicir, outra versión escrita da letra simple. A letra con diacrítico non intervén xa que logo, na clasificación alfabética.

Como exemplo, o acento agudo do francés modifica o valor fonético dun e, pronunciado xeralmente [ǝ] (e mudo): é sona [e]. O acento grave sobre un a, non obstante, so permite distinguir homógrafos: la (artigo) ~ là (adverbio de lugar), sonando os dous [la]. Sen embrago non se consideran é e à como letras independentes de e e a. O francés non coñece diacrítico ningún que sirva para afinar a lectura: todos son obrigatorios.

Ese tipo existe en árabe, onde as vogais non se escriben; nas obras didácticas ou relixiosas pódense notals en forma de diacríticos. A fatḥa, un trazo lixeiramente oblicuo suscrito, serve para indicar a presenza dunha vogal [a]: a palabra عدل lese ʿadl (‘adl) pero translitérase ʿdl. Para precisar a súa lectura, pódeselle engadir unha fatḥa: عَدل.

Cada escritura puido desenvolver os seus propios diacríticos:

Tipos de diacríticos [editar]

Marcas que son diacríticos mais tamén teñen outros usos:

  • ( | ) barra a través da letra básica
  • ( , ) vírgula
  • ( ~ ) til
  • ( ҃ ) titlo, indica abreviación no alfabeto cirílico antigo
  • ( ' ) apóstrofo
  • ( : ) dous puntos, usado para ligar sufixos a palabras estranxeiras
  • ( - ) hífen - usado para quebrar palabras, resolvendo ambigüidades de pronuncia

Usos [editar]

  • A lingua Inglesa non presenta diacríticos, excepto para pouquísimos casos de palabras oriúndas doutros idiomas;

De forma xeral as linguas eslavas son as que máis presentan casos de letras con diferentes diacríticos.

Atópanse moitos diacríticos, porén en menor escala do que nas eslavas nas linguas escandinavas e Bálticas, ben como en húngaro, turco, romani, catalán e galego.

  • Varios romanizacións da lingua chinesa usan a trema, mais só no u (ü). No Pinyin, os catros tons do mandarín marcanse polo macron, acento agudo, caron e acento grave.
  • aimará usa "horn" (chifre) sobre P, T, K, Q, Ch
  • catalán usa grave, agudo, cedilla e diérese.
  • checo usa agudo, caron e anel.
  • francés usa grave, agudo, circunflexo, cedilla e diérese.
  • italiano usa agudo e grave.
  • portugués usa agudo, grave, circunflexo, til, cedilla e trema (no Brasil).
  • neerlandés usa o trema. Por exemplo en ruïne el indica que o u e o i son separadamente pronunciados das súas formas normais, Entón el funciona con sinal de separación e non como unha indicación dunha versión alternativa do i. Os diacríticos poden usarse pará dar énfase (érg koud para moito frío) ou para desambiguación entre os numeral un e o artigo un (één appel, unha [numeral] mazá; een appel, unha [artigo] mazá). Os acentos grave e agudo usanse por un pequeno número de palabras, a maioría palabras emprestadas doutros idiomas.
  • No estoniano carons no š ou ž poden aparecer só en nomes propios estranxeiros e en palabras emprestadas doutros idiomas, mais poden ser tamén substituídas por sh ou zh nalgúns textos. O apóstrofo pode usarse na declinación dalgúns nomes estranxeiros para separar a raíz de calquera declinación final; Por exemplo, Monet' ou Monet'se para os casos xenitivo e ilativo, respectivamente, para o famoso pintor Monet.
  • Na análise das linguas que usan o alfabeto Latino, pódese observar:

As vogais son as letras máis suxeitas a diacríticos no conxunto dos idiomas;

As consoantes B, F, M, V, X non presentan diacríticos en ningunha lingua.

As consoantes W en galés, H en maltés, J en esperanto, e P e Q en aimará presentan diacríticos específicos.

A letra G presenta, considerando diversos idiomas, 6 tipos diferentes de diacríticos; N e S presentan, cada, 5 tipos; 4 son os diacríticos para o L;

C, S, Z presentan diacríticos en gran cantidade de idiomas.

Hai menos usos de diacríticos para D, T, R, K;

Desafíos na informática [editar]

A chegada da informática e a ampla distribución de textos codificados en computador entre varias culturas trouxo o desafío da representación dixital dos sinais diacríticos. Un dos resultados é o problema coñecido como Mojibake, creado (entre outras situacións) cando non hai suficiente coherencia entre os métodos de codificación de diacríticos empregados nun conxunto de programas de computador.

A popularización da World Wide Web aumentou moito a demanda da correcta representación de sinais diacríticos entre computadores das máis variadas nacionalidades. Por ese motivo a linguaxe HTML, moi usada para textos na WWW, inclúe un conxunto bastante completo de códigos estandarizados para representación de diacríticos. Vexa tamén: Unicode.

Véxase tamén [editar]

Outros artigos [editar]

Traído desde "http://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Diacrítico&oldid=2888697"