Linguas eslavas
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
| Indoeuropeo |
|---|
| Linguas indoeuropeas |
| Albanés | Anatolias | Armenio Bálticas | Celtas | Dacio | Xermanas Grego | Indoiranianas | Itálicas | Frixio Eslavas | Tracio | Tocario |
As linguas eslavas son un grupo subgrupo lingüístico das linguas indoeuropeas pertencente ós eslavos, estas linguas fálanse ó longo da Europa do leste, nalgunhas zonas dos Balcáns, Europa central e no norte de Asia.
Índice |
[editar] Pólas
[editar] Póla oriental
- ██ Bielorruso
- ██ Ruso
- ██ Ruteniano
- ██ Ucraíno
[editar] Póla meridional
- Existe un subgrupo occidental composto por:
- ██ Esloveno
- ██ Serbocroata
- e outro oriental composto por:
[editar] Póla occidental
- ██ Checo
- ██ Eslovaco
- As linguas lequíticas:
- ██ Polaco
- Polabio(extinto)
- ██ Caxubo
- ██ Pomeraniano(extinto)
- ██ Alto Sorabo
- ██ Baixo Sorabo
A lingua literaria eslava máis antiga é o eslavo eclesiástico antigo, que pervive no eslavo eclesiástico.
[editar] Historia
[editar] Raíces
Todas as linguas eslavas descenden do proto-eslavo. A maioría dos lingüistas afirman que o proto-eslavo evolucionou do proto-balto-eslavo, antecesor común do proto-báltico (da que derivan as linguas bálticas). O proto-balto-eslavo orixinaríase nos territorios que arrodean a actual Lituania arredor do ano -3000. O proceso de separación tivo lugar a finais do II Milenio. Algúns lingüistas, maiormente procedentes dos países bálticos, manteñen que non existiu esta lingua común.
[editar] Evolución
A imposición do eslavo eclesiástico sobre os eslavos ortodoxos fíxose en detrimento das súas variedades dialectais, as cais se enriqueceron aproveitando o seu vocabulario para os conceptos abstractos. Os autores do Renacemento polaco e o Barroco croata do século XVI, pola contra, empregaron o vernáculo.
Con esa influencia do eslavo eclesiástico, a literatura eslava gozou de independencia lingüística. Só a tradición literaria croata ten tanta antigüidade como o eslavo eclesiástico. Comezou co Codex Vinodol e continuou no Renacemento até que o croata se codificou en 1850, ainda que boa parte da literatura entre 1300 e 1500 se escribiu nunha mestura de vernáculo e eslavo eclesiástico semellante ao empregado en Rusia e noutras partes. O monumento antigo máis importante da escrita croata é a táboa de Baška, de finais do século XI. É unha lousa de pedra atopada na pequena igrexa de Santa Lucía na illa croata de Krk; contén texto escrito en čakavian, hoxe en día un dialecto do croata e en escrita glagolítica croata. A independencia de Dubrovnik facilitou a continuidade da tradición. As linguas dos eslavos católicos rozaron a extinción en numerosas ocasións. O texto máis antigo en polaco é do século XIV; con anterioridade, a lingua da administración era o latín. O checo estivo sempre en perigo de ceder diante do alemán, e o sorabo, falado só na Alemaña, practicamente está extinto na actualidade. O esloveno, baixo influencia alemá e italiana, limitábase a ser unha lingua rexional falada polos campesinos e só se escribiu coa Reforma Protestante do século XVI.
As influencias estranxeiras máis recentes seguen a mesma tónica xeral nas linguas eslavas que no resto e dependen das relacións políticas dos eslavos. No século XVII, o ruso burgués (delovoi jazyk) absorbeu palabras do alemán através de contactos directso entre os rusos e comunidades de alemáns asentados na Rusia. Na época de Pedro o Grande, os contactos frecuentes coa Francia introduciron numerosos empréstimos e calcos, moitos dos caissubstituíron empréstivos eslavos máis antigos. O ruso, pola súa volta, influenciou a maioría das linguas eslavas durante o século XIX. Os escritores croatas tomaron palabras checas libremente, mentres que os checos, loitando pola supervivencia da súa lingua, tomaron moitas do ruso. A influencia do ruso sobre o búlgaro é moito máis notoria, xa que este tomou moitas palabras rusas para substituir os empréstimos do turco e do grego, de tal maneira que moitas palabras búlgaras manteñen unha estrutur fonética infrecuente no búlgaro ou mesmo nas linguas eslavas meridionais.
[editar] Diferenciación das linguas eslavas
O proto-eslavo existiu aproximadamente até mediados do I Milenio a.C. No século VII xa se dividira en zonas dialectais extensas. Non existen teorías satisfactorias acerca da natureza da posterior separación entre eslavo occidental e meridional. Pénsase que o eslavo meridional converxiu nun ruso antigo que perdurou até o século XII. Pénsase que os eslavos meridionais chegaron aos Balcáns en dúas ondas e que entre elas houbo unha poboación grande de válacos.
A diferenciación lingüística viuse favorecida pola dispersión dos povos eslavos sobre un territorio enorme -que en Europa Central excedía a extensión actual das maiorías eslavo-falantes. Os documentos escritos dos séculos IX, X e XI mostran xa trazos lingüísticos locais.
O movemento de falantes de linguas eslavas cara os Balcáns nos últimos séculos do Imperio Bizantino expandiu a área de fala eslava, mais a lingua escrita pré-existente (o grego) sobreviviu nesta área. A chegada dos húngaros á Panonia no século IX interpoxo falantes de linguas non eslavas entre os eslavos meridionais e occidentais, cortando en consecuencia a conexión entre os eslavos da Croacia Branca (Crobatia, actual Polonia) e Serbia Branca (Pomeria, actual Alemaña) dos eslavos meridionais (croatas e serbios). As conquistas dos francos completaron a separación entre estes dous grupos, cortando tamén a conexión entre os eslavos da Moravia e a Baixa Austria (Moravia) dos das actuais Estiria, Carintia, o distrito de Lienz en Austria e nas provincias da actual Eslovenia, onde os antecesores dos eslovenos se asentaran durante a primeria colonización.
[editar] Particularidades lingüísticas
[editar] A escrita
- As linguas eslavas occidentais escríbense mediante o alfabeto latino arriquecido con diacríticos.
- As linguas eslavas meridionais escríbense mediante o alfabeto cirílico (serbio - que tamén pode empregar o latino, como sucede en Montenegro), macedonio, búlgaro) ou o alfabeto latino (bosnio, croata, serbio, esloveno).
- As linguas eslavas orientais escríbense mediante o alfabeto cirílico.
Unha norma -simplificada- de resumir a situación é pensar que as linguas eslavas dos países ortodoxos empregan o alfabeto cirílico e os demais o alfabeto latino.
[editar] Táboa comparativa dalgunhas linguas eslavas
Nesta táboa comparanse a escrita dalgunhas palabras destas linguas xunto coa súa traducción ao galego.
| Galego | Alto Sórabo | Bajo Sórabo | Polabo | Polaco | Checo | Esloveno | Ruso | Serbio | Croata | Ucraniano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Home | čłowjek | cłowjek | clawak, clôwak | człowiek | člověk | člôvek | человек (čelovék) | човек (čovek) | čovjek | людина (ljudyna) |
| Noite | wječor | wjacor | vicer | wieczór | večer | večér | вечер (véčer) | вече (veče) | večer | вечір (večir) |
| Irmán | bratr | bratš | brot | brat | bratr | bràt | брат (brat) | брат (brat) | brat | брат (brat) |
| Día | dźeń | źeń | dôn | dzień | den | dán | день (djeń) | дaн (dan) | dan | день (deń) |
| Man | ruka | ruka | ręka | ręka | ruka | rôka | рука (ruká) | рука (ruka) | ruka | рука (ruka) |
| Outono | nazyma | nazyma | prenja zaima, jisin | jesień | podzim | jesén | осень (óseń) | jeсен (jesen) | jesen | осінь (osiń) |
| Neve | sneh | sněg | sneg | śnieg | sníh | snég | снег (sneg) | снег (sneg) | snijeg | сніг (snih) |
| Verán | lěćo | lěśe | let | lato | léto | polétje | лето (léto) | лето (leto) | ljeto | літо (lito) |
| Irmá | sotra | sotša | sestra | siostra | sestra | sêstra | сестра (sestrá) | сестра (sestra) | sestra | сестра (sestra) |
| Peixe | ryba | ryba | ryba | ryba | ryba | ríba | рыба (rýba) | риба (riba) | riba | риба (ryba) |
| Lume | woheń | wogeń | widin | ogień | oheň | ôgənj | огонь (ogóń) | вaтрa (vatra) | vatra | вогонь (vohoń) |
| Auga | woda | wóda | wôda | woda | voda | vôda | вода (vodá) | вода (voda) | voda | вода (voda) |
| Vento | wětr | wjatš | wjôter | wiatr | vítr | vétər | ветер (véter) | ветaр (vetar) | vjetar | вітер (viter) |
| Inverno | zyma | zyma | zaima | zima | zima | zíma | зима (zimá) | зима (zima) | zima | зима (zyma) |
