Epopea de Gilgamesh

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
A tablilla sobre o diluvio da epopea de Gilgamesh, escrita en acadio (Museo Británico).
Relevo de Gilgamesh conservado no Museo do Louvre, París.

A Epopea de Gilgamesh, tamén coñecida como o Poema de Gilgamesh, é unha narración de orixe sumeria, na Mesopotamia, considerada como a narración escrita máis antiga da historia. Elaborouse mediante a escrita cuneiforme en táboas de arxila, o que favoreceu a súa conservación. A versión máis completa que se conserva consta de doce táboas, das cales once foron escritas cara a primeira metade do II milenio a. C. e a última, que constitúe unha narración independente das demais, cara á fin do I milenio a. C.

Orixe[editar | editar a fonte]

Orixinariamente, a obra coñecíase co título Sha naqba īmuru (Aquel que viu as profundidades) ou Shūtur eli sharrī (Por riba de todos os outros reis), versos tomados do inicio da obra que aluden á natureza excepcional de Gilgamesh.

O poema escribiuse en táboas de arxila empregando a escritura cuneiforme cara aos anos 2500-2000 a. C. Ademais desta versión en lingua sumeria, que presenta moitos ocos debidos á súa deficiente conservación. Consérvanse versións posteriores, tamén fragmentarias en lingua acadia e hitita. As edicións e traducións modernas da obra incorporan este material para complementar os espazos baleiros da versión sumeria.

A versión máis completa da que se dispón actualmente procede da biblioteca do rei asirio do século VII a. C. Assurbanipal en Nínive, quen procurou coleccionar copias de todos os documentos escritos no mundo que el coñeceu. Consiste nun conxunto de doce táboas de arxila. As once primeiras narran a Epopea de Gilgamesh e a duodécima contén un poema independente sobre a baixada de Gilgamesh aos infernos.

O texto non separa os versos, mais polo ritmo calcúlase que pode ter uns 3500.[1]

Os expertos opinan que a orixe cómpre procurala nunha serie de poemas sobre o heroe e rei mitolóxico Gilgamesh, que puido existir realmente e ser un monarca sumerio do Segundo Período Dinástico Inicial (século XXVII a. C.). Algunhas destas lendas foron narradas en verso e os poema resultantes se artellaron nun poema máis extenso.

Argumento[editar | editar a fonte]

O poema trata das aventuras do rei Gilgamesh, tamén coñecido coma Istubar, e o seu amigo Enkidu. Xira en torno a dúas temáticas principais, a procura da gloria e a procura da inmortalidade, dominantes nas seis primeiras e nas seis últimas táboas, respectivamente.

A historia principia coa presentación do rei Gilgamesh de Uruk, o meirande Rei divino que, conta a narración, existiu. A súa severidade provoca que a deusa Ninhursag cree ao home salvaxe Enkidu, quen se dedica a amolar aos pastores. O rei envíalle á prostituta sagrada Shamhat, quen civiliza a Enkidu.

Enkidu e Shamhat casan, e Gilgamesh acode á voda coa intención de facer valer o seu dereito de pernada, mais Enkidu resístese o que provoca a loita entre os dous personaxes. Finalmente, reconcílianse e Gilgamesh convence a Enkidu para viaxaren xuntos ao bosque para mataren ao xigante Humbaba e adquiriren así a gloria.

Na segunda parte, a da procura da inmortalidade, Enkidu enferma e, moribundo, descende aos infernos. Gilgamesh compadécese del e emprende unha perigosa viaxe para visitar aos dous únicos seres humanos que sobreviviron ao Diluvio universal, Utnapishtim e a súa dona. O sobrevivente rétao a permanecer esperto seis días e sete noites se quere a súa axuda, pero nada máis remata de lle facer a proposición, Gilgamesh fica durmido. Derrotado, emprende o regreso a Urk, non sen antes de que Utnapishtim lle fale de certa planta do fondo do océano que o fará novo outra vez.

Influencia na literatura posterior[editar | editar a fonte]

Segundo o investigador grego Ioannis Kordatos, hai un gran número de versos paralelos, así como episodios e temas que indican unha influencia importante da epopea na Odisea de Homero.[2] Tamén se argumentou[3] que existe influencia deste poema nalgúns dos capítulos da Biblia (parte da cal se redactou na época do cativerio dos xudeus en Babilonia, arredor do século VI a. C.). A Torre de Babel ou a meretriz de Babilonia son supostamente os elementos máis claramente tomados pola tradición hebrea do poema babilónico, xunto cos dous grandes mitos: o diluvio universal, do que escapou un escollido dos deuses, e o feito de que unha planta que pode outorgar a xuventude élle roubada á humanidade, o que garda un paralelismo co episodio de Adán e Eva.

Dado que o mito de Gilgamesh data de arredor do 1300 a. C. (probablemente maior, pois esta é a data da compilación acadia) pode pensarse que os relatos da Biblia están inspirados neste mito e non ao contrario. Este punto fue debatido a comezos do século XX.

Versión en babilónico antigo[editar | editar a fonte]

Todas as táboas, agás a segunda e a terceira, proveñen de distintos orixinais e polo tanto a síntese argumental faise con base en diferentes versións:

  1. Táboa perdida.
  2. Gilgamesh cóntalle á súa nai Ninsun dous pesadelos. Ela explícalle que poden significar que virá un amigo a Uruk. Mentres, Enkide e a súa muller (aquí chamada Shamshatum) fan o amor. Ela civilízao mediante o ofrecemento de comida humana. Enkidu axuda aos pastores a coidar as ovellas. Viaxan a Uruk para casar, mais Gilgamesh reclama o privilexio de durmir con Shamshatum antes. Enkidu e Gilgamesh combaten ata que Gilgamesh abandona a liorta. Enkidu louba a Gilgamesh como persoa especial.
  3. A táboa está rota, mais parece que Gilgamesh propuxo ir ao bosque das cerdeiras para cortar árbores e matar a Humbaba. Enkidu protesta porque coñece a Humbaba e é consciente do seu poder. Gilgamesh trata de dar valor a Enkidu con palabras valorosas. Comeza a preparación da viaxa e chaman os máis vellos. Eles protestan tamén, mais despois de escoitar a Gilgamesh deséxanlle sorte.
  4. Unha (?) táboa perdida.
  5. Os fragmentos de táboas de dúas versións distintas narran como Enkidu anima a Gilgamesh para matar a Humbaba. Cando Gilgamesh o fai, cortan árbores e atopan a morada de Annunaki. Enkidu fai unha porta de madeira para Enlil e déixaa aboiar sobre o Éufrates.
  6. Táboas perdidas.
  7. Gilgamesh discute con Shamash a inutilidade da proba. A táboa está danada, logo aparece Gilgamesh falando con Siduri sobre a proba e sobre a súa viaxe para ver a Ut-Napishtim (aquí chamado Uta-na’ishtim). Siduri interrógao sobre os seus propósitos. Outro oco no texto. Gilgamesh destrúe as criaturas de pedra e fala con Urshanabi (aquí Sur-sunabu). Tras unha breve discusión Sur-sunabu indícalle a Gilgamesh que corte 3000 remos para cruzar as augas sen as criaturas de pedra. O resto da táboa está danada.
  8. Táboa(s) perdida(s).

Versións modernas[editar | editar a fonte]

A totalidade das táboas que se conservan da biblioteca de Assurbanipal, unhas 25.000 en total, atópanse no Museo Británico e foron traducidas por George Smith a partir de 1872. En 1984 traduciuse o poema ao inglés coa axuda do escritor John Gardner. En castelán existe a tradución de Fabián Chueca Crespo, La epopeya de Gilgamesh, publicada no 2008 pola editorial Random House Mondadori, a partir da versión inglesa de 1999 de Andrew George.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. «Literatura antigua», monografía no sitio web Yurirense. Páx. 6.
  2. Ioannis Kakridis: «Eisagogi eis to Omiriko Zitima» En: Omiros: Odysseia. Editado con comentarios de Zisimos Sideris, Daidalos Press, I. Zacharopoulos Athens.
  3. Heidel, Alexander. The Gilgamesh Epic and Old Testament Parallels: A translation and interpretation of the Gilgamesh Epic and related Babylonian and Assyrian documents. Chicago: U. of Chicago Press, 1946; 2ª edición, 1949. ISBN 0-226-32398-6.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Epopea de Gilgamesh Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]