Carta xeométrica de Galicia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Carta Xeométrica de Galicia")
Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 02.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 03.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 04.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 05.jpg
Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 06.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 07.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 08.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 09.jpg
Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 10.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 11.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 12.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 13.jpg
Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 14.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 15.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 16.jpg Carta geométrica de Galicia 1834 facsímil 1974 hoja 17.jpg

CARTA GEOMETRICA
D E
Galicia
[...]
Levantada y construida en la escala de cienmilesimo
POR EL DOCTOR D. DOMINGO FONTAN,
[...]
AÑO DE
1834

 

Carta geométrica de Galicia Museo Naval 01 Título.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 02 Ferrol.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 03 Mondoñedo.jpg
Carta geométrica de Galicia Museo Naval 04 Santiago.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 05 Coruña y Betanzos.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 06 Lugo.jpg
Carta geométrica de Galicia Museo Naval 07 Pontevedra.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 08 Carballiño y Chantada.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 09 Monforte.jpg
Carta geométrica de Galicia Museo Naval 10 Vigo y Tui.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 11 Orense.jpg Carta geométrica de Galicia Museo Naval 12 Monterey.jpg

CARTA GEOMETRICA
D E   G A L I C I A
Dividida en sus Provincias
de Coruña, Lugo, Orense, Pontevedra; y subdividida en Partidos y Ayuntamientos:
PRESENTADA
EN 1834
[...]
LEVANTADA Y CONSTRUIDA EN LA ESCALA DEL CIENMILESIMO
POR EL DR. D. DOMINGO FONTAN,
[...]
Grabada bajo la dirección del Autor en 1845

A Carta geométrica de Galicia dividida en sus provincias…, coñecida popularmente como Carta xeométrica de Galicia, é un mapa físico de Galicia, obra de Domingo Fontán, que cobra especial relevancia por ser o primeiro da historia do país realizado con medicións matemáticas.

Elaboración[editar | editar a fonte]

Animado por José Rodríguez González, Domingo Fontán investiu na carta dezasete anos da súa vida, entre 1817 e 1834. Esta obra foi o primeiro mapa topográfico e trigonométrico feito en calquera dos territorios de España con métodos científicos e medicións matemáticas, é dicir, medición de bases, triangulación, altimetría barométrica e outros.

Para cartografar Galicia aproveitou os avances científicos, chegados sobre todo de Francia, e estableceu unha rede xeodésica, establecendo diversos puntos de medición e realizando neles todo tipo de cálculos astronómicos, para o que empregou instrumentos cedidos pola Universidade de Santiago de Compostela e adquiridos en París e Londres.

Datos e metodoloxía[editar | editar a fonte]

Tomou como punto cero a torre da Berenguela, na catedral compostelá. En 1817 iniciou os traballos da carta, realizada a unha escala 1:100 000, pero ata 1830 non obtivo o apoio oficial para redactala. Nese momento queda exento de impartir clases na Universidade de Santiago. Para realizar esta carta tivo que percorrer a pé e de a cabalo toda Galicia. Nela aparecen localizadas as 4 000 igrexas das parroquias galegas, que até daquela non foran catalogadas [1]. Amais recóllense tódolos accidentes xeográficos importantes, acadando un nivel de detalle que non foi superado ata a aparición da cartografía por satélite.

Impresión[editar | editar a fonte]

En 1834 rematou os traballos da carta e presentoulla á raíña María Cristina, que deu orde de imprimila. Non obstante, ata 1845 non foi posible a súa impresión no prelo, que ao cabo se houbo de realizar en París, baixo a dirección do propio Fontán, e a cargo do francés L. Boufard. O gravado fíxose en doce pedras calcarias, unha por cada folla. En conxunto o mapa mide 251 × 232 cm.

En 1849 ía levarse a cabo unha segunda tirada, de 550 exemplares, que custeou o propio Fontán. Porén, o Secretario do Ministerio do Interior, Vicente Vázquez Queipo, ordenou en novembro dese ano a anulación da segunda tirada, ao entender que Fontán incumprira o contrato ao non dar a coñecer o traballo de triangulación. Ordenouse que as pedras se depositasen na Embaixada de España en París. Fontán foi a Madrid para solucionar o problema, e en marzo de 1850 Ramón de la Sagra remitiu desde París 200 exemplares, incluíndo un impreso en rústica coas instrucións para o encadernado. Esas 200 copias chegaron á Coruña en xuño de 1850, e en decembro chegaron outros 300 exemplares. Porén, o goberno acaparou case por completo os 1 100 exemplares que se chegaron a estampar, se ben Domingo Fontán enviara desde París por Bordeos varias copias para agasallar a amizades[2].

Legado[editar | editar a fonte]

O escritor Ramón Otero Pedrayo posuía un orixinal do mapa, que se conserva na casa-museo de Trasalba e que menciona na súa novela Arredor de si. Amais Otero Pedrayo levou outro exemplar ao Centro Gallego de Buenos Aires en 1947. Tamén hai exemplares no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense [3], o Museo Provincial de Pontevedra [4], o Parlamento de Galicia [5], a Real Academia Galega, o Consello da Cultura Galega, a Fundación Penzol, a Universidade de Santiago de Compostela [6], a Biblioteca de Galicia [7], o Pazo de Tor de Monforte de Lemos [8], o periódico La Voz de Galicia [9], a Real Academia de la Historia [10], o Museo Naval [11] e a Bibliothèque du Roi (Bibliothèque nationale de France) [12]. Outro exemplar, propiedade da Deputación de Lugo, consérvase no IES Lucus Augusti [13].

A Carta aparece nomeada na novela O trasmundo de Antioquía, de Rafael Laso Lorenzo, e protagoniza a novela Fontán de Marcos S. Calveiro.

para uns a Terra é o pequeno berce no que naceron: apenas un fermoso val [...]. Para outros, a Terra é tan grande que soamente alcanzan a vela no mapa de Fontán

— Castelao, Sempre en Galiza.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Carta geométrica "...Con el trazado de ferro-carriles y carreteras kilometradas, año de 1917" [7]
Carta geométrica de Galicia, en PDF (exemplar da biblioteca do Museo Naval). 
Carta geométrica de Galicia, en PDF (exemplar da Bibliothèque nationale de France). 

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Miguel-Anxo Murado (2008). Otra idea de Galicia, p. 12. Editorial Debate. ISBN 978-84-8306-771-0.
  2. Biografía de Fontán na páxina web da Fundación Domingo Fontán (en castelán).
  3. O Mapa de Fontán. Peza do mes, xaneiro 2017 Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.
  4. Carta geométrica de Galicia, no Catálogo do Museo de Pontevedra (en castelán).
  5. O pazo do Hórreo, información na páxina web do Parlamento de Galicia.
  6. "O mapa de Fontán", artigo de Víctor Freixanes en La Voz de Galicia, 27/6/2010.
  7. 7,0 7,1 Carta geométrica de Galicia dividida en sus provincias… en Galiciana.
  8. Encarna Lago: "Mapa de Fontán do Pazo de Tor", 4/1/2010.
  9. Santiago Rey Fernández-Latorre: «Galicia es mi único compromiso», La Voz de Galicia, 17/1/2011 (en castelán).
  10. Carta geométrica de Galicia… na Real Academia de la Historia (en castelán)
  11. Carta geométrica de Galicia do Museo Naval.
  12. Carta geométrica de Galicia da Bibliothèque du Roi.
  13. "O mapa de Fontán permanecerá dous anos máis no Instituto Lucus Augusti cedido pola Deputación", Deputación de Lugo, 12/1/2012.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]