Fernando VI de España

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Fernando VI de España
Rei de España
King Fernando VI.jpg
Fernando VI de España
Nacemento 23 de setembro de 1713
Madrid, España
Falecemento 10 de agosto de 1759
(45 anos)
Villaviciosa de Odón, España
Predecesor Filipe V
Sucesor Carlos III
Consorte Bárbara de Braganza
Casa Real Casa de Borbón
Pai Filipe V
Nai María Luísa Gabriela de Savoia

Escudo de Fernando VI de España

Fernando VI de España, chamado «o Prudente» ou «o Xusto», nado en Madrid, España o 23 de setembro de 1713 e finado en Villaviciosa de Odón, España o 10 de agosto de 1759), foi Rei de España desde 1746 ata 1759. Foi o cuarto fillo de Filipe V e da súa primeira esposa María Luísa Gabriela de Savoia. Casou na igrexa de San Juan Bautista de Badaxoz con Bárbara de Braganza en 1729, que foi raíña de España ata a súa morte en 1758.

Príncipe de Asturias[editar | editar a fonte]

Cando Fernando naceu o 23 de setembro de 1713 –sendo bautizado sen gran solemnidade na igrexa franciscana de San Gil, o 4 de decembro– tiña por diante na sucesión ao trono a dous irmáns maiores Luís e Felipe Pedro, nados en 1707 e 1712, respectivamente –un terceiro irmán, maior que el, morrera en 1709 ao pouco de nacer–. Pero cando tiña seis anos faleceu Felipe Pedro, polo que Fernando quedou o segundo na sucesión tralo príncipe de Asturias, Luís, seis anos maior que el.[1]

A infancia de Fernando estivo marcada polo feito de que a súa nai, a raíña María Luísa Gabriela de Savoia, faleceu aos cinco meses do seu nacemento, e de que o seu pai contraeu novas nupcias sete meses logo de haber enviuvado coa princesa do ducado de Parma, Isabel de Farnesio, que lle deu seis fillos que prosperaron –o primeiro foi o infante Carlos nacido o 20 de xaneiro de 1716–. Así a nova raíña preocupouse máis pola sorte e o futuro dos seus propios fillos –adicando todos os seus esforzos en conseguirlles en Italia un estado propio sobre o que puidesen reinar, o que determinou en boa medida a política exterior da Monarquía de Filipe V durante as décadas seguintes– que pola dos seus fillastros. Ademais, o ríxido protocolo da corte impedía o contacto directo dos príncipes cos reis –nin comían xuntos, nin asistían a actos oficiais cos seus pais–, así que Luís e Fernando comunicábanse co seu pai, e coa súa madrastra, a través de cartas escritas en francés, que era a lingua que utilizaba a familia.[2]

En 1721, tras cumprir os sete anos, o infante Fernando foi dotado de «cuarto separadamente para que nel sírvanlle e asistan só homes, e para o coidado da súa persoa, a súa asistencia e educación [o rei] resolveu nomear ao conde de Salazar, co título de gobernador da casa de S.A.».[3]

Retrato do infante Fernando cando tiña dez anos de idade, obra do pintor de cámara Jean Ranc (1723)

O que cambiou definitivamente o destino do infante Fernando foron os acontecementos ocorridos en 1724, durante os cales estivo preto de converterse en rei aos once anos de idade.[4] O 10 de xaneiro de 1724 o rei Filipe V asinou un decreto polo que abdicaba no seu fillo Luís, de dezasete anos, casado con Luísa Isabel de Orleáns, dous anos menor que el,[5] pero Luís I de España reinou só durante oito meses xa que a mediados de agosto enfermou de varíola e morreu o 31. Ao abdicar Filipe V, o seu sucesor tería que ser Fernando pero a rápida actuación da raíña Isabel de Farnesio impediuno. Tivo que facer fronte a certos sectores da nobreza castelá que apoiaban a opción do príncipe Fernando argumentando que non cabía a marcha atrás na abdicación dun rei e custoulle convencer ao propio rei para que volvese reinar, pero o 7 de setembro de 1724, unha semana despois da morte Luís I, Filipe V volvía ostentar a Coroa de España, e Fernando era proclamado como o novo Príncipe de Asturias e xurado o 25 de novembro polas Cortes de Castela, convocadas con tal fin.[6]

Durante a maior parte dos vinte e dous anos en que foi Príncipe de Asturias (1724-1746), Fernando e a súa esposa, a princesa portuguesa Bárbara de Braganza con quen casou en xaneiro de 1728, viviron illados da corte e coas visitas restrinxidas. A orde de 1733 de "esta especie de arresto domiciliario" dos príncipes, como a chamou o historiador Pedro Voltes, partiu da raíña Isabel de Farnesio que quería impedir que mantivesen contactos cos grupos "casticistas" e "contestatarios" da nobreza castelá e da corte que propugnaban unha nova abdicación de Filipe, cuxa saúde mental continuaba deteriorándose.[7]

Detalle do cadro "A familia de Filipe V" de Van Loo (1743), no que aparece de pe o príncipe de Asturias Fernando, xunto ao seu pai o rei Filipe V e a súa madrastra, a raíña Isabel de Farnesio, ambos sentados

Así o regulamento da conduta do príncipe de Asturias aprobado no verán de 1733 –pouco despois da volta a Madrid da corte logo de deambular por Sevilla e outras poboacións andaluzas durante os cinco anos anteriores para intentar restablecer a saúde mental e física do rei– determinaba que "don Fernando e dona Bárbara poderían ser visitados cada un por só catro acodes, cuxo nome e cargo indicábase. Non poderían recibir a outros embaixadores que os de Francia e Portugal. Os príncipes non debían comer en público nin saír de paseo nin ir a ningún templo ou convento. [...] Suprimiuse tamén a asistencia do príncipe ao Consello de Goberno e todo despacho con el, e en especial calquera trato con [o "primeiro ministro"] Patiño e os ministros, e, en suma, toda visita súa aos seus pais".[8]

Durante os últimos anos do seu reinado, a enfermidade mental e o deterioro físico de Filipe V fóronse acentuando –"ata os pintores de cámara como Jean Ranc e Van Loo, habían ter que reflectir a decrepitude do rei, inchado e torpe, coas pernas arqueadas e a mirada perdida"–, ata que na noite do 9 de xullo de 1746 morreu dun ataque cerebrovascular. Apenas transcorrida unha semana da morte do seu pai, o novo rei Fernando VI ordenou ao seu madrastra, a raíña viúva Isabel de Farnesio, que abandonase o palacio real do Bo Retiro, e marchásese a vivir a unha casa da duquesa de Osuna, acompañada dos seus fillos, os infantes Luís e María Vitoria. Ao ano seguinte foi desterrada de Madrid e a súa residencia quedou fixada no palacio de A Granxa de San Ildefonso –cando a raíña viúva protestou por medio dunha carta na que lle dicía ao rei que «desexaría saber se faltei en algo para emendalo», Fernando VI respondeulle con outra misiva na que dicía: «o que eu determino nos meus reinos non admite consulta de ninguén antes de ser executado e obedecido»–.[9]

Reinado[editar | editar a fonte]

Grandes armas de Filipe V con manto real, cimeira real de Castela e o lema «A solis ortu usque ad occasum» (Desde a saída do sol ata o solpor), derivado da famosa frase atribuída a Filipe II: «Nos meus dominios non se pon o sol», facendo referencia a que o sol nunca se poñía nos territorios españois, pois abarcaban os dous hemisferios. Tamén se inclúe a palabra Santiago, en referencia ao Santo Patrón de España, Santiago o Maior, e máis concretamente ao lema tradicional «Santiago e pecha España». Utilizadas por Fernando VI á morte do seu pai.
Artigo principal: Reinado de Fernando VI.

Cando chegou ao trono, España atopábase na Guerra de Sucesión Austriaca, que terminou ao pouco tempo (Paz de Aquisgrán, 1748) sen ningún beneficio para España. Comezou o seu reinado eliminando a influencia da raíña viúva Isabel de Farnesio e do seu grupo de cortesáns italianos. Establecida a paz, o rei impulsou unha política de neutralidade e paz no exterior para posibilitar un conxunto de reformas internas. Os novos protagonistas destas reformas foron o Marqués da Ensenada, francófilo; e José de Carvajal y Lancaster, partidario da alianza con Gran Bretaña. A pugna entre ambos terminou en 1754 ao morrer Carvajal e caer Ensenada, pasando Ricardo Wall a ser o novo home forte da monarquía.

O 30 de agosto de 1749, Fernando VI autorizou unha persecución co fin de arrestar e extinguir aos xitanos do reino,[10] coñecida como a Gran Redada.

Mediante a ordenanza do 2 de xullo de 1751 prohibiu a masonería.[11]

Os proxectos de Ensenada[editar | editar a fonte]

Fernando VI de España

Algúns dos máis importantes proxectos durante o reinado foron levados a cabo polo marqués da Ensenada, secretario de Facenda, Mariña e Indias. Suscitou a participación do Estado para a modernización do país. Para iso era necesario manter unha posición de forza no exterior para que Francia e Gran Bretaña considerasen a España como aliada, sen que iso supuxese unha renuncia de Gibraltar.

Entre os proxectos do marqués da Ensenada atopamos:

  • O novo modelo da Facenda, suscitado por Ensenada en 1749. Intentou a substitución de impostos tradicionais por un imposto único, o catastro, que gravaba en proporción á capacidade económica de cada contribuínte. Propuxo tamén a redución da subvención económica por parte do Estado ás Cortes e ao exército. A oposición da nobreza fixo que se abandonase o proxecto.
  • A creación do Xiro Real en 1752, un banco para favorecer as transferencias de fondos públicos e privados fóra de España. Así, todas as operacións de intercambio no estranxeiro quedaron en mans da Real Facenda, o que beneficiaba ao Estado. Pódese considerar o antecesor do Banco de San Carlos, que se instituíu durante o reinado de Carlos III.
  • O impulso do comercio americano, que pretendeu acabar co monopolio das Indias e eliminar as inxustizas do comercio colonial. Así se apoiou aos navíos de rexistro fronte ao sistema de flotas. O novo sistema consistía na substitución das flotas e galeóns para que un barco español, previa autorización, puidese comerciar libremente con América. Isto incrementou os ingresos e diminuíu a fraude. Aínda así, este sistema provocou moitas protestas nos comerciantes do sector privado.
  • A modernización da mariña. Unha poderosa mariña era fundamental para unha potencia cun imperio en ultramar e aspiracións a ser respectada por Francia e Gran Bretaña. Para iso, o Marqués da Ensenada incrementou o orzamento e ampliou a capacidade dos estaleiros de Cádiz, Ferrol, Cartagena e A Habana, o que supuxo o punto de partida do poder naval español no século XVIII.
  • As relacións coa Igrexa, que foron moi tensas desde os inicios do reinado de Filipe V a causa do recoñecemento do arquiduque Carlos como rei de España polo Papa. Mantívose unha política regalista que perseguía tanto o obxectivo fiscal como político e cuxo logro decisivo foi o Concordato de 1753. Por este obtívose do papa Bieito XIV o dereito de Patronato Universal, que supuxo importantes beneficios económicos á Coroa e un gran control sobre o clero.
  • Florecemento cultural coa creación en 1752 da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
  • Prisión xeral de xitanos, un intento de exterminar aos xitanos mediante o seu arresto e posterior separación dos homes e das mulleres, obrigándoos a traballar a eles en estaleiros e minas e ás mulleres en fábricas. Os menores de 14 anos foron internados en institucións relixiosas.[12]

A política exterior de Carvajal[editar | editar a fonte]

Durante a Guerra de Sucesión Austriaca e a dos Sete Anos, España reforzou o seu poderío militar.

O principal conflito foi o enfrontamento con Portugal pola colonia de Sacramento, desde a que se facilitaba o contrabando británico polo Río da Prata. José de Carvajal conseguiu en 1750 que Portugal renunciase a tal colonia e á súa pretensión de libre navegación polo Río da Prata. A cambio, España cedeu a Portugal dúas zonas na fronteira brasileira, unha na Amazonia e a outra no sur, na que se atopaban sete das trinta reducións guaraníes dos xesuítas. Os españois tiveron que expulsar aos misioneiros xesuítas, o que xerou un enfrontamento cos guaraníes que durou once anos.

O conflito das reducións provocou unha crise na Corte española. Ensenada, favorable aos xesuítas, e o pai Rábago, confesor do Rei e membro da Compañía de Xesús, foron destituídos, acusados de entorpecer os acordos con Portugal.

O último ano: o «ano sen rei» (agosto 1758 – agosto 1759)[editar | editar a fonte]

Mausoleo do rei Fernando VI (Convento das Salesas Reais, en Madrid).

A raíña Bárbara de Braganza non gozaba de boa saúde. "Padecía especialmente unha tos continua, que a obrigaba ás veces a suspender as cultas veladas que se organizaban case diariamente en palacio".[13] Na primavera de 1758 foi trasladada a Aranjuez pensando que alí se restablecería do asma, facendo a viaxe en etapas para que non se cansase. Aínda que ao principio pareceu mellorar, pronto volveron as dores e a fatiga. En xullo a súa saúde empeorou. Padecía febres altas que aumentaban pola tarde e a madrugada. O 25 de agosto perdeu a voz. A agonía durou dous días, falecendo na madrugada do 27 de agosto de 1758. O seu cadáver foi levado ao Convento das Salesas Reais en Madrid, que fora fundado por ela, e provisionalmente gardado baixo a cripta.[14]

O falecemento da raíña produciu un agravamento na saúde do rei (os reis estaban profundamente unidos), ata chegar a un alto grado de tolemia.[15]

Durante as periódicas recaídas da saúde da raíña, Fernando VI sempre estivo e sufriu xunto a ela, o que debilitou o seu estado de saúde. Algúns médicos actuais supuxeron que o rei padecía Alzheimer e que a morte da raíña acelerou o proceso da enfermidade. Fernando VI non participou no cortexo que conduciu o cadáver da raíña a Madrid, senón que abandonou Aranjuez o mesmo día en que morreu dona Bárbara para instalarse no castelo de Villaviciosa de Odón, acompañado polo seu medio irmán o infante don Luís. Pensouse que sería un bo lugar porque alí nada lle recordaría á raíña e podería distraerse coa súa afección favorita, a caza. Pero aos dez días apareceron os primeiros síntomas da enfermidade. Sentía grandes temores de morrer ou de afogarse e foi abandonando os asuntos e a caza. [...] O último documento que asinou é dun mes despois da defunción da súa esposa e o último despacho do rei co ministro Wall foi a principios de outubro de 1758, «de pé e en conversación». [...] O rei deixou de falar, e foi reducindo as súas comidas ata o punto de que non se alimentaba. As teimas fixeron a súa aparición e pouco despois encerrouse nunha habitación na que había sito escaso para unha cama, onde pasou os seus últimos meses.[16] Durante ese tempo mostrouse agresivo –«ten uns impulsos moi grandes de morder a todo o mundo», escribiu o infante Luís á súa nai Isabel de Farnesio– e para calmalo fornecíanlle opio; intentou suicidarse en varias ocasións e pediu veleno aos médicos ou armas de lume aos membros da garda real; xogaba a finxir que estaba morto ou, envolvido nunha saba, a que era unha pantasma. Cada día estaba máis delgado e pálido, o que se unía ao deixamento no seu aseo persoal. Non durmía na cama senón sobre dúas cadeiras e unha banqueta.[17] Mentres isto sucedía no castelo de Villaviciosa de Odón, pola "vila e corte" de Madrid circulaban versos como estes:[18]

...Se este rei non ten cura,
a que esperades ou que facedes?
Moi presto cumprirá un ano
que sen ver ao voso rei,
suxeitádesvos a unha lei
filla dun continuo engano...

Fernando VI morreu o 10 de agosto de 1759, no décimo terceiro aniversario do seu proclamación como monarca. O seu cadáver foi trasladado ao Convento das Salesas Reais e do mesmo xeito que se fixo cos restos da súa esposa, os seus foron gardados nun sepulcro provisional debaixo do coro. Os mausoleos do rei e da raíña foron construídos durante o reinado do seu sucesor Carlos III e terminados en 1765. O de Fernando, deseñado por Francesco Sabatini e labrado en mármore por Francisco Gutiérrez Arribas, foi colocado no lado dereito do cruceiro da igrexa do Convento e o de dona Bárbara no coro baixo das monxas, detrás do do seu esposo.[19]

Foi sucedido polo seu medio irmán, Carlos III, fillo de Filipe V e a súa segunda esposa Isabel de Farnesio, ao non ter descendencia propia.

Fernando VI na ficción[editar | editar a fonte]

Na película Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides, o rei Fernando VI é interpretado por Sebastián Armesto.[20]

Devanceiros[editar | editar a fonte]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Luís XIII de Francia
 
 
 
 
 
 
 
8. Luís XIV de Francia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. Ana de Austria
 
 
 
 
 
 
 
4. Luís de Francia, o Gran Delfín
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Filipe IV de España
 
 
 
 
 
 
 
9. María Tareixa de Austria
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
19. Isabel de Francia
 
 
 
 
 
 
 
2. Filipe V de España
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Maximiliano I de Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
10. Fernando María de Baviera
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. María Ana de Habsburgo
 
 
 
 
 
 
 
5. María Ana Cristina de Baviera
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Vítor Amadeo I de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
11. Henriqueta Adelaida de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23. Cristina de Francia
 
 
 
 
 
 
 
1. Fernando VI de España
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Vítor Amadeo I de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
12. Carlos Manuel II de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Cristina de Francia
 
 
 
 
 
 
 
6. Vítor Amadeo II de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Carlos Amadeo de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
13. María Xoana Bautista de Savoia-Nemours
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
27. Isabel de Vendôme
 
 
 
 
 
 
 
3. María Luísa Gabriela de Savoia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Luís XIII de Francia
 
 
 
 
 
 
 
14. Filipe I de Orleáns
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
29. Ana de Austria
 
 
 
 
 
 
 
7. Ana María de Orleáns
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Carlos I de Inglaterra
 
 
 
 
 
 
 
15. Henriqueta Ana Estuardo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
31. Henriqueta María de Francia
 
 
 
 
 
 

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Voltes 1998, pp. 13-15.
  2. Voltes 1998, pp. 16-19 e 22.
  3. Voltes 1998, p. 19.
  4. Voltes 1998, p. 25.
  5. Voltes 1998, p. 27.
  6. Voltes 1998, pp. 26-30 e 41.
  7. Voltes 1998, pp. 39-45 e 68«[Nunha das poucas visitas que fixo o príncipe ao seu pai, que se recluíu no Pardo] puido captar cos seus propios ollos os traxicómicos desatinos do soberano: empeñouse en levar sempre unha camisa usada antes pola raíña, porque temía que lle envelenasen cunha camisa; outras veces prescindía desa peza e andaba espido ante estraños; pasábase días enteiros na cama no medio da maior sucidade, facía mocas e mordíase a si mesmo, cantaba e gritaba desaforadamente, algunha vez pegou á raíña, coa cal pelexábase a voces e repetiu tanto os seus intentos de escaparse que foi preciso poñer gardas na súa porta para evitalo. Peor aínda: en certo momento en que puido dispoñer de papel e pluma, compuxo rápidamente unha carta de abdicación e mandouna ao presidente do Consello de Castela, supremo órgano de goberno, para que reunise aos conselleiros e os avisara de que cedía a coroa, ao príncipe Fernando, o seu herdeiro. O presidente, arcebispo de Valencia, era adicto á raíña e entretivo a carta ata informar a esta. Isabel Farnesio espantouse e encolerizou e mandou reforzar a vixilancia sobre o seu esposo»
  8. Voltes 1998, pp. 67-68.
  9. Voltes 1998, pp. 83-89.
  10. «Extinción de los gitanos», Gómez Alfaro, op. cit., pág. 73.
  11. Cronología antimasónica hasta 1962.
  12. Gómez Alfaro, op. cit., pág. 73.
  13. Voltes 1998, p. 203–Doña Bárbara non estaba dotada de beleza física, pero a súa innata coquetería levaba a coidar en extremo o seu aspecto. Presentábase en público, especialmente nos días de gala, cos seus mellores vestidos e xoias, procurando esquecerse das súas doenzas que eran moitas–
  14. Voltes 1998, pp. 203-209.
  15. Discurso sobre la enfermedad del rey nuestro señor D. Fernando VI (que Dios guarde), escrito por D. Andrés Piquer, médico de cámara de S.M., en la colección de documentos inéditos para la historia de España, vol. XVIII, págs. 156–221.
  16. Voltes 1998, pp. 213-215.
  17. Voltes 1998, pp. 214-221.
  18. Voltes 1998, p. 223.
  19. Voltes 1998, pp. 231-233.
  20. King Ferdinand VI (Personaxe) en IMDb

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Fernando VI de España

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • LYNCH, John, El siglo XVIII, Crítica, Barcelona, 1991 (1989)
  • OZANAM, D. (ed.), La diplomacia de Fernando VI. Correspondencia entre Carvajal y Huéscar, 1746–1749, Escuela de Historia Moderna, Madrid, 1975
  • VOLTES, Pedro (1998). La vida y la época de Fernando VI. Barcelona: Planeta. ISBN 84-08-02617-8. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Predecesor:
Luís de Borbón
Príncipe de Asturias
17241746
Sucesor:
Carlos de Borbón
Predecesor:
Filipe V
Escudo de Felipe V de España Toisón y Espiritu Santo Leones de gules.svg
Rei de España

17461759
Sucesor:
Carlos III