Atleta

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Xavier Gómez Noya, atleta de tríatlon, logo de vencer na Copa do Mundo de Madrid de 2006

O significado máis habitual de atleta (do grego antigo ἆθλος athlos, que significaba "competición") é o dunha persoa que posúe unha capacidade física, forza, axilidade ou resistencia superior á media e, en consecuencia, é apto para actividades físicas, especialmente para as competitivas.

En contextos máis específicos, un atleta é quen practica o atletismo,[1] ou participa nos Xogos Olímpicos e outras manifestacións deportivas como os deportes profesionais.

Pódense considerar moitas cousas para elixir ao mellor atleta, xa que os catro alicerces dun atleta son a resistencia, a forza, a velocidade e a axilidade, e moitos atletas destácanse en distintas disciplinas (ex. Ben Johnson como velocista e Jouko Ahola como atleta de forza).

Historia[editar | editar a fonte]

Apoxiomenos, estatua romana copia dunha grega en bronce

Atleta era o nome entre os gregos que se lle daba aos homes robustos e valorosos que exercitaban o seu corpo para obter o premio en probas físicas e, tamén, aos poetas, historiadores e músicos que competían públicamente para alcanzar o premio outorgado aos vencedores nos certames. En Roma coñecíase como atletas aos loitadores e aos púxiles, xa que todos os demais tiñan nomes específicos.

A institución dos combates atléticos é antiquísima. Crese que Licaón foi o primeiro que estableceu os de Arcadia, e Hércules aqueles que fixeron soado a Olimpia. Segundo o testemuño de Homero parece que antes da guerra de Troia celebráronse xa para facer máis solemnes os funerais dos grandes homes. Pero é de crer que entón non sería unha profesión diferente, senón parte dos exercicios militares como sucedeu despois un século antes de Platón cando a frecuencia dos mesmos xogos e a esperanza do premio e da fama puxo en sumo crédito a ximnástica dos atletas.

En Grecia, os atletas eran de condición libre, en tanto que os romanos eran escravos ou libertos.

Estes xogos, inventados polo valor e a virtude, dexeneraron en vicio e vanidade. O oficial que presidía os exercicios chamábase agonistarco, nome derivado da voz grega agon, combate ou pelexa, polo que se chama agonística[2] -a ciencia dos combates ou arte dos atletas e tamén gimnástica por pelexar espidos.

Preparación[editar | editar a fonte]

Boxeador en repouso, escultura grega, S. III a.C.

Os atletas observaban un réxime de vida particular. Nos primeiros tempos, se creemos a Plinio e a Pausanias de Lidia, non se mantiñan senón de figos secos, noces e queixo tenro. Segundo Plinio, un famoso mestre de palestra chamado Pitágoras, contemporáneo do filósofo do mesmo nome, foi o primeiro que lles permitiu o uso da carne e o primeiro atleta que a comeu chamábase Eutímenes. En tempo de Hipócrates comíana efectivamente, como se deduce do seu Epidemia. Con todo, non comían indistintamente de calquera especie de carne: a máis sólida e por conseguinte a máis propia para fornecer forza e un alimento máis nutritivo era preferida a todas as outras. O boi e o touciño condimentados con vinagre, cunha especie de pan sen lévedo moi pesado, cuberto con queixo tenro chamado coliphium, eran os seus manxares; e estas carnes eran máis ben asadas que fervidas ou guisadas, modo de alimentarse chamado por algúns autores gerophagia, isto é, nutrimento seco. Ordinariamente comían os atletas con exceso semellantes alimentos. Galeno conta que un atleta cría facer unha comida moi frugal cando non comera máis que dúas minas ou dúas libras de carne e o pan proporcionado. Milon de Crotona apenas estaba saciado con vinte minas de carne, outras tantas de pan e quince pintas de viño.

Con todo destes excesos, os antigos aplauden en xeral a súa temperanza:

  • Primeiro, porque usaban con moita moderación o viño e as mulleres
  • Segundo, porque preparaban con extrema simplicidade os seus alimentos
  • Terceiro, porque se abstiñan moito máis deles ao ter que entrar á liza e porque sufrían cunha paciencia constante as fatigas e os golpes.
Lanzador de xavelina, S. VI a.C.

A natureza dos exercicios atléticos, a calor do clima e a estación en que se celebraban aqueles xogos obrigaban aos atletas a combater espidos. Levaban con todo unha especie de faixa chamada zona, cuxo uso cesou entre os gregos na 15ª Olimpíada, con motivo de que habéndoselle caído a un tal Orispo no medio da palestra e enredádose os seus pés con ela caeu e foi vencido.

A nudez dos atletas facilitaba o uso das uncións destinadas a comunicar a todas as partes do corpo a flexibilidade necesaria. Polo común usábase o aceite mesturado cunha determinada cantidade de cera e de pos, co que se facía unha especie de ungüento chamado ceroma, nome que algunhas veces dábase tamén ao lugar mesmo en que os atletas se untaban chamado eleothesion, alepterion e unctuarium.

Os atletas facíanse untar polos criados da palestra chamados aliptæ unctores e algunhas veces untabanse eles mesmos mutuamente. Despois de untados, cubríanse polo común os atletas co barro que había na palestra e con máis frecuencia, de area ou de po, revolvéndose nel ou ben facéndollo botar encima. Era isto un preliminar tan esencial á loita e ao pancracio, que os gregos dicían dun atleta, que levase o premio sen combater, que vencera sen po, é dicir, sen fatiga e sen pena. Despois do certame os atletas limpábanse e se unxían de novo.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para atleta.
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para agonístico.

Vexase tamén[editar | editar a fonte]