Noz (froito)
| Noz | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Identificadores | |||||||
| |||||||
| Fontes e ligazóns | |||||||
| Wikidata G:Commons C:Commons | |||||||
En botánica, unha noz considérase un froito seco indehiscente[1] (que non abre ao madurar), monospermo (composto por unha única semente) e cun pericarpo duro. A maioría derivan de pistilos con ovario ínfero (situado por baixo do receptáculo floral) cuxa parede está endurecida.[2]
Contrariamente ao que poida parecer, o froito da nogueira —a 'noz' común do comercio— non é botánicamente unha noz, senón unha "drupa involucrada" ou trima porque ten un pericarpo carnoso derivado do involucro e non da parede do ovario como as verdadeiras noces.[3]

As "noces" son froitos que adoitan conter unha soa semente oleaxinosa comestible encerrada nunha cuncha endurecida cando madura. Non se trata dun concepto teórico, senón dun termo definido por extensión, utilizado especialmente en alimentación, nutrición e alergoloxía. Refírese a froitos cuxos grans teñen composicións nutricionais similares e son recoñecidos como beneficiosos para a saúde segundo datos epidemiolóxicos. Con todo, poden ser fonte de alerxias.
A noz (froito da nogueira), a noz pecana (fr), o pistacho, a anacardio, a améndoa, a noz de macadamia, a castaña do Brasil e a abelá son exemplos de noces.[4]. Non é o caso dos cacahuetes, que son leguminosas e non presentan o mesmo perfil alerxénico.
Dependendo do contexto, o termo "noz" pode referirse ao froito tal como o produce a planta ou ao froito unha vez que foi desposuído das súas diversas cubertas e da súa casca, é dicir, da semente (ou carozo) comestible.
Estudos epidemiolóxicos (observación de grandes poboacións ou ensaios clínicos de intervención), así como varios metaanálise, permitiron observar que o consumo regular de noces asóciase a un efecto cardioprotector, o que permite reducir o risco de enfermidade coronaria e cardiovascular[5],[6],[7]. Por tanto, o consumo de noces considérase beneficioso para a saúde. Con todo, un consumo excesivo destes alimentos pode resultar prexudicial.
Os estudos sobre o impacto dos froitos secos na saciedade, o peso corporal ou a diabetes tamén son moi prometedores.[8]

Atópanse exemplos de noces na orde das fagales, por exemplo:


Este tamén é o caso da noz de macadamia, que non é unha noz no seu sentido botánico, senón un "folículo", un froito seco monocarpelar e polispermo dehiscente pola zona ventral de devandito froito.

B.) Pericarpio (parede do froito)
C.) Envolta da semente (testa)
D.) Cotiledones (2)
E.) Plúmula
F.) Radícula
G.) Restos do estilo.
O D., E., e F. xuntos forman o embrión.
Definición
[editar | editar a fonte]- Véxase tamén: Froita.
O termo "froito de casca" refírese xeralmente ao endocarpo dos froitos mencionados anteriormente (noces, pistachos, etc.).
Desde o punto de vista botánico, o termo "froito" refírese ao órgano vexetal obtido mediante a maduración do ovario tras a fecundación da flor, nas anxiospermas. A parede do ovario forma o pericarpo e os óvulos do interior do ovario dan lugar ás sementes.
Desde a periferia cara ao centro, o pericarpo (a parede do froito) comprende:
- Un epicarpo, coñecido comunmente como "pel do froito".
- Un mesocarpo, capa intermedia xeralmente carnosa (a "polpa" do pexego).
- Un endocarpo, a parte máis interna do pericarpo, esclerificado nas drupas. Constitúe a "casca".
A maioría dos froitos secos, como a noz, a noz pecana, o anacardio, a noz de macadamia, a améndoa e o pistacho son drupas.
| Froita de pistacho | ||
| Drupa | pericarpo | epicarpo, membranoso, amarelo avermellado |
| mesocarpo fino e pulposo | ||
| endocarpo, "cuncha" lignificada, que se divide en dúas (dehiscencias) | ||
| semente | testa, tegumento, película marrón avermellada | |
| 2 cotiledóns améndoa verde comestible | ||
Os froitos con casca son froitos secos de tipo drupa. Na linguaxe común, denomínase "núcleo" ou "noz" ao endocarpo leñoso que envolve a semente e "casca" ao mesocarpo carnoso, como ilustra a noz común (da nogueira común).
| Froito da nogueira común | |||
| Drupa | epicarpo membranoso | ||
| mesocarpio (carnoso), casca verde («pela» que se seca) | |||
| carozo "noz" | endocarpe, « coquille » (lignifiée) | ||
| semente, «améndoa» (comestible) | tegumento | ||
| cotiledóns | |||
Na lista de noces, ademais das drupas, tamén se atopan os aquenios (a abelá), os pixidios (a noz de Brasil) e os cravos (o cacahuete, aínda que non sexa propiamente unha noz). En todos os casos, a améndoa da semente está encerrada nunha parede esclerificada, de orixe variable. Ás veces, o piñón de piñeiro, unha semente de ximnospermas (cuxas sementes están espidas, non incluídas nun froito), estúdase xunto con estes froitos.
Se nos apegamos á definición de noces como "froita que adoita conter unha semente oleaxinosa comestible encerrada nunha casca esclerificada na súa madurez", poderíase engadir á lista:[8] as landras (dos carballos), os faiucos (das faias), as noces de areca (da palmeira de betel, Areca catechu), as castañas (dos castiñeiros), os cocos (dos coco, Cocos nucifera) etc.
Reprodución
[editar | editar a fonte]Os froitos de casca rexa de clima temperado proveñen de árbores da orde Fagales, xeralmente polinizadas polo vento:
- a landra (a semente do carballo);
- o froito da faia;
- a abelá;
- a noz de pecán [9];
- a noz da nogueira [10].
Produción
[editar | editar a fonte]Os principais países produtores de froitos secos son China e Estados Unidos.[n. 1] En canto aos continentes:
- Asia lidera a maioría das producións: noces (China é a principal produtora), anacardos (Vietnam, India), pistachos (Irán), abelás (Turquía),
- América do Norte domina a produción de améndoas (California é a principal produtora mundial)[11] e a noz pecana (Estados Unidos),
- Suramérica domina a produción dá noz do Brasil (Brasil, Bolivia e Perú),
- África domina a produción dá noz de macadamia (Suráfrica).
A produción máis importante en toneladas é a do anacardo, un froito tropical producido principalmente en Asia (o 56 % da produción mundial de media entre 1980 e 2017, especialmente no Vietnam e na India) e, en menor medida, en África 37,6 %, especialmente en Costa do Marfil e Benín). A segunda maior produción é a noz que está dominada por China e Estados Unidos.[12]
| Produción de froitos secos sen casca, en toneladas[12] | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Noces | Améndoas | Pistachos | Abelás | Noces do Brasil! | ||
| 2007 | 3 726 232 | 1 983 720 | 1 667 145 | 749 468 | 811 684 | 79 070 |
| 2010 | 3 990 480 | 2 767 426 | 1 899 884 | 718 150 | 854 742 | 90 721 |
| 2016 | 4 087 563 | 3 763 000 | 2 145 426 | 1 166 767 | 748 095 | 103 395 |
| 2017 | 3 971 046 | 3 829 626 | 2 239 697 | 1 115 066 | 1 006 178 | 84 090 |
As fluctuacións anuais das colleitas poden ser importantes. Con todo, a década 2007-2016 caracterízase por un aumento da produción de noces do 90 %, impulsado principalmente por China, que multiplicou por seis a súa produción entre 2000 e 2016.

Europa, principal continente produtor de noces desde a década de 1960, foi superada por Asia en 1987 e logo por América do Norte en 2008.
O segundo crecemento importante é o do pistacho: na mesma década 2007-2016, a produción de pistachos aumentou un 55 %. Entre 1980 e 2017, a produción mundial multiplicouse por 15, a de Irán por 25 e a dos Estados Unidos por 22, polo que Irán segue sendo o primeiro produtor mundial, seguido dos Estados Unidos.
A noz do Brasil, que se colleita de árbores silvestres en plena selva, experimenta importantes fluctuacións estacionais, pero o fenómeno máis destacado foi o colapso da produción de noces do Brasil na Amazonia brasileira como consecuencia da deforestación da rexión entre 1970 e 2003. Durante ese tempo, os bosques das rexións da conca amazónica situadas en Bolivia e Perú conserváronse, e a extracción de noces desenvolveuse de forma regular até superar finalmente ao seu gran veciño brasileiro.
Clasificación de plantas con noces e outros froitos botánicos relacionados
[editar | editar a fonte]Noces verdadeiras ou noces botánicas
[editar | editar a fonte]Abeleira
[editar | editar a fonte]Abeleira americana
[editar | editar a fonte]
Corylus americana, a abeleira americana, é unha especie do xénero Corylus que é orixinaria do leste de Norteamérica.
As abelás da abeleira americano son un alimento de esquíos, cervos, pavos, paxaros carpinteiros, faisáns e outros animais.
Abeleira de pico
[editar | editar a fonte]Corylus cornuta é unha especie de arbusto caducifolio orixinario de Norteamérica, desde o sur do Canadá ao sur de Xeorxia e California.
Corylus cornuta é nomeado así polo seu froito, que é unha noz encerrada nunha casca cunha extensión tubular de 2-4 centímetros de longo que se asemella a un pico.
Abeleira europea ou común
[editar | editar a fonte]A abeleira común (Corylus avellana) é un árbore ou arbusto caducifolio oriundo de Europa e Asia.
- Artigo principal: Abeleira.
Abeleira de Lambert
[editar | editar a fonte]
Corylus maxima, a abeleira de Lambert, é unha especie de abeleira oriúnda do sueste de Europa e suroeste de Asia, desde os Balcáns até Ordu en Turquía.[13]
A abeleira de Lambert é moi parecida a abeleira común (Corylus avellana), e diferénciase en que ten as abelás máis encerradas no involucro tubular. A abelá é comestible, e parécese moito á abelá común.
Abeleira asiática
[editar | editar a fonte]A abeleira asiática, Corylus heterophylla, é un tipo de abeleira, orixinario do norte e centro do leste de Asia, China, Corea, Xapón, e a parte sueste de Siberia.[14]
O froito é unha noz que aparece en grupos de entre 2 e 6. Cada noz é de aproximadamente de 0,7 a 1,5 cm en diámetro, parcialmente envolta nunha cuberta de entre 1,5 e 2,5 cm de lonxitude. A árbore é moi similar a abeleira común de Europa e o oeste de Asia, e diferénciase nas follas.
Landra (Quercus)
[editar | editar a fonte]A landra é un froito característico das especies do xénero Quercus (familia Fagáceas).
Dentro deste xénero, hai numerosas especies arbóreas que dan landras como o carballo, a aciñeira, a sobreira, o carballo valenciano e o cerquiño. Eses froitos son os preferidos polos esquíos.
Para que a landra poida ser utilizada para o consumo humano, debe de ser previamente procesada para eliminar ou neutralizar os taninos (ou ácido tánico) que outorgan un sabor amargo á landra e é tóxico para os humanos; por iso prefírese e recomenda o consumo só das variedades máis doces, as cales presentan unha menor concentración de taninos.
- Artigo principal: landra.
- Artigo principal: Quercus.
Castaña do castiñeiro
[editar | editar a fonte]A castaña é o froito do castiñeiro, (Castanea sativa). Os castiñeiros son árbores de até 25-30 m de altura, de tronco dereito, curto e groso (até 2 m de diámetro) e de cortiza lisa, cincento ou parda até os 15-20 anos, despois castaño-escura e gretada lonxitudinalmente con poliñas glabras, castaño-arroxadas.
O castiñeiro atópase no hemisferio norte.
O froito é unha cápsula subglobosa moi espiñenta (zurrón), dehiscente por 4 valvas, que mide entre 5-11 cm de diámetro e que contén usualmente 2-3 aquenios que son as castañas propiamente ditas.
- Artigo principal: castaña.
- Artigo principal: Castiñeiro.
Castiñeiro de Güiana
[editar | editar a fonte]
O castiñeiro de Güiana,[15] é unha árbore da familia bombaceae, e é nativa do norte de Suramérica e América Central.[15]
O froito é unha cápsula globosa, dura, de cor marrón claro, de até 30 cm de longo por 13 cm de diámetro, chea de sementes redondas que ao madurar engordan (1,3 cm) e ábrena.[16]
Cultívase polos seus froitos comestibles. O seu sabor é parecido ao dos cacahuetes, podéndose comer cru ou cocido, ou nunha fariña para facer pan. As follas e as flores tamén son comestibles.[16]
Esta especie tamén se utiliza como especie ornamental.
Froitos da faia (Fagus)
[editar | editar a fonte]Faia americana
[editar | editar a fonte]A faia americana ou de follas anchas é unha especie de faia nativa do leste de Norteamérica, desde Nova Escocia polo nordés até o sur de Ontario e Wisconsin polo oeste, chegando polo sur até o leste de Texas e o norte da Florida.
O faia americana é importante para a industria madeireira. A madeira é pesada, dura, resistente e forte.
O froito é unha cuncha con forma triangular con dúas ou tres noces no interior, pero en moitos casos non frutifican, especialmente nas árbores solitarias. Os froitos da faia americana son consumidos por animais e poden ser comestibles para os humanos,[17] e pódense cociñar,[18] pero son moi pequenos e non teñen valor comercial.
A faia americana non produce cantidades significativas de froitos ata que a árbore ten ao redor de 40 anos
Faia europea
[editar | editar a fonte]
A faia europea, a faia común, é unha árbore caducifolia da familia das fagáceas.
É unha árbore moi lonxeva que se atopa en case toda Europa, desde o norte en Finlandia ou Suecia até en pequenos redutos en Sicilia.
O froito contén dunha a tres (xeralmente dúas) sementes, con forma de tetraedro, alargados e lustrosos, comestibles (con sabor a pipa de xirasol) encerrados nunha cúpula cuberta de pelo bastante separado. Ao madurar ábrese en catro valvas liberando as sementes ou hayucos.[19]
- Artigo principal: Faia.
Améndoa do río Johnstone (Elaeocarpus bancroftii)
[editar | editar a fonte]O Elaeocarpus bancroftii, chamado comúnmente Kuranda quandong, améndoa do río Johnstone, corazón de ébano, noz gris, ou árbore de froitos secos[20] é unha planta florecente endémica de Queensland (Australia). O froito é relativamente grande.[21][22][23]
Kurrajong (Brachychiton)
[editar | editar a fonte]O Brachychiton é un xénero con 31 especies relacionado coa familia das esterculiáceas (a mesma do xénero Theobroma, o cacao) de árbores e grandes arbustos monoicos, nativo de Australia e, unha especie, da illa de Nova Guinea. Algunhas especies utilízanse como fonte de fibras e outras como plantas ornamentais.
Noz da India (Aleurites moluccanus)
[editar | editar a fonte]A árbore da noz da India (Aleurites moluccanus) é unha árbore orixinaria do sur de Asia do que se obtén un aceite que é usado como verniz.
O óso do froito é un laxante sumamente perigoso e en Hawai é usado a maneira de candea.[24] O aceite é petisco!aperitivo, lixeiramente tóxico.[24]
Noz bopple vermella (Hicksbeachia pinnatifolia)
[editar | editar a fonte]A Hicksbeachia pinnatifolia é unha pequena árbore da familia das proteáceas. A especie é nativa dos bosques subtropicais de Nova Gales do Sur e Queensland en Australia. Nomes comúns inclúen Noz bopple vermella (Rede Bopple Nut), Noz de mono (Monkey Nut), Noz vermella (Rede Nut), Noz de res (Beef Nut), Noz rosa (Rose Nut) e Carballo sedoso de marfil (Ivory Silky Oak).[25][26]
A árbore produce froitos vermellos e carnosos durante a primavera e o verán.[25] Estes conteñen sementes comestibles.[27]
Noz de kola
[editar | editar a fonte]Co nome de noz de kola denomínase ao froito dalgunhas especies de árbores africanos os cales conteñen cafeína, polo que son empregados como un ingrediente saborizante en bebidas. Pode tratarse de:
- O froito da especie Cola acuminata;
- O froito da especie Cola nitida;
- O froito doutra das 163 especies do xénero Cola que pode ser empregado co mesmo fin.
- Artigo principal: Árbore da cola.
Palma africana de aceite ou palma aceitera
[editar | editar a fonte]A Elaeis guineensis, comúnmente chamada palma africana de aceite e palma aceitera, é unha especie orixinaria do oeste e suroeste de África e cultivado naturalizado na actualidade en moitas partes do mundo para o seu uso para a produción de aceite de palma.
O froito, coñecido como "noz" de palma, é de cor arroxada do tamaño dunha cirola grande, e crece en grandes acios. Cada froito ten unha capa externa oleosa cunha soa semente tamén rica en aceite. Cando están maduros cada acio das froitas pesa entre 5 e 30 kg.
- Artigo principal: Palma de Guinea.
Ramón, ojoche ou nogal maia
[editar | editar a fonte]O ramón (Brosimum alicastrum), ojoche ou nogal maia, é unha árbore da familia das Moráceas, división das anxiospermas, que inclúe no xénero os Ficus e as moreiras. É endémico de Mesoamérica: desde México até Perú, pasando por Guatemala, O Salvador, Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Panamá, Güiana, Venezuela, Brasil, Bolivia, Colombia, Ecuador. Tamén se atopa nas illas do Caribe: Cuba, Xamaica e Trinidad e Tobago.
O froito é globoso, de 2 a 3 cm de diámetro, con pericarpio carnoso comestible de cor verde amarelado cando está a madurar e tirando a alaranxado ou vermello cando está en sazón, de sabor e cheiro doce. O froito contén xeralmente unha semente (máis raramente, até tres sementes por froito, que son as chamadas noces maias). A semente é case esférica, de 1 a 2 cm de diámetro, con testa (pel) delgada de cor castaña, e cotiledóns verdes, grosos e feculentos. Torradas ou cocidas teñen un sabor parecido ás castañas. Moídas serven para facer unha fariña negra coa que se fai pan ou tortillas galletas, sopas, tortiñas, café e fariña para chulas e a bebida atole. Poden prepararse pasteis de diversos sabores, flans, xeados, pizzas, manxares e pratos típicos.
- Artigo principal: Brosimum alicastrum.
Nogueira amarela (Beilschmiedia bancroftii)
[editar | editar a fonte]A Beilschmiedia bancroftii (nogueira amarela) é unha árbore da familia Lauraceae, orixinario de Queensland en Australia.[28] É coñecido comunmente como yellow walnut, yellow nut e canary ash.[29]
Plantas con drupas
[editar | editar a fonte]As plantas que aparecen a continuación xeran os seus froitos en forma de drupa, e non son noces no sentido botánico, aínda que os seus froitos poden parecerse ás noces e nalgúns casos denomínaselles así en linguaxe coloquial e por iso se listan tamén aquí.

Améndoa (Prunus dulcis)
[editar | editar a fonte]A améndoa é o froito da amendoeira (Prunus dulcis'). Posúe unha película de cor canela que a envolve ademais dunha casca exterior que non é comestible, que representa un peso importante da améndoa, e unha pel verde que se vai secando.
Prunus dulcis —syn. Prunus amygdalus—, a amendoeira,[30] é un árbore da familia das rosáceas. Hai dúas variedades: a Prunus dulcis var. dulcis cultívase desde fai milenios para aproveitar as súas sementes, as améndoas, como alimento e como materia prima para obter o seu aceite;[31] a Prunus dulcis var. amara, a amendoeira amarga, que produce sementes que non poden ser consumidas normalmente polo seu contido en amigdalina, unha substancia tóxica.
- Artigo principal: Améndoa.
- Artigo principal: Amendoeira.
Anacardio
[editar | editar a fonte]

O anacardio Anacardium occidentale, é unha árbore orixinaria de Centroamérica, do nordeste do Brasil, costa de Colombia e sur de Venezuela.
O froito consta de dúas partes: o pseudofroito e a noz ou semente.
- Artigo principal: Anacardio.
Abelá de Chile
[editar | editar a fonte]A Gevuina avellana é a única especie do xénero Gevuina, da familia Proteaceae. A especie coñécese cos nomes vulgares de abeleira ou abeleira chilena[32] e é un árbore siempreverde monoico. Crece nos bosques tépedos de Chile, entre os 35° e os 44° de latitude sur.
O seu froito, a abelá, é unha noz negra, con pericarpo leñoso e cotiledónio branco comestible. Durante o seu desenvolvemento presenta cambios de coloración de verde a vermello e finalmente pardo escuro na madurez.
Árbore do pan
[editar | editar a fonte]A árbore do pan (Artocarpus altilis), ou frutipan,[33] é unha especie pertencente ao xénero Artocarpus, da familia Moráceas nativa da rexión Indo-Pacífica (posiblemente o arquipélago malaio)[34] e distribuída desde a antigüidade por toda Oceanía. Cultívanse centos de variedades distribuídas desde o sueste asiático (Filipinas, Indonesia), até a Polinesia.[35]
O froito é unha infrutescencia desenvolvida que está composta da unión de moitos xineceos sincárpicos. Xeralmente, é redondo, ovalado ou oblongo e mide entre 5 a 30 cm de ancho e 9 a 45 cm de longo. Pode pesar entre 250 g e 6 kg. A pel componse de entre 5 e 7 capas, cada unha das cales pertence a unha flor individual. A textura é suave e carnosa. A súa cor oscila entre o verde claro, o verde amarelado, e o amarelo. Algunhas especies, como a afara das Illas da Sociedade poden ser rosadas ou alaranxadas.
- Artigo principal: árbore do pan.
Artocarpus heterophyllus
[editar | editar a fonte]
O Artocarpus heterophyllus, é unha especie vexetal pertencente á familia das moráceas. É orixinaria de Indonesia, aínda que tamén se cre que puido ser orixinaria da India.
Esta árbore produce a froita nacional de Bangladesh e de Indonesia. Posúe grandes similitudes coa árbore do pan (Artocarpus altilis), orixinario de Indonesia e Melanesia.
O froito pode chegar a pesar desde os 30 até os 50 quilogramos. Considérase unha froita exótica e tropical, polo que necesita de coidados, pero sobre todo boas condicións climáticas. Pode producir todo o ano estando en constante coidado e regando continuamente.
- Artigo principal: Artocarpus heterophyllus.
Anacardio australiano (Semecarpus australiensis)
[editar | editar a fonte]O anacardio australiano (Australian cashew nut) (Semecarpus australiensis) é unha árbore de Australia que se atopa nos bosques monzónicos.
Os froitos son carnosos de cor laranxa e vermello e son inusuais porque teñen as sementes no exterior nunha vaina correúda.[36]
Caria (Carya)
[editar | editar a fonte]Carya ou nogueira de Pecán, caria ou pacana é un xénero de plantas arbóreas, máis raramente arbustivas, da familia xuglandáceas.
- Artigo principal: Carya.
Caria branca
[editar | editar a fonte]Caria tomentosa, (mockernut hickory, mockernut, white hickory, whiteheart hickory, hognut, bullnut) é unha árbore da familia das xuglandáceas. É a máis abundante das carias, común na metade oriental dos Estados Unidos. Chámaselle caria branca pola cor branca da súa madeira. O froito, chamado mockernut (noz burlona), é grande, cunha grosa casca cuns grans moi pequenos no interior.[37]
Noz pecán, froito da Carya illinoinensis
[editar | editar a fonte]
A Carya illinoinensis, coñecida popularmente como pacano ou pecán,[30] é unha especie da familia xuglandáceas. A súa orixe pode estar no suroeste dos Estados Unidos.
O froito, comestible, denomínase pacana, pecana, noz de pecán, noz da illa ou noz encarcerada, entre outros nomes vernáculos. É indehiscente, ten cor exterior canela, coa superficie suave e brillante, asurcada por trazos lonxitudinais anastomosados apenas marcados e de cor máis clara; ten forma ovoide, casca de espesor milimétrico e 4-5 costelas de pouco relevo e que non se corresponden cos tabiques internos, senón coas suturas de dehiscencia da envoltura da noz (mesocarpo e epicarpo).
- Artigo principal: Carya illinoinensis.
Jicaria ovada
[editar | editar a fonte]Carya ovata, jicoria ovada[30] ou hicoria ovada, é unha hicoria común no leste dos Estados Unidos e o sueste do Canadá. É unha árbore de folla caduca de gran tamaño, que crece até os 27 m de alto, e pode vivir até 200 anos. Do mesmo xeito que o froito do pecán, a súa noz é comestible e ten un sabor moi doce.
Caria de cortiza dura
[editar | editar a fonte]Carya laciniosa, a caria de cortiza dura, é unha árbore da familia das Xuglandáceas.
As noces son as máis grandes da familia das carias e son doces e comestibles.
Coco
[editar | editar a fonte]
O coco (Cocos nucifera) é unha especie de palmeira da familia Arecaceae. A orixe desta planta é moi incerto, discutíndose se é orixinaria das costas tropicais asiáticas ou das americanas. Sexa cal for a súa orixe, hoxe atópase distribuído polas costas intertropicais de todo o mundo, e é probable que a súa extensión debesese á gran resistencia da súa semente, adaptada a ser diseminada a gran distancia polas correntes mariñas.
O froito é grande, de sabor agradable típico, doce, carnoso e zumento.
- Artigo principal: Coco.
Durián
[editar | editar a fonte]
O durián ou durión (Durio zibethinus) é unha especie de árbore da familia Malvaceae, orixinario do sueste de Asia.
O seu froito, especialmente apreciado polos nativos, é de varias formas, de cadrada a redonda, segundo a especie, con até 40 cm de circunferencia.[38][39] e entre 2 e 3 kg de peso;[38] ten un casca de espiñas de cor verde ou café, a súa casca é entre pálida e vermella, sempre segundo a especie.[38] Ten un gusto intenso e agradable, unha textura cremosa (como o aguacate) e un cheiro moi forte, que pode desgustar a algunhas persoas; mesmo se chegou a dicir que é a froita máis apestosa do mundo. As súas sementes son comestibles unha vez asadas. Machucadas, serven para preparar sopapos.
- Artigo principal: Durián.
Noz do pandano
[editar | editar a fonte]O karuka (Pandanus julianettii), tamén chamado noz do pandano é unha árbore da familia Pandanaceae orixinario da illa de Nova Guinea.[40] Os seus froitos son máis nutritivos que os dos cocos.[41]
Manga de Gabón
[editar | editar a fonte]O manga africano (Irvingia gabonensis) é unha árbore fanerógama que crece na África ecuatorial. Distintas culturas africanas inclúen o manga africano como parte da súa dieta. Pódese comer a froita fresca ou ben procesarse para facer xelatina, marmelada, mollo e, ás veces, mesmo viño.[42]
Mongongo
[editar | editar a fonte]Schinziophyton é un xénero monotípico pertencente á familia das euforbiáceas. A súa única especie, Schinziophyton rautanenii, é orixinaria de África. O seu nome vulgar máis frecuente é mongongo.
O froito ten forma de ovo, madura entre marzo e maio, e contén unha fina capa de polpa comestible ao redor da casca.
Noces
[editar | editar a fonte]Nogal negro americano
[editar | editar a fonte]Juglans nigra, ou nogal negro americano, é unha árbore xuglandácea, parente da nogueira común. Especie moi estendida en Norteamérica, tamén se cultiva amplamente polo sur de Europa, o sur de Suramérica e Asia oriental.
O seu froito é drupáceo en trima de envoltura —non derivada do ovario, senón do involucro— semi-carnoso marrón averdado, indehiscente, cunha noz corruxada no seu interior.
As noces de nogueira negra atópanse comercialmente nos Estados Unidos. Os froitos secos proporcionan un sabor distintivo como ingrediente alimentario. Usos populares inclúen xeados, pratos de carne ou produtos de confeitaría.
Noces "non verdadeiras"
[editar | editar a fonte]Algunhas noces que non o son verdadeiramente no sentido botánico son:
- as améndoas, en que a parte comestíbel é a semente dunha drupa (froito carnoso, con só unha semente);
- a abelá chilena (Gevuina);
- a castaña de Pará é a semente dunha cápsula
- o coco é un drupa;
- a castaña de Indias (non é comestíbel, é unha cápsula);
- o amendoín é en realidade un gran, o froito e as sementes dunha verdura [43];
- a noz macadamia de orixe australiana;
- o piñón é a semente de varias especies de piñeiro (coníferas).
A castaña de Indias (Aesculus hippocastanum), alén de comestíbel, é tamén usada nun antigo xogo de nenos, no que unha noz é enfiada nun cabo forte e entón cada neno tenta quebrar a do seu opoñente baténdolle coa súa.
Valor nutricional
[editar | editar a fonte]As noces, a pesar do sabor agradábel, por moito tempo foran consideradas inconvenientes para alimentación humana por seren ricas en graxa. Con todo, algunhas desas oleaxinosas, achegan un gran beneficio para a saúde pois axudan a controlar o colesterol malo e por consecuencia axudan a protexer o corazón.[44]
Graxa e valor calórico
[editar | editar a fonte]| froito | Graxa g / 100 g | Valor calórico kJ / 100 g | Valor calórico en kcal / 100 g[45][46] |
|---|---|---|---|
| Castaña de caju [47] | 42,2 | 2377 | 572 |
| Amendoín (non torrado) | 48,1 | 2337 | 564 |
| Amendoín (sen sal, torrado) | 49,4 | 2423 | 585 |
| Abelá (sen tegumento) | 61,6 | 2662 | 644 |
| Coco | 36,5 | 1498 | 363 |
| Macadamia | 73,0 | 2896 | 703 |
| Améndoa (sen tegumento) | 54,1 | 2411 | 583 |
| Castaña do Pará [48] | 66,8 | 2764 | 670 |
| Noz de pecán [49] | 72,0 | 2897 | 703 |
| Pistacho [50] (sen tegumento) | 51,6 | 2406 | 581 |
| Noz (sen tegumento) | 62,5 | 2738 | 663 |
Composición química
[editar | editar a fonte]Cada 100 gramas de noz contén:
- Calorías - 572 kcal [46][51]
- Tamaño - 1,2 cm
- Vitamina A - 2g
- Vitamina B1 (Tiamina) - 0 mcg
- Vitamina B2 - 0,9 mcg
- Fósforo - 380 mg
- Calcio - 90 mg
- Sodio - 2 mg
- Magnesio - 3,4 mg
Cociña
[editar | editar a fonte]En gastronomía, as noces son unha categoría moito menos restritiva que na botánica, pois o vocábulo aplícase normalmente a moitas sementes que non son noces verdadeiras. Calquera semente grande, oleaxinosa, con casca dura e empregada como alimento pode ser considerada como unha noz. Como as noces teñen xeral un índice elevado de aceite son un alimento e unha fonte de enerxía moi apreciada.[52] Un gran número sementes son comestíbeis polos seres humanos e empregadas na cociña, comidas crúas, xerminadas ou torradas, como un aperitivo ou en pastelaría, e mesmo espremidas para extraerlles o aceite, empregado en cociña e cosméticos[53].
Notas
[editar | editar a fonte]- Referencias
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para noz.
- ↑ Font Quer, P. (1985). Diccionario de Botánica (en castelán). Barcelona: Labor. p. 765. ISBN 9788433558046.
- ↑ Nuez en BioDic
- ↑ "Code de la consommation - Article Annexe IV" (en francés). Consultado o 23 de novembro do 2025.
- ↑ Dagfinn, Aune; NaNa, Keum; Edward, Giovannucci; Lars T., Fadnes (2016-12-05). Nut consumption and risk of cardiovascular disease, total cancer, all-cause and cause-specific mortality: a systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. BMC Medicine 14. p. 207. ISSN 1741-7015. PMID 27916000. doi:10.1186/s12916-016-0730-3. Consultado o 24 de novembro do 2025.
- ↑ Nerea, Becerra-Tomás; Indira, Paz-Graniel; Cyril, W C Kendall; Hana, Kahleovas (2019-10-01). Nutrition Reviews 77 (10). pp. 691–709. ISSN 1753-4887. PMID 31361320. doi:10.1093/nutrit/nuz042 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31361320/. Consultado o 24 de novembro do 2025. Falta o
|title=(Axuda) - ↑ Alexandra J., Mayhew; Russell J. de, Souza; David, Meyre; Sonia S., Anand (2016-01). "A systematic review and meta-analysis of nut consumption and incident risk of CVD and all-cause mortality". British Journal of Nutrition (en inglés) 115 (2). pp. 212–225. ISSN 0007-1145. doi:10.1017/S0007114515004316. Consultado o 24 de novembro do 2025.
- ↑ 8,0 8,1 Cesarettin Alasalvar, Fereidoon Shahidi (2009). Tree Nuts Composition, Phytochemicals, and Health Effects. CRC Press.
- ↑ Gilman, Edward F.; Watson, Dennis G. (novembro de 1993). "Carya illinoensis, Pecan" (PDF) (en inglés). Universidade de Florida. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Saúde através da Alimentazón Natural. "Frutos Secos, Noces". Arquivado dende o orixinal o 27 de marzo de 2023. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Vincent, Albouy (2018-04-26). "Pollinisation: Le génie de la nature" (en francés). Editions Quae. p. 136. ISBN 978-2-7592-2800-3. Consultado o 25 de novembro do 2025.
- ↑ 12,0 12,1 FAOSTAT. "Production quantities". Consultado o 25 de novembro do 2025.
- ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- ↑ "Flora of China". eFloras.org (en inglés). Corylus heterophylla. Consultado o 25 de novembro do 2025.
- ↑ 15,0 15,1 "Pachira aquatica". Árboles ornamentales. Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ 16,0 16,1 "Pachira aquatica". A Floridata Plant Profile. Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ Little, Elbert L. (1980). The Audubon Society Field Guide to North American Trees: Eastern Region. Nueva York: Knopf. p. 381. ISBN 0-394-50760-6.
- ↑ Elias, Thomas S.; Dykeman, Peter A. (2009). Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods. Nova York: Sterling Publishing. pp. 233–34. ISBN 978-1-4027-6715-9. OCLC 244766414.
- ↑ "Fagus sylvatica". Árboles Ibéricos (en castelán). Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ F.A. Zich; B.P.M Hyland; T. Whiffen; R.A. Kerrigan (2020). "Elaeocarpus bancroftii". Australian Tropical Rainforest Plants, Edition 8. Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO). Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ "Useful Tropical Plants". Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ "Leaf Whispering in the Tropics". Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ David L., Jones (1986). Rainforest Plants of Australia. Reed Books. p. 141. ISBN 0730103811.
- ↑ 24,0 24,1 "Aleurites moluccana". Plantas útiles: Linneo. Arquivado dende o orixinal o 23 de novembro de 2010. Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ 25,0 25,1 "Hicksbeachia pinnatifolia F.Muell.". PlantNET - New South Wales Flora Online. Royal Botanic Gardens & Domain Trust, Sydney Australia. Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ "Hicksbeachia pinnatifolia". Species Profile and Threats database. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts. Consultado o 26 de novembro do 2025.
- ↑ Low, T. (1991). Wild Food Plants Of Australia. Australia: Angus & Robertson. ISBN 0-207-16930-6.
- ↑ "Beilschmiedia bancroftii". Germplasm Resources Information Network. Consultado o 2009-07-10.
- ↑ "Australian plant common name database" (en inglés). Australian National Botanic Gardens. Arquivado dende o orixinal o 2009-06-28. Consultado o 27 de novembro do 2025.
- ↑ 30,0 30,1 30,2 Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para amendoeira.
- ↑ Sánchez-Pérez, R.; Pavan, S.; Mazzeo, R.; Moldovan, C.; Cigliano, R. Aiese; Cueto, J. Del; Ricciardi, F.; Lotti, C.; Ricciardi, L. (2019-06-14). "Mutation of a bHLH transcription factor allowed almond domestication". Science (en inglés) 364 (6445): 1095–1098. ISSN 0036-8075. PMID 31197015. doi:10.1126/science.aav8197. Consultado o 27 de novembro do 2025.
- ↑ Colmeiro, Miguel: «Diccionario de los diversos nombres vulgares de muchas plantas usuales ó notables del antiguo y nuevo mundo», Madrid, 1871.
- ↑ Tua Saúde (ed.). "Frutipan: qué es, beneficios y cómo consumir".
- ↑ "Breadfruit". Britannica (en inglés). Consultado o 27 de novembro do 2025.
- ↑ "Breadfruit species". National Tropical Botanical Garden (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 22 de maio de 2022. Consultado o 27 de novembro do 2025.
- ↑ Low, T. (1991). Wild Food Plants of Australia. ISBN 0-207-16930-6.
- ↑ Miller, J.H.; Miller, K.V. (1999). Forest plants of the southeast and their wildlife uses. Champaign, Illinois, Estados Unidos: Kings Time Printing.
- ↑ 38,0 38,1 38,2 Brown, Michael J. (1997). Durio — A Bibliographic Review (PDF). International Plant Genetic Resources Institute (IPGRI). ISBN 92-9043-318-3. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de marzo de 2009. Consultado o 1 de decembro do 2025.
- ↑ Morton, J. F. (1987). Fruits of Warm Climates. Florida Flair Books. ISBN 0-9610184-1-0.
- ↑ Lim, Tong Kwee (2012). "Pandanus julianettii". Edible Medicinal And Non-Medicinal Plants (en inglés) 4. Springer. pp. 128–130. ISBN 978-94-007-4053-2. OCLC 822591349. doi:10.1007/978-94-007-4053-2_17.
- ↑ Rose, C. J. (1982). Bourke, Richard Michael; Kesavan, V., eds. "Preliminary Observations on the Pandanus nut (Pandanus jiulianettii Martelli)". Proceedings of the Second Papua New Guinea Food Crops Conference (en inglés) 1. pp. 160–167. OCLC 17294235.
- ↑ "Irvingia gabonensis". Ecocrop. Food and Agriculture Organization. 1993–2007. Arquivado dende o orixinal o 2019-10-13. Consultado o 1 de decembro do 2025.
- ↑ Portal São Francisco. "Amendoim". UNITINS, Fundación Universidade do Tocantins. Arquivado dende o orixinal o 23 de febreiro de 2012. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Gonçalves, Fabiana. "Sementes do bem". Revista Dieta já!, Editora Escala. Arquivado dende o orixinal o 09 de maio de 2015. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Deutsche Forschungsanstalt für Lebensmittelchemie, Garching, Lebensmitteltabelle für die Praxis, Der kleine Souci • Fachmann • Kraut , Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft mbH, 2009, ISBN 978-3-8047-2541-6
- ↑ 46,0 46,1 Hu,, Frank B. "Micronutrient Information Center" (en inglés). Linus Pauling Institute, Oregon State University. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Agostini-Costa, Tânia da S.; Vieira, Roberto F.; Naves, Ronaldo V. (29 de decembro de 2005). "Caju, identidade tropical que exala saúde". Embrapa. Arquivado dende o orixinal o 12 de agosto de 2012. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Mori, Scott A. "The Brazil Nut Industry --- Past, Present, and Future" (en inglés). The New York Botanical Garden. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Peterson, J. K. "Pecan, Carya illinoensis (Wangenh.) K. Koch" (en inglés). Northeastern Area State and Private Forestry (S&PF). Arquivado dende o orixinal o 16 de marzo de 2012. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ TodaFruta (24 de febreiro de 2006). "Pistache". Arquivado dende o orixinal o 06 de maio de 2015. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ Bertolussi, Patrícia. "Sementes Oleaginosas" (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 3 de marzo de 2012.
- ↑ "Castanhas e Nozes – Quais são os Benefícios?". Receita Natural (en portugués). 2017-06-02. Consultado o 2020-04-06.
- ↑ Revista Cabeleireiros. "A alimentazón e a saúde dos cabelos". Consultado o 3 de marzo de 2012.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]| Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Noz |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Albala, Ken (2014). Nuts A Global History. The Edible Series. ISBN 978-1-78023-282-9
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Linus Pauling Micronutrient Information Centre Nuts
- American Journal of Clinical Nutrition Nuts and their bioactive constituents: effects on serum lipids and other factors that affect disease risk
- Nut research