Antón

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Santo Antón do Deserto, patrón dos animais, unha das persoas notorias de nome Antón.

Antón ou Antonio é un antopónimo galego que entrou a través do latín, coa forma Antonius, interpretada como "aquel que se enfronta aos seus adversarios" ou "inestimábel", mais de provábel orixe etrusca. Emprégase en todo mundo. A forma feminina é Antona[1] ou Antonia.

Dende a Renacenza atribuíuselle unha orixe grega por mor á súa semellanza co substantivo "άνθος" (anthos) que significa "flor". Isto levou a pensar que a súa etimoloxía era "digno de loanza" ou "aquel que merece flores". De feito, a partir do século XVII, na lingua inglesa comeza a aparecer escrito coa grafía "th" (Anthony no canto de Antony) facendo referencia a esta suposta orixe grega. Algúns autores consideran as orixes do nome no antigo rei grego Anthonios, rei de Acaia.

O nome é común en Galiza. A forma Antonio é o segundo nome máis frecuente en España (1.543.089 persoas), e o primeiro se temos en conta como nome completo (765.138 persoas).

O nome en Galiza[editar | editar a fonte]

O nome documentado tradicionalmente en Galiza é Antón, xa Frei Martín Sarmiento no século XVIII falaba do prenome: Anton de Domayo. Uno de los 12 segadores. Antón de “Antonius”. Hay San Antonio de Padua y San Antonio Abad, casi mil años anterior. Este santo abad se entiende cuando uno se llama Antón. Y entre los rústicos se llama también Antón, aunque uno tenga el nombre de San Antonio de Padua [2].

En galego antigo grafábase coma: Anton, Antõ ou Antom , de aí pasando ao galego moderno coma Antón/Antonio e ao portugués moderno coma Antônio (Brasil), António (Portugal) ou Antão.

Diminutivos: Antoíño ou Antoniño. Abréviase coma Tonecho, Tocho, Tucho, Toneco, Toño, Totó, Ton, Tono, Toni, Toniño (hipocorísticos).

Estatísticas[editar | editar a fonte]

4.668 varóns levan o nome de Antón en España, deles 1.876 en Galiza (40%). A variante Antonio é especialmente abundante no sur de España, en Galiza é común (38,793 varóns), especialmente na provincia de Ourense. A variante feminina Antonia non é moi frecuente en Galiza, só 4.620 mulleres levan o nome, sendo moi abundante na metade sur de España. Ningunha muller ten o nome galego Antona hoxe en día[3]. Varias parroquias levan o nome de Santo Antón e Santo Antonio coma haxiotopónimo, ademais Santo Antón é o padroeiro de moitas parroquias.

Santoral[editar | editar a fonte]

Principalmente:

Outras datas:

Refráns[editar | editar a fonte]

  • O Santo Antón verdadeiro é o dazasete de xaneiro.
  • Santo Antón vello e tristeiro, convida ás rapazas ao rezadeiro[4].
  • Por Santo Antón, xa a galiña pon[5].

Persoas[editar | editar a fonte]

Santos[editar | editar a fonte]

  • Antón Abade, ou Antón do Deserto, eremita exipcio da idade antiga, fundador do monasticismo cristán, patrón dos animais. Santo da igrexa católica que se celebra o 17 de xaneiro.
  • Antonio de Padua, ou Antonio de Lisboa, relixioso portugués do século XIII, santo da igrexa católica que se celebra o 13 de xuño.

Variantes noutras linguas[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Leandro Carré Alvarellos (1951): Diccionario galego-castelán, Terceira Edizón, A Coruña, Roel
  2. Martín Sarmiento (1746-1770): Colección de voces y frases de la lengua gallega, ed. de J. L. Pensado Tomé (U. de Salamanca, 1970)
  3. Instituto Nacional de Estatística - http://www.ine.es/tnombres/formGeneralresult.do?vista=1
  4. Eladio Rodríguez González (1958-1961): Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo
  5. Literatura popular de Galicia, 1881, Juan Antonio Saco y Arce. Ed. De J. L. Saco, Ourense

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de Antón
Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de Antonio

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Albaigés Olivart, José María (1993). Diccionario de Nombres de Personas. ISBN 84-475-0265-1.