Xerión

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
  • Este artigo trata sobre o rei mitolóxico, para a banda galega véxase: Xerión (banda).
Hércules loitando con Xerión, ánfora c. 540 a. C., museo do Louvre.

Xerión (do grego antigo Γηρυών), na mitoloxía greco-romana, é o nome dun dos xigantes, fillo de Crisaor e de Calírroe, dotado de tres cabezas; era irmán de Équidna, monstro metade muller metade serpe, que xerou o can Ortros, que velaba polo gando de Xerión.[1] O seu mito está ligado ao de Hércules, a quen coube, nun dos seus traballos, roubarlle os bois.[2]

Xerión moraba en Eritia (a "vermella"), unha das míticas illas das Hespérides, situada no extremo Occidente do mar Mediterráneo. Trátase probabelmente da Península Ibérica, próximo a Cádiz[3].

Orixe do nome[editar | editar a fonte]

O nome Xerión deriva do verbo grego γηρύειν (guerýein), que significa gritar, facer resoar, posibelmente porque era un pastor ou porque talvez fose orixinalmente o nome do can que coidaba do rabaño.[2]

Características[editar | editar a fonte]

Xerión tiña tres cabezas (policefalia) e tres torsos.[2] Era un ser cruel,[4] cuxa deformidade ia até os cadrís.[5]

Hércules e os bois de Xerión[editar | editar a fonte]

O seu cobizado rabaño de bovinos vermellos era gardado polo pastor Euritión e polo can Ortros, preto do ugar no que pacía tamén o rabaño de Hades (Plutón), coidado por Menetes.[5]

Logo de que Euristeo mandase a Hércules capturar o rabaño de Xerión, este atravesa o Océano na Cunca do Sol e, chegando a Eritia após varias aventuras (entre as cales salienta a abertura do estreito de Xibraltar), liquida a Ortros coa súa clava e despois derrota a Euritión. Avisado por Menetes, Xerión traba co heroe un combate ás marxes do río Ántemo, onde finalmente morre a setadas. Hércules entón segue a súa xornada de volta a Grecia, enfrontando varios desafíos.[5]

Xerioneida, a morte de Xerión[editar | editar a fonte]

Dedicou a Xeriión o poeta Estesícoro (nacido na Magna Grecia) os versos da súa obra Xerioneida, da cal restaron innumerábeis fragmentos, alén dun resumo na obra Biblioteca, de Pseudo-Apolodoro.[6]

Neste poema Estesícoro de certa forma procede a unha humanización do monstro Xerión, tomando de Homero a imaxe da morte dunha das súas cabezas co caer dun pétalo, restando entretanto as demais; tamén recorre á imaxe da súa nai Calírroe a lamentar a súa morte, tal como Hécuba fixera na Ilíada.[6]

Revisión do mito por Diodoro Sículo[editar | editar a fonte]

Diodoro Sículo racionalizou o mito de Xerión; non sería un fillo de Crisaor, senón tres fillos, irmáns, que loitaban lado a lado, e tiñan, cada un, un grande exército.A construción do xigante con tres corpos polos escritores dos mitos foi semellante á invención dos centauros,que era, en realidade, un cabaleiro.

Revisión do mito na cultura ibérica medieval[editar | editar a fonte]

O mito de Xerión garda fortes raíces coa formación nacional de España e Portugal, xa que era un habitante daquelas terras, polo que foi protagonista dalgunhas obras revisionistas ao longo do tempo.[7]

Produciron obras neste sentido autores medievais españois, coma o Bispo de Xirona e Joan Margarit (1422-1484), en cuxa obra se procura lexitimar a resistencia de Xerión ao invasor grego, e incluso Rodrigo Ximénez de Rada, arcebispo de Toledo, entre outros.[7]

Unha lenda galega conta que Hércules chegou en barco ás costas de Brigantium, onde actualmente se sitúa A Coruña, para combater co rei Xerión, un tirano que obrigaba os seus súbditos a entregaren a metade dos seus bens, incluíndo os fillos. Hércules derrotou o rei, enterrouno, e levantou, á guisa de túmulo, a Torre de Hércules, que existe aínda hoxe. Esta lenda está representada no escudo da Coruña.

En Portugal o freire Bernardo de Brito trata o monstro coma un invasor, que procurou establecer na Lusitania unha colonia hispánica. Sería, así, unha figura real, histórica: "Reynou Gerião em Espanha, depois da morte de Beto vltimo Rey dos naturaes, & descendẽtes de Tubal, trinta & quatro annos, & sua morte succedeo, aos quinhentos & quarenta & cinco do dilluio, no qual tempo se acabou a idade dourada nestas partes, & começarão os homens a cometter insultos, & latrocinios, seguindo o exemplo do Rey que os gouernara: que hum Senhor desalmado basta pera contaminar hum Reyno todo.".[7]

Cultura moderna[editar | editar a fonte]

A colonia británica de Xibraltar lanzou unha moeda de 2 Libras de Xibraltar coa efixie da raíña Isabel II nunha face, e na outra unha imaxe de Hércules a derrotar a Xerión.[8]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Brandão, Junito de Souza (1986). Mitologia Grega I. Vozes. p. 155. 
  2. 2,0 2,1 2,2 BRANDÃO, op. cit., páxs. 241-242
  3. Grimal, Pierre, Dicionário da Mitologia Grega e Romana, Rio de Janeiro: Ed. Bertrand Brasil, p.183-184
  4. BRANDÃO, op. cit., páx. 159
  5. 5,0 5,1 5,2 Brandão, Junito de Souza (1986). Mitologia Grega III. Vozes. pp. 108–112. 
  6. 6,0 6,1 Roosevelt Rocha. "Estesícoro entre Épica e Drama". PhaoS - 2009 (9) - pp. 65-79. Consultado o setembro de 2011. 
  7. 7,0 7,1 7,2 José Sílvio Moreira Fernandes. "Estrutura e função do mito de Hércules na Monarquia Lusitana de Bernardo de Brito". Ágora. Estudos Clássicos em Debate 9 (2007) 119-150 — ISSN: 0874-5498. Consultado o setembro de 2011. 
  8. Numista. "Imagem da peça". Consultado o setembro de 2011.