Isabel Zendal

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á busca
Isabel Zendal
Monumento homenaxe expedición Balmis Coruña.JPG
Monumento no Parrote, no porto da Coruña, na honra do Dr. Balmis, de Isabel Zendal e dos nenos orfos que levaron a vacina.
Nome completo Isabel Zendal Gómez
Nacemento 26 de febreiro de 1773
  A Agrela, Parada, Ordes
Falecemento (data descoñecida)
  Puebla, Vicerreinado de Nova España ?
Nacionalidade Galicia Galega
Ocupación Reitora, enfermeira
editar datos en Wikidata ]

Isabel Zendal Gómez, nada na Agrela (Parada, Ordes) o 26 de febreiro de 1773 e finada no Vicerreinado de Nova España (actual México), foi unha enfermeira e reitora do Hospital de Caridade da Coruña. Participou na Real Expedición Filantrópica da Vacina de Francisco Xavier Balmis coidando dos 22 nenos da Casa de Expósitos da Coruña, con idades de entre 3 e 9 anos, que foron dende A Coruña a México e dos 26 que foron dende Acapulco a Filipinas durante os 10 anos que durou a expedición para levar a vacina da varíola aos territorios españois de ultramar.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Existen 35 versións do seu nome[1][2] e a falta de versións do seu primeiro apelido en Galicia levou a algúns investigadores a propoñer as hipóteses de que nacera en Euskadi ou en Irlanda, máis a aparición das partidas de nacemento dos seus irmáns confirmaron que os seus pais eran naturais de Ordes[1]. Isabel tivo polo menos catro irmáns (Juan, María e Francisca Antonia) e pénsase que tal vez tivese outra irmá máis chamada Bernarda [1]. O seu pai Jacobo Zendal era da parroquia de Santa Cruz de Montaos e a súa nai María Gómez da parroquia de Parada[1], labregos pobres. Isabel aprendeu a ler e escribir na escola da parroquia sendo a única nena que ía ás clases. Cando a súa nai morreu de varíola tiña 13 anos, tendo que marchar á Coruña a servir.

O 31 de xullo de 1793 naceu o seu fillo Benito. Isabel con 20 anos comezou a traballar no Hospital de Caridade da Coruña, que fora fundado por Teresa Herrera, primeiro de axudante e despois de reitora. O 24 de marzo de 1800 tiña un soldo mensual de 50 reais e o pago en especie dunha libra diaria de pan feito con fariña fina, de primeira peneira. Dende maio de 1801 recibiu media libra diaria de pan para o seu fillo e, dende agosto, media libra de carne ao día.

O 30 de novembro de 1803 saíu dende o porto da Coruña a expedición que levaría a vacina da varíola a América con 37 persoas na corveta María Pita. Isabel Zendal deixara o seu posto no hospicio para facerse cargo dos 22 nenos que levarían a vacina. A vacina debía ser levada por nenos que non tiveran padecido a varíola e pasada dun neno a outro cada 9 ou 10 días. Entre estes nenos estaba o seu propio fillo, Benito Vélez, de nove anos.

A expedición chegou a Santa Cruz de Tenerife, onde pasan un mes vacinando, e saíu de Canarias o 6 de xaneiro de 1804, chegando a Puerto Rico o 9 de febreiro.

O 7 de febreiro de 1805 a expedición saíu rumbo a Filipinas cun grupo de 26 nenos mexicanos entre os que está o fillo de Isabel, chegando a Manila o 15 de abril. O 14 de agosto de 1809 a expedición volveu a Acapulco, pero Isabel quedou na Nova España, en Puebla, co seu fillo, e xa non volverían a España.

La mísera Rectora que con el excesivo trabajo y rigor de los diferentes climas que hemos recorrido, perdió enteramente su salud, infatigable noche y dia ha derramado todas las ternuras de la más sensible Madre sobre los 26 angelitos que tiene a su cuidado, del mismo modo que lo hizo desde A Coruña y en todos los viajes y los ha asistido enteramente en sus continuadas enfermedades
Balmis, Macao (1806)

Recoñecementos[editar | editar a fonte]

Agrela, na parroquia de Parada.
  • En 1950 a Organización Mundial da Saúde (OMS) recoñece a Isabel Zendal Gómez como a primeira enfermeira da historia en misión internacional.
  • Dende 1974 o goberno de México dá o Premio Nacional de Enfermaría Cendala Gómez, na súa honra.
  • A Escola de Enfermería de San Martín de Texmelucan en Puebla leva o seu nome.
  • En 1971,[3] o concello da Coruña deu o nome Isabel López Gandalia a unha rúa da cidade, corrixida a Isabel Zendal Gómez en 2017.[4]
  • Co gallo dos 200 anos da expedición, a Domus da Coruña adicou un monumento a Balmis, Isabel Cendala Gómez e aos 22 nenos da expedición.
  • Foi nomeada filla predilecta do concello de Ordes o día no que se celebraba o 213 aniversario da saída dende A Coruña da expedición[5].
  • En 2016 a Fundación para ou Desenvolvemento da Enfermaría Fuden entregou o premio especial de Enfermaría en Desenvolvemento por ser a primeira enfermeira da historia en misión internacional recoñecida pola OMS.
  • En 2016 o Sindicato de Enfermaría de España fixo un recoñecemento á figura de Isabel Zendal como a primeira enfermeira na historia en misión humanitaria co documental "Isabel Zendal, a enfermeira que cambiou o rumbo".
  • En 2017 o Sindicato de Enfermaría en Galicia renomeou os premios que entrega no seu Encontro Científico Galego de Enfermaría e Fisioterapia baixo o nome de Premios Isabel Zendal.

Isabel Zendal Gómez na ficción[editar | editar a fonte]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]