Castelo (fortificación)

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Castelo de Almourol (Portugal) visto das augas do río Texo)

Un castelo (diminutivo de castro) é un tipo de fortificación permanente medieval, xeralmente erguido en posición dominante no terreo, próximo das vías de comunicación, o que facilitaba o avistamento das tropas inimigas a gran distancia.

Pódese afirmar que un castelo é a estrutura máis emblemática da Idade Media, pois coa localización das estruturas castelares ao longo da súa propia evolución, posuímos datos para estabelecer toda unha perspectiva administrativa e habitacional dun territorio.

Na Idade Media dicíase facer vila para o acto de cercar de murallas unha poboación; aínda hoxe, en Castelo de Vide, distínguense a vila da aldea polo sitio da antiga muralla. Hai en Portugal un castelo no centro da poboación, o Castelo de Évora Monte, mais a súa construción efectuouse en tempo de paz, e dous séculos despois da muralla. A organización defensiva do castelo era semellante á da vila e tiña comandamento sobre ela debido á posición máis alta e ás murallas máis fortes.

Elementos dun castelo[editar | editar a fonte]

Patio e torre do castelo de Prunn, Baviera

A muralla[editar | editar a fonte]

O castelo compúñase dun patio central, onde se recollían os refuxiados da vila, e era rodeado polas casas da guarnición, encostadas ás murallas, de onde recebían luz a través de aberturas estreitas , as seteiras ou troneiras. Na parte superior da muralla corría o adarve ou camiño da rolda, isto é, un camiño que a percorre na parte superior defendido por un muro con ameas, cuxa largura variaba entre 1 a 4 metros. O castelo, en principio, tiña só dúas portas: unha para a poboación (porta da vila); a outra, para o terreo exterior. A poboación da vila concorría para a defensa das murallas, en caso de ataque, e a guarnición prestaba servizo permanente. Cando en tempos máis modernos a poboación creceu para fóra das murallas pasou a chamarse castelo toda a cerca da antiga vila.

A torre da homenaxe[editar | editar a fonte]

É a torre principal, a que serve de residencia do señor e cumpre coas funciones máis destacadas do castelo, albergando as estancias principais e, ás veces, os almacéns de víveres. Está situada na posición máis abrigada en relación cun posíbel ataque exterior, de forma que se se pasasen o resto das defensas, esta torre proporcionase un último refuxio.

Véxase o artigo sobre a torre da homenaxe.

O patio de armas[editar | editar a fonte]

Constitúe un espazo central que nalgúns casos recorda os claustros monásticos. Ao redor do patio distribúense determinadas estancias, como a capela (cando a hai), a sala de recepcións, as naves para acuartelamento da tropa, etc. A entrada ao castelo prodúcese a través do patio de armas; desde este accedese ao resto das dependencias.

Os castelos na Península Ibérica[editar | editar a fonte]

Castelo de Cardona, Barcelona

Na Península Ibérica diversos castelos están erguidos sobre os vestixios de castros prerromanos, en lugares sucesivamente ocupados até a época da invasión islámica. Cando da Reconquista cristiá, aproveitáronse moitas desas fortificacións, que se alargaron e reforzaron: aí residía unha poboación escasa, habitando a restante nos campos veciños e só recollendo ao castelo en caso de ataque. O castelo constituíase na sede dun xulgado e gozaba de certos privilexios.

Os oito séculos que durou a «Reconquista» (711-1492) levada a cabo polos reinos cristiáns do norte para recuperar as terras sometidas polos musulmáns mantiveron a Península Ibérica en permanente estado de guerra. Se ademais consideramos as tensións internas entre a nobreza e a monarquía, frecuentes durante a baixa idade media e o renacemiento, que derivaron ás veces en auténtica guerra civil, compréndese facilmente o papel que tiveron os castelos e o motivo da súa abundancia en España.

A maior concentración de castelos prodúcese en Castela, que por esta circunstancia debe precisamente o seu nome. No ano 800, primeiro momento en que aparece na historia a denominación de Castela, as terras que algo máis dun século despois se unificarían no condado dese nome estaban salpicadas de castelos para a defensa do reino de León na súa fronteira co Islam. A medida que esa fronteira se foi desprazando contra o sur, e mentres o reino de Aragón se comprometeu tamén na empresa da reconquista, foise creando ao ancho de toda a península un frente abundante de fortificacións castelares. Os árabes tamén construíron as súas propias obras de defensa, o que contribuíu ao número e variedade de castelos que podemos encontrar pola Península Ibérica.

Castelo de Turégano (Segovia)

A estrutura arquitectónica do castelo sofre unha mutación ao longo dos tempos. A mediados do século XIV asistimos a unha difusión excesiva por parte de exércitos belixerantes de armas de fogo, tornándose necesario efectuar modificacións nos castelos.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Castelo

Ligazóns Externas[editar | editar a fonte]