Armando Palacio Valdés

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Palacio Valdés, retratado por Compañy.

Armando Palacio Valdés, nado en Entralgo, Laviana, o 4 de outubro de 1853 e finado en Madrid o 29 de xaneiro de 1938, foi un escritor e crítico literario asturiano, pertencente ao Realismo do século XIX.

Biografía[editar | editar a fonte]

Palacio Valdés (c. 1909).

Fillo de Silverio Palacio e Eduarda Valdés. O seu pai era un avogado ovetense e a súa nai pertencía a unha familia acomodada. Educouse en Avilés até 1865, en que se trasladou a Oviedo a vivir co seu avó para estudar o bacharelato, o que entón se facía no mesmo edificio da Universidade. Por entón leu na súa biblioteca a Iliada, que lle impresionou fortemente e abriu o seu interese pola literatura e a mitoloxía; tras iso inclinouse por outras de Historia. Por entón formou parte dun grupo de mozos intelectuais maiores ca el dos que se consagraron á literatura Leopoldo Alas e Tomás Tuero, cos que estableceu unha especial amizade.

Tras lograr o seu título de bacharel en Artes en 1870, decidiu seguir a carreira de Leis en Madrid, que concluíu en 1874. Pertenceu ao faladoiro do Bilis club xunto con outros escritores asturianos. Dirixiu a Revista Europea, onde publicou artigos que logo reuniu en Semblanzas literarias. Tamén hai bos retratos literarios nos oradores do Ateneo e na nova viaxe ao Parnaso onde desfilan conferenciantes, ateneístas, novelistas e poetas da época. Escribiu tamén como crítico, en colaboración con Leopoldo Alas, La literatura en 1881. Casou dúas veces: a súa primeira esposa, Luisa Maximina Prendes, faleceu en 1885 despois dun ano e medio de matrimonio. Casou en 1899 en segundas nupcias con Manuela Veiga e Gil, que lle sobreviviu. Ao morrer José María de Pereda en 1906, ocupou a cadeira vacante na Real Academia Española.

Palacio Valdés en 1930.

Deuse a coñecer como novelista con El señorito Octavio (1881), pero gañou a celebridade con Marta y María (1883), ambientada na cidade ficticia de Nieva, que en realidade representa a Avilés. Nesta época da súa evolución literaria adoita ambientar as súas novelas en Asturias. Así ocorre tamén con El idilio de un enfermo (1884), que é quizais a súa obra máis perfecta pola concisión, ironía, sinxeleza de argumento e sobriedade no retrato dos personaxes, algo que Palacio Valdés nunca logrou repetir; tamén de ambiente asturiano son José (1885) e El cuarto poder (1888), onde da mesma maneira que na Rexenta de Leopoldo Alas realízase unha sátira da burguesía provinciana, denúnciase a estupidez dos duelos e a fatuidad dos sedutores.

A súa novela Riverita (1886), cuxa segunda parte é Maximina (1887), transcorre en Madrid e revela certo pesimismo e elementos autobiográficos. Por outra banda, a obra máis famosa de Palacio Valdés, La hermana San Sulpicio (1889), transcorre en terras andaluzas, cuxas costumes mostra mentres narra os amores entre unha monxa que logra saír do convento e un médico galego que ao fin casa coa relixiosa volta ao século. La espuma (1891) é unha novela que tenta describir a alta sociedade madrileña. La fe, 1892, como o seu propio título indica, trata o tema relixioso, e en El maestrante (1893) achégase a un dos grandes temas da novela do Realismo, o adulterio, de novo en ambiente asturiano. Andalucía xorde de novo en Los majos de Cádiz (1896) e os costumes valencianos en La alegría del capitán Ribot (1899).

Entre todas as súas obras, Palacio Valdés prefería Tristán o el pesimismo (1906), cuxo protagonista encarna o tipo humano que fracasa polo negativo concepto que ten da humanidade. La aldea perdida (1903) é como unha égloga novelada acerca da industria mineira e quere ser unha demostración de que o progreso industrial causa grandes danos morais. O narrador distánciase demasiado do seu tema estrañando cunha retórica gora e declamatoria unha Arcadia perdida e retratando rústicos como heroes homéricos e outorgando nomes de deuses clásicos a aldeáns. É unha maneira sumamente superficial de tratar a industrialización de Asturias; a Palacio Valdés dábaselle mellor a descrición da cidade que da vida rural.

Los papeles del doctor Angélico (1911) é unha recompilación de contos, pensamentos filosóficos e relatos inconexos, aínda que moi interesantes. En Años de juventud del doctor Angélico (1918) conta a dispersa historia dun médico (casas de hóspedes, amores coa muller dun xeneral etc.). É autobiográfica La novela de un novelista (1921), pero ademais trátase dunha das súas obras mestras, con episodios onde fai gala dunha gran ironía e un formidable sentido do humor. Outras novelas súas son La hija de Natalia (1924), Santa Rogelia (1926), Los cármenes de Granada (1927), e Sinfonía pastoral (1931).

Busto en Oviedo.

Fixo dúas coleccións máis de contos no paxaro na neve e outros contos (1925) e Contos escollidos (1923). Recolleu algúns artigos de prensa breves en Augas fortes (1884). Sobre a política feminina escribiu o ensaio histórico O goberno das mulleres (1931) e sobre a Primeira Guerra Mundial na guerra inxusta, onde se declara aliadófilo e móstrase moi próximo á Xeración do 98 no seu ataque contra o atraso e a inxustiza social da España de principios do século XX.

En 1929 publicou o seu Testamento literario, no que expón numerosos puntos de vista sobre filosofía, estética, sociedade etc., con recordos e anécdotas da vida literaria na época que coñeceu. Durante a Guerra Civil atopámolo en Madrid pasando frío, fame, enfermo. Os irmáns Álvarez Quintero atendíano cos escasos víveres que podían reunir. Palacio Valdés, o amable, o outrora soado e celebrado, vanidosillo e fecundo escritor, morría no esquecemento, sen axuda, o ano 1938.

Póstumo é o Álbum dun vello (1940), que é a segunda parte da novela dun novelista e que leva un prólogo do autor a unha colección de cincuenta artigos. As súas Obras completas foron editadas por Aguilar en Madrid en 1935; o seu epistolario con Clarín en 1941.

Palacio Valdés é un gran creador de tipos femininos e é destro na pintura costumista; sabe tamén bosquejar personaxes secundarios. Ao contrario que outros autores concede ao humor un papel importante na súa obra. A súa obra foi moi traducida, especialmente ao inglés, e igualmente apreciada fóra de España; é seguramente xunto a Vicente Blasco Ibáñez o autor español do século XIX máis lido no estranxeiro. O seu estilo é claro e pulcro sen incluír neoloxismos nin arcaísmos.

Obras[editar | editar a fonte]

Marta e María por Favila en Avilés.
  • Semblanzas literarias (1871).
  • Los oradores del Ateneo (1878)
  • El nuevo viaje al Parnaso (1879)
  • Con Leopoldo Alas, La literatura en 1881
  • El señorito Octavio (1881).
  • Marta y María (1883).
  • Aguas fuertes (1884).
  • El idilio de un enfermo (1884).
  • José (1885).
  • Riverita (1886).
  • Maximina (1887).
  • El cuarto poder (1888).
  • La hermana San Sulpicio (1889).
Rúa Argote de Molina de Sevilla, onde se desenvolve a novela La hermana San Sulpicio.
  • La espuma (1890).
  • La fe, 1892.
  • El maestrante (1893).
  • El origen del pensamiento (1893).
  • Los majos de Cádiz (1896).
  • La alegría del capitán Ribot (1899).
  • La aldea perdida (1903).
  • Tristán o el pesimismo (1906).
  • Los papeles del doctor Angélico (1911)
  • Años de juventud del doctor Angélico (1918)
  • La novela de un novelista (1921).
  • Cuentos escogidos (1923).
  • La hija de Natalia (1924).
  • El pájaro en la nieve y otros cuentos (1925)
  • Santa Rogelia (1926).
  • Los cármenes de Granada (1927).
  • Testamento literario (1929).
  • Sinfonía pastoral (1931).
  • El gobierno de las mujeres (1931)
  • Obras completas (1935).
  • Álbum de un viejo (1940).

Recoñecementos[editar | editar a fonte]

Teatro "Palacio Valdés" de Avilés.

En Avilés distintos elementos artísticos lembran a figura do escritor:

  • O Teatro Armando Palacio Valdés;
  • O conxunto escultórico de Marta y María;
  • Unha placa na súa casa da rúa Rivero, fronte ao palacio convertido nos antigos multicines "Marta" -antes chamados "Marta y María" en recordo da súa obra;
  • O colexio público "Palacio Valdés" na Avenida de Portugal.

Así mesmo, na parroquia de Entralgo, hai un busto xunto á súa casa natal, desde finais do século XX restaurada e dedicada a centro de interpretación do escritor.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Diccionario de literatura española. Madrid: Revista de Occidente, 1964.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]