Sócrates

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Sócrates (Σωκράτης)
Filosofía antiga
Socrates Louvre.jpg
Busto de Sócrates. Copia romana en mármore no Museo do Louvre

Nome

Sócrates

Nacemento

Atenas, Grecia, c. 470 a. C.

Morte

Atenas, Grecia, 399 a. C. (71 anos)

Filosofía

Socrático

Principais intereses

Filosofía, Filosofía práctica, Lóxica, Física, Metafísica, Ética, Filosofía da ciencia, Dialéctica, Retórica, Oratoria, Metáfora, Arte, Estética, Epistemoloxía, Xustiza, Virtude, Política, Educación, Familia

Ideas salientables

Gnóthi seautón, Problema socrático, Maiéutica, Dialéctica, Retórica, Ironía socrática, Lóxica, precursor dos Siloxismos

Influencias

Tales de Mileto, Pitágoras, Anaximandro, Anaxímenes, Xenófanes, Heráclito, Parménides, Zenón de Elea, Anaxágoras

Influenciou a

Platón, Xenofonte, Antístenes, Alcibíades, Arístipo de Cirene, Euclides de Megara, Aristóteles, Dióxenes de Sínope, Arístipo de Cirene, Epícuro, Zenón de Citio, Aristón de Quíos, Cleantes de Aso, Crisipo de Soli, Epicteto, Séneca o Vello, Marco Aurelio, Academia, Platonismo, Neoplatonismo, Liceo, Aristotelismo, Escola cínica, Escola megárica, Escola cirenaica, Epicureísmo, Estoicismo, Período antropolóxico, Período Ontolóxico, Filosofía helenística, Filosofía occidental, Filosofía grega

Sanzio 01 cropped.png
Filosofía grega
Presocráticos
Sofistas
Sócrates
Platón
Aristóteles
Epicureísmo
Estoicismo
Escepticismo
Cinismo

Sócrates foi un célebre e controvertido filósofo grego que viviu en Atenas entre o 469 e o 399 a.C.

Sócrates non deixou testemuños escritos, mais coñecemos as súas doutrinas principalmente por Platón (que ten a Sócrates como principal personaxe dos seus Diálogos) e Aristóteles, Xenofonte (militar atenense que deixou información sobre Sócrates no escrito Memorables) e Aristófanes (escritor grego que ridiculiza a Sócrates na comedia As nubes).

Un problema de principio. O acceso á persoa de Sócrates[editar | editar a fonte]

Sócrates non deixou ningún escrito, e o que sabemos del vennos mediado polos seus discípulos, sinaladamente Platón e Xenofonte. O primeiro fálanos sobre todo da súa filosofía e o segundo, da súa vida.

Agora, hai que ter en conta que, no caso de Platón, Sócrates aparece decote coma un dos personaxes dos seus diálogos. Fai o papel de "listo", é a persoa de encauza o diálogo e, en definitiva, a que enuncia as teses que Platón quere defender.

Por iso non é nada doado distinguir entre o que é pensamento orixinal de Sócrates e o que é pensamento propio do seu discípulo Platón, ou a versión propia que o discípulo foi madurando partindo das ensinanzas do mestre.

En canto a Xenofonte, libro como a Anábase xa nos advirten de que en ocasións é excesivamente subxectivo no relato e na valoración dos feitos que narra. Baste lembrar que, cando fala dos xenerais que guían aos mercenarios gregos que tentan voltar á súa terra o relato que fai de si mesmo, en terceira persoa, e con diferencia, o máis positivo. Ademais era tamén discípulo de Sócrates e, como Platón, quere reivindicar a figura do seu mestre e denunciar a inxustiza da súa condea.

Para rematar, as referencias que fai o cómico Aristófanes na súa obra non pasan dunha caricatura onde compara ao filósofo cunha nubarada que todo o cubre. E o describe como un repunante capaz de aburrir a calquera coas súas continuas preguntas, repreguntas, obxeccións, voltas e revoltas sobre un mesmo tema. Tamén o presenta como un máis dos sofistas, cos seus peores defectos: hipócritas, baralláns, retóricos que usan a palabra para ocultar a verdade e facer gañar a inxustiza. De calquera xeito, a relación de Sócrates coa escola sofista é un tema aínda moi controvertido.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Era fillo de Sofronisco, canteiro de profesión, e de Fenarete, que tiña como oficio o de parteira. Serviu como soldado hoplita na Guerra do Peloponeso (na batalla de Potidea) e nas batallas de Delio e Antípolis, sendo recoñecido polos seus concidadáns polo seu valor e a resistencia física mostrada.

Morte[editar | editar a fonte]

No ano 399 a.C., despois dun breve paréntese do goberno oligarca dos Trinta Tiranos, foi acusado de "impiedade" e "corrupción da xuventude" por Anitos e condenado a morte polo goberno demócrata de Trasíbulo. Así describe Platón a súa morte, recollendo testemuñas de persoas que estiveron presentes:

Paseou, e cando dixo que lle pesaban as pernas, tumbouse boca arriba, pois así llo aconsellara o verdugo. E ao mesmo tempo o que lle dera o veleno o examinaba colléndolle de vez en vez os pés e as pernas, e despois, apretándolle con forza o pé preguntoulle se o sentía, e el dixo que non. E despois disto fixo o mesmo cos seus nocellos e ascendendo deste xeito nos dixo que se ía quedando frío e ríxido. Mentras o apalpaba díxonos que, cando o veleno lle chegase ao corazón, entón se extinguiría.

Xa estaba case fría a zona do ventre, cando destapándose, pois estaba tapado, díxonos, e foron as súas últimas verbas:
—Critón, debémoslle un galo a Asclepio. Mira de pagarllo e non o descuides.
—Así se fará, -dixo Critón- mira se queres algo máis.
Pero a esta pregunta xa non respondeu, senón que ao poco estremeceu todo, o home descubriuno e xa tiña ríxida a mirada. Ao ver isto, Cristón pechoulle a boca e os ollos.

Esta foi a fin, Equécrates, que tivo o noso amigo, o mellor home, podemos dicir, dos que entón coñecemos, e, por enriba de todos, o máis intelixente e o máis xusto.
Fedón 117e-118c.

A pesar de non escribir nada, exerceu unha enorme influencia sobre o pensamento do seu tempo. Ademais de Platón, destacan as chamadas escolas socráticas: a cínica, a megárica e a cirenaica.

Filosofía[editar | editar a fonte]

A filosofía de Sócrates opoñíase á dos Sofistas. Coma eles, Sócrates ocupouse de investigar a diferenza para os seres humanos entre actuar ben e actuar mal, mais ao contrario ca eles, Sócrates non pensaba que o ben fose unha idea relativa, senón que defendía o seu carácter absoluto.

Sócrates preocupábase por buscar virtudes morais obxectivas e que, polo tanto, non estivesen sometidas a criterios de conveniencia ou ao poder do máis forte. Estas virtudes había que buscalas a través do coñecemento ou saber. Do mesmo xeito que para ser un bo zapateiro sería necesario saber en que consiste un zapato, para ser un cidadán bo e xusto habería que saber tamén o que son a Bondade ou a Xustiza. No saber, polo tanto, atoparíase a virtude moral. Virtude e coñecemento, en consecuencia, serían o mesmo para Sócrates. Esta concepción da ética, que supón que quen actúa mal faino porque descoñece o que é o ben, coñécese co nome de intelectualismo moral, e sempre foi unha teoría moi discutida.

Ademais, para Sócrates non había máis xustiza que a establecida polas leis da cidade, e o home bo debía respectalas por riba de todo, xa que sen leis non sería posible a cidade.

A Maiéutica[editar | editar a fonte]

Fillo dunha parteira, Sócrates utilizaba un método pedagóxico inspirado nos traballo destas, a maiéutica. Para Sócrates a verdade estaba dentro de cada persoa, igual que o neno está dentro da muller preñada. A labor do mestre consiste en axudar a saír esa verdade e que a persoa se faga consciente dela.

O método socrático para acadar o saber consistía, primeiro, en que o discípulo recoñecera a propia ignorancia, o que lle permitía liberarse de prexuízos, preconceptos e tópicos que só servían para alonxalo da verdade. E para conseguir ese punto de partida interrogábaos persistentemente ata conseguir que tomasen conciencia da súa ignorancia. A partir de aí, a parteira iniciaba o seu traballo e o proceso tería que continuar como unha pescuda en común coa esperanza da obter a verdade obxectiva sobre o asunto que se estivese a tratar. Segundo Aristóteles, o diálogo socrático tomaba como medio o argumento indutivo, e como meta a definición das esencias. Aínda que, desde unha perspectiva máis humanista, poderiamos ver a Sócrates como aquel capaz de poñer o ser humano ante a súa propia imaxe e sacar o mellor del.

Este método, por suposto, levaba implícita unha crítica a toda verdade social, legal, relixiosa, moral, á tradición ou ás normas socialmente aceptadas -baste lembrar que os cínicos son unha derivación da filosofía socrática. Tamén podemos relacionar o seu método pedagóxico coas causas da súa morte: a busca da verdade podía resultar incómoda para un poder que necesita da obediencia e da aceptación das normas. Incluso a súa propia actitude durante o xuízo, facendo burla da pretendida solemnidade do tribunal e do ridículo das súas acusacións foi case definitiva para que este rematara nunha sentencia de morte.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Sócrates
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Sócrates