Dourado

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Marco dourado listo para pulir cunha ferramenta de ágata.
Aplicación dunha folla de ouro a unha reproducción dunha pintura do século XV.

O termo dourado provén do latín vulgar dauratus, e éste de auratus, de aurum, que significa ouro. A técnica do dourado consiste en cubrir con ouro a superficie dun obxecto principalmente polo seu valor lumínico, en tanto que se convirte nun recepctáculo da luz. Tradicionalmente empleabase na arte relixiosa para vinculala coa luz celestial, o que producía sobre os fieis unha sensación de temor e asombro.

Pan de ouro[editar | editar a fonte]

É unha lámina moi fina de ouro batido, que se obten de martillar as pranchas de ouro o mediante rolo, usado tradicionalmente para decoración por medio do dourado en diferentes obxectos de carácter artístico, e ademáis desta folla de ouro tamén existen as de prata, cobre e aluminio. A meirande parte do pan de ouro fabrícase en Alemaña e en Italia e se presenta en libriños de vinte ou vinte e cinco follas separadas por papel de seda. As láminas son moi finas e con tres posibles medidas, ben 5x5 cm ou 8x8 cm para o ouro fino ou verdadeiro e, 14x14 para o ouro falso. Polo que existen dous tipos de pan de ouro, o ouro fino que é un produto de vinte e dous quilates e o ouro falso de maior grosor composto por unha aleación de cobre, estaño ou cinc. Para a manipulación do ouro verdadeiro é necesario unha serie de instrumental como a polonesa, o coxinete ou o coitelo de dourar porque non se pode manipular coas mans. Non obstante, o pan de ouro falso, aínda que pode ser manipulado como o anterior, tamén pode tocarse coas mans. Ademais, este último ten que ser protexido ou bernizado porque en contacto coa humidade ennegrece.

A aplicación do pan de ouro pode realizarse mediante dúas técnicas, ben dourado o mixtión para o que pode empregarse tanto o ouro verdadeiro como o falso, ou ben, dourado á auga para o que soamente se pode empregar ouro verdadeiro.

Historia[editar | editar a fonte]

Un Vajrasattva tibetán dourado.

O dourado é unha técnica decorativa que se vai repetir nos distintos periodos artísticos ao longo da historia da nosa civilización porque é considerado, dende as primeiras civilizacións, un metal nobre cheo de simboloxía vinculada coa luz e co poder. De feito, o emprego do dourado data xa das civilizacións sumerias e exipcias, que ao descubrir a ductilidade do ouro e o empregaron para revestir obxectos menos nobres como a madeira, a pedra ou outros metais. Nestos comezos o ouro era golpeado até obter láminas moi finiñas, pero co tempo a técnica evolucionou cara o emprego de dourado á auga, segundo os restos achados nas primeiras dinastías exipcias. Con posterioridade esta técnica chegou a Europa, a través de Exipto e Grecia fundamentalmente, e espallouse durante o século II d. C. por todo o territorio centroeuropeo. Non obstante, na producción artística destas civilizacións a dominante era o emprego de pedra, pigmento, barro, etc. quedando o ouro relegado a obras máis miudas e persoais, como xoias ou recipientes pequenos. Polo que foi, durante o periodo medieval cando o dourado alcanzou certa importancia no mundo do patrimonio cultural.

Coa chegada de Carlomagno (742 - 814) quen empregou a arte como propaganda, aumentou o número de produccións artísticas nas que se empregaba o ouro, tales como manuscritos, miniaturas, retablos, etc. E, polo tanto, tamén coa igrexa, neses anos cuestión indivisible, que buscaba obter obxectos luminosos, próximos a luz divina, que feitizaran aos fieis e os achegasen a deus e os adoptrinase nas sagradas escrituras. En consecuencia, empregouse o ouro para toda clase de obxectos vinculados coa liturxia da igrexa católica. Foi na época gótica cando se extendeou o uso do ouro sobre toda clase de superficies (ferro, madeira, pedra, etc.).

Non obstante, o periodo de máximo esplendor no emprego desta técnica foi no Barroco e Rococó, a mediados do século XVIII, onde se emprega tanto para cuestións relixiosas (retablos, altares, iconas, etc.) como laicas (mobles, palacios, etc.). Esto se debe a que ditos periodos buscaban que a súa arte representase o seu carácter ilusorio ou artificioso onde o inxenio chegase a engañar a vista até asombrarla, según palabras do propio Gian Lorenzo Bernini. Valorábase especialmente o visual e efímero, de xeito que todo tendía a teatralización esaxerada e a opulencia e, por iso, o emprego de ouro era tan acusado porque producía resultados moi luminosos e efectistas.

A partires do século XIX o emprego do dourado foise minimizando até permanecer illado en autores como Gustav Klimt (1862 - 1918) que resalta as súas figuras realista sobre fondos imposibles e que permaneceu no século XX na corrente do Art Déco (1920 - 1939) onde mantense o interese barroco da profusa decoración, o emprego de materiais luxosos, a utilización de motivos vexetais, con intencións efectivas e teatralizantes. Será durante este século cando apareza o “falso ouro” surxido das innovacións técnicas e da intección de minimizalos costes de produción e axilizado proceso de execución. Así como tamén as pinturas a base de purpurinas que inclúen po finísimo de bronce ou outros metais para dotar a pintura dun ton dourado ou prateado; pigmentos iridiscentes ou nacarados compostos por un revestimento de óxido metálico sobre unha escama de mica que non subren problemas de envellecemento en condicións de temperatura e humidade convencionais. Non obstante, de xeito illada, algúns artistas seguen a empregar as técnicas tradicionais de dourado como Yves Klein nos seus corenta e cinco Monodourados, para os que empregou as dúas técnicas (dourado ao mixtión e á auga). Ou outros autores que, dende o panorama actual, achegáronse ao dourado como James Lee Byars, Louise Nevelson ou Jannis Kounellis.

O dourado na disciplina de conservación-restauración de bens culturais[editar | editar a fonte]

O dourado na conservación-restauración dos bens culturais é limpado, eliminaselle a suciedade superficial que co paso do tempo tende a depositarse sobre as obras, e con frecuencia debe ser asentado puntualmente para evitar a súa separación do soporte. No tocante á realización da técnica ou reproducción naquelas zonas onde teña desaparecido depende do código deontolóxico de cada territorio. Así por exemplo, en España non se volve a dourar senón que esas zonas, de ser necesario para a comprensión da obra ou para devolverlle a súa lexitimidade, aplícase unha reintegración cromática (mediante rigattino, tratteggio ou puntos) nos que se aproxima a cor dourada mediante a asociación de cores (ocre, amarelo, verde, vermello). Noutros países, como Portugal, se volve a dourar de ser necesario.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]