Jochi

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Jochi
Juchi Khan.JPG
Nacemento1181, 1182, 1183, 1184 e 1185
 Caracórum
Falecementofebreiro de 1227
 Eurasia
CausaVeleno
NacionalidadeDinastía Yuan
Ocupaciónmilitary leader
PaiGenghis Khan
NaiBörte
FillosOrda Khan, Batu, Berke, Shiban, Tuka Timur, Huolu e Buval
IrmánsÖgödei, Tolui, Checheyikhen, Alahaibieji, Yeli'andun, Huochenbieji, Aletalun, Tümelün, Djaghatai Khan, Wuluchi, Kuoliejian, Chawuer e Shuerche
editar datos en Wikidata ]

Jochi ou Yochi (tamén Joči, Jöchi, Juchi ou O teuši, Duši en fontes persas e turcas) (ca. 1184-1227) foi o maior do catro fillos do emperador mongol Gengis Khan coa súa principal esposa, Börte.[1] Foi un gran caudillo militar e participou na conquista do seu pai de Asia central, xunto cos seus irmáns e tíos.

Aínda que Gengis Khan elixiu como sucesor a Ogodei, un dos seus irmáns menores, ao falecer seis meses antes que o seu pai evitouse unha potencial guerra civil entre os irmáns. El e os seus descendentes conquistaron as estepas rusas, terras dos khans da Horda de Ouro.

A palabra Jochi, en idioma mongol, significa hóspede. Algúns historiadores trataron de relacionar ese significado coa incerteza sobre a paternidade de Jöchi, pero non parece existir tal implicación, xa que Jöchi era un nome común entre os mongoles.

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Existen dúbidas en canto a quen foi o verdadeiro pai de Jochi. Pouco despois de unirse a Gengis Khan (coñecido como Temujin nese entón), Börte, a súa muller, fora secuestrada polos membros da tribo merkita. Börte foi entregada a un certo Chilger Boke, que era o irmán do xefe merkita, en calidade de botín de guerra. Ela permaneceu en cativerio por algúns meses antes de que Temujin rescatásea. Pouco tempo despois deu a luz a Jochi.

Independentemente dos sucesos, o Gran Khan tratou a Jochi como o seu primeiro fillo, pero a dúbida permaneceu sempre entre os mongoles sobre quen era o verdadeiro pai de Jochi, si Temujin ou Chilger Boke. Esta incerteza achega da verdadeira orixe de Jochi tivo consecuencias, pois os descendentes deste, a pesar de formar a rama máis antiga da familia gengisida, nunca foron considerados para a sucesión e o reclamo da herdanza do seu pai. A súa presunta ilegitimidad foi motivo de tensións co seu irmán Chagatai.[2]

Guerras de conquista[editar | editar a fonte]

É posible que tome parte nas batallas que librou o seu pai para a unificación de Mongolia.[3] A súa primeiro campaña independente foi a submisión dos pobos dos bosques de Siberia en 1207. En recompensa, o seu pai outorgoulle ese territorio, facendo do río Irtish o centro do seu feudo.[4] Posteriormente fixo campaña, xunto cos seus irmáns, contra a dinastía Jin no norte de China, Mongolia Interior e Shanxi en 1211, e logo en Hebei e Henan en 1213.[5] En 1216-17 foi enviado a guerrear contra os remanentes rebeldes dos merkitas; ao regresar desa campaña, as tropas de Jochi atopáronse con forzas do jwarazmshah ʿA oāʾ-ao-Din Moḥammad b. Tekeš (r. 1200-20). Non tendo ordes de enfrontar ao inimigo, os mongoles retiráronse despois dunhas breves escaramuzas; este suceso podería explicar a actitude provocadora que o gobernante corasmio tivo despois cara aos embaixadores de Gengis Khan, o que habería de custarlle salvaxes represalias dos mongoles.[5] En 1218-19 foi enviado a sufocar a rebelión dos pobos dos bosques. Someteu a estes e aos kirguises do río Yeniséi, pero a pesar destes éxitos, cando Gengis Khan escolleu o seu herdeiro antes de partir á conquista do Imperio corasmio preferiu ao seu terceiro fillo Ogodei desprazando aos dous maiores, Jochi e Chagatai, quen aceptaron a decisión do seu pai.[6][7]

A contribución de Jochi na guerra de Corasmia foi extensa, comandando o flanco dereito dos exércitos mongoles que foi enviado augas abaixo do Yaxartes, capturando as cidades do curso inferior como Signak, Jand, e Yanjikant en abril de 1220, e combatendo aos qanqli que residían ao norte do Mar de Aral e eran aliados dos corasmios. Esta campaña durou até a primavera de 1221, cando Jochi foi enviado a sufocar unha rebelión no curso superior do Yaxartes.[8] Ao regresar desa misión, Gengis ordenoulle unirse a Chagatai no ataque contra a cidade de Urgench, que era a capital do Imperio corasmio. O sitio da cidade atrasouse considerablemente, en parte polo contraste de pareceres entre Jochi e Chagatai sobre asuntos militares. Gengis Khan interveu na campaña e designou a Ogodei como comandante, quen reasumió as operacións vigorosamente e a cidade foi finalmente capturada a fins de 1221. Corasmia pasou a integrar o feudo de Jochi, que designou bāsqāqs (gobernadores) para administrala.

Logo da conquista do Imperio corasmio, Jochi volveu ao norte con ordes de conquistar os territorios da estepa póntica, é dicir, combater aos kipchaks, os alanos, os búlgaros e os rus. Pero en lugar de seguir as ordes do seu pai e dirixirse ao oeste, Jochi dirixiuse ao leste cara ao territorio qanqli e máis aló, até o seu campamento no río Irtish. Con todo, unha parte substancial das súas tropas permaneceron preto dos kipchaks orientais. Ao parecer, estas tropas loitaron contra os kipchaks facendo un gran número de prisioneiros, pero a área non foi conquistada nesta etapa da expansión mongola.[9] Aparentemente, en 1223 Jochi reuniuse co seu pai e os seus irmáns preto de Samarcanda, levando consigo unha gran cantidade de asnos salvaxes e cabalos da estepa kipchak e confirmando os seus dotes como o mellor cazador da familia.[8] Logo dunha gran cazaría, os outros fillos de Gengis Khan retornaron ao leste mentres Jochi retirábase ao seu feudo.[10] É probable que a desidia de Jochi en cumprir coas ordes de conquista recibidas haxa desgustado moito ao gran Khan.[5] Si non se produciu unha ruptura definitiva entre pai e fillo, foi pola prematura morte de Jochi en 1227, uns meses antes da do propio Gengis Khan. Logo da súa morte, Jochi recibiu o título de ulus-idi (amo do reino).[8]

Descendentes[editar | editar a fonte]

No kuriltai de 1229 que seguiu á morte de Gengis Khan, confirmouse a soberanía sobre os territorios do oeste para os fillos de Jochi. A herdanza de leste foi dividida entre os seus fillos: Batu e Orda fundaron, respectivamente, a Horda Branca e a Horda Azul, que máis tarde se combinarían no Khanato Kipchak ou Horda de Ouro. Outro dos fillos, Shayban, recibiu territorios ao norte dos ülüs de Batu e Orda. Segundo Howorth, Jochi tivo polo menos catorce fillos e unha filla.[11] Ademais dos xa mencionados Batu, Orda e Shayban, Berke, khan da Horda de Ouro entre 1257 e 1267; Berjechir; Tangad; Teval (ou Buval), avó de Nogai Khan; Chilagun; Sinqur; Chimbay; Mohammad; Udur; Tuq-timur, devanceiro dos khans da Gran Horda, Shingum, e unha filla dada en matrimonio ao gobernante qarluq de Almaliq.

Os dominios de Jochi, segundo Jovayni estendíanse desde as fronteiras de Qayaliq (no moderno Kazajistán) e Corasmia no leste até os extremos máis remotos de Saqsin e Bulghar sobre o Volga no oeste, e "de alí tan lonxe canto avanzasen os casos dos cabalos tártaros".[8] Segundo os jochidas, estes territorios incluían tamén Arrān e Acerbaixán, e talvez máis territorios en Jorasán e o norte de Persia; durante os khanatos de Ogodei (r. 1229-41) e Möngke (r. 1251-59) os descendentes de Jochi parecen ter unha posición privilexiada en Persia e Acerbaixán.[12] A partir de 1260 estes últimos territorios convertéronse no núcleo do Iljanato, a dinastía mongola establecida por Hülegü (r. 1256-65), sobriño de Jochi, e a disputa por esa rexión foi a principal causa de enfrontamento entre os jochidas e os iljánidas. Esta rivalidade continuou até a caída do IlKhanato en 1335, e reviviu posteriormente baixo Timur (1336-1405).

Algúns autores posteriores manipularon a biografía de Jochi para lexitimar o reclamo dos seus descendentes para reinar sobre unha parte dos territorios uzbecos.[13] Con todo, Jochi é unha figura relativamente pouco frecuente nas fontes e nas investigacións modernas, que prestaron máis atención a algúns dos seus descendentes, como os seus fillos Batu), conquistador de Europa, Berke, o primeiro príncipe mongol en adoptar o islamismo, e Shayban ou Šibān, o antecesor dos uzbecos, así como o descendente de Jochi en quinta xeración Moḥammad Özbeg (r. 1313-41), cuxa conversión ao islam levou á islamización da Horda de Ouro.[14]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Golden, pp. 143 y ss.
  2. de Rachewilz, I, pp. 184-88, par. 254-55.
  3. Desmaisons, p. 89.
  4. de Rachewilz, I, pp. 163-65, par. 239
  5. 5,0 5,1 5,2 Rašid-al-Din, tr.
  6. de Rachewilz, I, p. 164, par. 239; Rašid-al-Din, tr.
  7. de Rachewilz, I, p. 187, par. 254-55
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Jovayni, tr.
  9. Allsen, pp. 10-14
  10. Entre los mongoles, la cacería era esencialmente un ejercicio militar a gran escala, concebido específicamente para entrenar al ejército.
  11. Howorth, parte II div.
  12. ʿOmari, tr.
  13. Ḵᵛārazmi and Āḡāʾi, p. 85; Bregel, pp. 381-97.
  14. Ver DeWeese, pp. 67-158.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Fontes traducidas e anotadas[editar | editar a fonte]

  • de Rachewiltz, I., tr.: The Secret History of the Mongols: a Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century, 2 vols., Leiden e Boston, 2004.
  • Desmaisons P. I., ed. e tr.:, Histoire des Mongols et des Tatares par Aboul-Ghazi Behâdour Khân, souverain de Kharezm et historien Djaghataï, 1603-1644 A.D., 2 vols., San Petersburgo, 1871; reimpr. Amsterdam, 1970.
  • Rašide-ao-Din Fażl-Allāh: Jāmeʿ ao-tawāriḵ, ed. B. Karimi, 2 vols., Teherán, 1959; trad. de W. M. Thackston como Rashiduddin Fazlullah’s Jamiʿut-tawarikh: Compendium of Chronicles, 3 vols., Cambridge, Mass., 1998-99.
  • Moḥammad b. Aḥmad Nasawi: Sirat ao-solṭān Jalāl-ao-Din Mankuberti, ed. A. Ḥ. Ḥāfeẓ, O Cairo, 1935 e 1953.
  • ʿA oāʾ-ao-Din ʿAṭā-Malek Jovayni: Tāriḵ-e jahāngošā trad- de J. A. Boyle como The History of the World Conqueror, 2 vols., Manchester, 1958; reimpr. 1997.
  • Song Lian, Yuan shi (A historia oficial do Yuan), 15 vols., Beijing, 1976.
  • Šehāb-ao-Din Aḥmad b. Fażl-Allāh ʿOmari: Maisālek ao-abṣār fi ao-mamālek ao-amṣār, ed. e trad. de K. Lech como Dás Mongolische Weltreich: ao-ʿUmarī’s Darstellung der mongolischen Reiche in seinem Werk Maisālik ao-abṣār fī ao-mamālik ao-amṣār, Wiesbaden, 1968.
  • Šir-Moḥammad Mirāb Moʾnes Ḵᵛārazmi e Moḥammad-Reżā Mirāb Āḡāʾi, Ferdows ao-eqbāl, trad. e anotada por E. Bregel como Firdaws ao-iqbal: History of Khorezm, Leiden, 1999.

Estudos modernos[editar | editar a fonte]

  • Allsen, Th.T.: “Prelude to the Western Campaigns: Mongol Military Operations in the Volga-Ural region in 1217-1237”, Archivum Eurasiae Medii Aevi 3, 1983, pp. 5–24.
  • Boyle, J.A.: “On the Titles Given in Juvaini to Certain Mongolian Princes,” Harvard Journal of Asiatic Studies 19, 1956, pp. 146–54.
  • Bregel, E.: “Tribal Tradition and Ethnic History: The Early Rulers of the Qongrat according to Munis”, Asian and African Studies 16, 1982, pp. 357–98.
  • DeWeese, D.A.: Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition, University Park, Pa., 1994.
  • Golden, P.B.: “O teuši: The Turkic Name of Joči”, Acta Orientalia Hungarica 55, 2002, pp. 143–51.
  • Howorth, H.H.: History of the Mongols, Londres, 1880.
  • Jackson, P.: “The Dissolution of the Mongol Empire,” Central Asiatic Journal 95, 1980, pp. 481–513.