Acuerdo de Escazú

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
No marco da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, o 27 de setembro de 2018 abreuse á firma o Acordo de Escazú.
Chico Mendes en 1988 antes do seu asasinato debido ao seu activismo ambiental no Brasil.

O Acordo Regional sobre el Acceso a la Información, la Participación Pública y el Acceso a la Justicia en Asuntos Ambientales en América Latina y el Caribe, máis coñecido como Acordo de Escazú, é un tratado internacional asinado por 24 países de América Latina e o Caribe respecto de protocolos para a protección do medio ambiente. Actualmente conta con doce ratificacións (Antiga e Barbuda, Arxentina, Bolivia, Ecuador, Güiana, México, Nicaragua, Panamá, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía e Uruguai).[1][2]

O acordo orixínase como resultado da Conferencia das Nacións Unidas sobre o Desenvolvemento Sustentable (Río+20), realizada en 2012, e a Decisión de Santiago adoptada en 2014 por 24 países. Desde ese momento realizouse un proceso de negociación entre os 24 países interesados, a través dunha comisión copresidida polas delegacións de Chile e Costa Rica. Tras catro anos de negociacións, o Acordo Rexional foi adoptado o 4 de marzo de 2018 na cidade costarriqueña de Escazú.[3]

Este acordo foi o primeiro realizado pola Comisión Económica para América Latina e o Caribe (Cepal), unha axencia da Organización das Nacións Unidas.[4] O acordo foi asinado finalmente por 14 países o 27 de setembro de 2018 no marco da reunión anual da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, e posteriormente por outros 10 países máis e está á espera do proceso de ratificación respectivo por cada Estado asinante.

Este acordo rexional é considerado como un dos instrumentos ambientais máis importantes da rexión. Ten como obxectivo garantir a aplicación plena e efectiva en América Latina e o Caribe dos dereitos de acceso á información ambiental, participación pública naqueles procesos de toma das decisións na contorna ambiental e ao acceso á xustiza no ámbito ambiental, así como a aplicación e ao fortalecemento das capacidades e a cooperación, garantindo a protección do dereito de cada persoa, das xeracións presentes e futuras, a ter un desenvolvemento sustentable e a vivir nun medio ambiente san.[5]

Durante a Declaración, os países asinantes comprometéronse a avanzar na obtención dunha ferramenta rexional que facilite a aplicación completa dos dereitos ao acceso á información, participación e xustiza en asuntos ambientais. Como resultado, o 4 de marzo de 2018 foi adoptado o Acordo Rexional sobre Acceso á Información, a Participación Pública e o Acceso á Xustiza en Asuntos Ambientais en América e o Caribe, Acordo de Escazú, o cal estivo aberto á firma dos países de América Latina e o Caribe por un período de dous anos, do 27 de setembro de 2018 e até o 26 de setembro de 2020.[6]

Antecedentes[editar | editar a fonte]

A Declaración de Río sobre o Medio Ambiente e o Desenvolvemento, aprobada no segundo Cume da Terra en Río de Xaneiro en 1992, comprendeu a proclamación de 27 principios fundamentais, entre eles, o Principio 10:[7]

Principio 10
O mellor modo de tratar as cuestións ambientais é coa participación de todos os cidadáns interesados, no nivel que corresponda. No plano nacional, toda persoa deberá ter acceso adecuado á información sobre o medio ambiente de que dispoñan as autoridades públicas, incluída a información sobre os materiais e as actividades que encerran perigo nas súas comunidades, así como a oportunidade de participar nos procesos de adopción de decisións. Os Estados deberán facilitar e fomentar a sensibilización e a participación da poboación poñendo a información a disposición de todos. Deberá proporcionarse acceso efectivo aos procedementos xudiciais e administrativos, entre estes o resarcimento de danos e os recursos pertinentes.
Declaración de Río sobre o Medio Ambiente e o Desenvolvemento, 1992

Vinte anos máis tarde, durante a Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20) levada a cabo do 20 ao 22 de xuño de 2012 en Río de Xaneiro, dez gobernos de América Latina e o Caribe impulsaron a Declaración sobre a Aplicación do Principio 10 da Declaración de Río. Estes dez países foron Chile, Costa Rica, Xamaica, México, Panamá, Paraguai, Perú, República Dominicana e Uruguai.[8] Nesta declaración, os dez países afirmaron:

É necesario alcanzar compromisos para a aplicación cabal dos dereitos de acceso á información, participación e xustiza ambientais, consagrados no Principio 10 da Declaración de Río de 1992. Por iso, manifestamos a nosa vontade de iniciar un proceso que explore a viabilidade de contar cun instrumento rexional que pode ir desde guías, talleres, boas prácticas até un Convenio Rexional aberto a todos os países da Rexión e coa significativa participación de toda a cidadanía interesada.
Declaración sobre a Aplicación do Principio 10 da Declaración de Río, 2012

A partir desa declaración, iniciouse o proceso de desenvolvemento do tratado que tivo unha fase preparatoria de 2012 a 2014, culminando na Declaración de Santiago en Chile, e logo a negociación que se levou a cabo de 2014 a 2018, culminando co Acordo de Escazú en Costa Rica.[9] A partir dese momento, iniciouse o proceso de firma e ratificación do tratado.[10]

O obxectivo principal do acordo é, segundo o seu Artigo 1:

Garantir a aplicación plena e efectiva en América Latina e o Caribe dos dereitos de acceso á información ambiental, participación pública nos procesos de toma de decisións ambientais e acceso á xustiza en asuntos ambientais, así como a creación e o fortalecemento das capacidades e a cooperación, contribuíndo á protección do dereito de cada persoa, das xeracións presentes e futuras, a vivir nun medio ambiente san e ó desenvolvemento sostible.
Acordo de Escazú, Art. 1[11]

Proceso e países[editar | editar a fonte]

     Países que ratificaron o Acordo.     Países firmantes do Acordo.     Países participantes das negociacións, sen firmar aínda.     Países que poderían sumarse ó Acordo.

A fase preparatoria do acordo durou dous anos. Empezou o 22 de xuño de 2012 durante a Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20) e terminou coa Decisión de Santiago o 10 de novembro de 2014.[9]

É o único acordo vinculante orixinado da Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20), o primeiro acordo rexional ambiental de América Latina e o Caribe, e o primeiro no mundo en adoptar disposicións específicas sobre defensores de dereitos humanos en asuntos ambientais.[5]

Negociación[editar | editar a fonte]

Logo da Decisión de Santiago, conformouse unha Mesa Directiva con dous países copresidentes e outros cinco como membros. Conformouse un Comité de Negociación onde participou a Mesa Directiva e seis membros do público, para dialogar coa mesa.[3] A primeira Mesa Directiva estivo conformada polos seguintes sete países:[12]

  • Chile e Costa Rica, na súa calidade de copresidentes da Mesa Directiva, e
  • Arxentina, México, Perú, San Vicente e as Granadinas, e Trinidad e Tobago, na súa calidade de membros da Mesa Directiva.

Tamén formaron parte das negociacións representantes do público asistente, organizacións da sociedade civil e expertos académicos.[12]

Vinte e catro dos 33 países membros da Comisión Económica para América Latina e o Caribe (Cepal) participaron no proceso final de negociación do acordo na cidade costarriqueña de Escazú, que terminou coa celebración deste o 4 de marzo de 2018.[13]

Firma[editar | editar a fonte]

O día 27 de setembro de 2018 iniciouse o proceso de firma de cada un dos países subscritores do acordo, durante a celebración da Asemblea Xeral das Nacións Unidas en Nova York, Estados Unidos. 14 países inicialmente subscribiron o convenio: 12 na cerimonia inicial e 2 máis (Haití e República Dominicana) durante a tarde do mesmo día.[10]

Ao ano e día seguinte, o 28 de setembro de 2019 asinou Paraguai. En xullo de 2019 asinou San Vicente e as Granadinas.[14] O 24 e 26 de setembro Belize e Dominica asinaron o tratado.[15]

O prazo para asinar o documento terminou o 26 de setembro de 2020. Dos 33 países de América Latina e o Caribe considerados no acordo, 24 países asinárono.[16] Aqueles países que asinaron antes dese prazo poderán proceder a ratificalo en calquera momento. Aqueles que non o asinaron, xa non poderán ser países asinantes. No entanto, poden ser Parte do tratado mediante o proceso de adhesión, proceso de paso único equivalente á ratificación.[17]

Ratificación[editar | editar a fonte]

Unha vez asinado o acordo nas Nacións Unidas, os Estados poden aprobar, ratificar ou aceptar o acordo.[17]

Así mesmo, a nivel internacional, 11 Estados deben ratificalo para que poida entrar en vigor. A data de finais de 2020, xa o ratificaron: 12 países (Antiga e Barbuda, Arxentina, Bolivia, Ecuador, Güiana, México, Nicaragua, Panamá, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía e Uruguai); xa o asinaron e está pendente da súa ratificación, 10 países: (Brasil, Colombia, Costa Rica, Selecta, Guatemala, Haití, Xamaica, Paraguai, Perú e República Dominicana).[18]

O 18 de abril de 2019, tivo lugar a primeira ratificación do Acordo por parte de Güiana. Uns meses despois, o 26 de setembro ratificaron cinco países máis: Bolivia, Xamaica, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas e Uruguai.[14]

O 4, 9 e 10 de marzo de 2020 ratificaron Antiga e Barbuda, Nicaragua e Panamá, respectivamente. Ecuador depositou o seu instrumento de ratificación o 21 de maio do mesmo ano.[1] O 24 de setembro Arxentina ratificou o tratado de maneira unánime.[2] O 5 de novembro o Senado mexicano aprobou tamén por unanimidade a ratificación do acordo.[19][20]

País Situación Firma Ratificación Notas
 Antiga e Barbuda Negociador e asinante 27-09-2018 04-03-2020 [21]
 Arxentina Negociador e asinante 27-09-2018 24-09-2020 [2]
 Bahamas Non participante
 Barbados Non participante
 Belize Asinante 24-09-2020
 Bolivia Negociador e asinante 02-11-2018 26-09-2019 [1]
 Brasil Negociador e asinante 27-09-2018
 Chile Negociador
 Colombia Negociador e asinante 11-12-2019 [22]
 Costa Rica Negociador e asinante 27-09-2018
 Cuba Non participante
 Dominica Negociador e asinante 26-09-2020
 Ecuador Negociador e asinante 27-09-2018 21-05-2020 [23]
 O Salvador Negociador
 Granada Negociador e asinante 26-09-2019
 Guatemala Negociador e asinante 27-09-2018
 Güiana Asinante 27-09-2018 18-04-2019
 Haití Asinante 27-09-2018
 Honduras Negociador
 Xamaica Negociador e asinante 26-09-2019 [24]
 México Negociador e asinante 27-09-2018 05-11-2020 [19]
 Nicaragua Asinante 27-09-2019 09-03-2020
 Panamá Negociador e asinante 27-09-2018 10-03-2020
 Paraguai Negociador e asinante 28-09-2018 [25]
 Perú Negociador e asinante 27-09-2018 [26]
 República Dominicana Negociador e asinante 27-09-2018
 Saint Kitts e Nevis Negociador e asinante 26-09-2019 26-09-2019 [27]
 San Vicente e as Granadinas Negociador e asinante 12-07-2019 26-09-2019 [28]
 Santa Lucía Negociador e asinante 27-09-2018 01-12-2020
 Suriname Non participante
 Trinidad e Tobago Negociador
 Uruguai Negociador e asinante 27-09-2018 26-09-2019
 Venezuela Non participante

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 "18. Regional Agreement on Access to Information, Public Participation and Justice in Environmental Matters in Latin America and the Caribbean, United Nations Treaty Collection" (en inglés). Consultado o 21 de setembro de 2020. 
  2. 2,0 2,1 2,2 "Medio ambiente: Diputados aprobó la adhesión de Argentina al Tratado de Escazú". Consultado o 25 de setembro de 2020. 
  3. 3,0 3,1 Comisión Económica para América Latina y el Caribe (2018). "Antecedentes del Acuerdo Regional" (en castelán). Consultado o 29 de setembro de 2018. 
  4. Guterres, António (2018). "Prólogo" (PDF). Acuerdo Regional sobre el Acceso a la Información, la Participación Pública y el Acceso a la Justicia en Asuntos Ambientales en América Latina y el Caribe (PDF). Santiago: Organización de las Naciones Unidas. 
  5. 5,0 5,1 "Colombia firma “Acuerdo de Escazú” en pro del medio ambiente y los derechos humanos | Ministerio de Ambiente y Desarrollo Sostenible". Consultado o 2020-11-22. 
  6. "Principio 10 de la Declaración de Río" (en inglés). 2014-11-06. Consultado o 2020-11-22. 
  7. "Declaración de Río sobre el Medio Ambiente y el Desarrollo". Consultado o 2020-10-28. 
  8. "Declaración sobre Aplicación del Principio 10 de la Declaración de Río sobre el Medio Ambiente y el Desarrollo" (PDF). 1992. Consultado o 27 de outubro de 2020. 
  9. 9,0 9,1 Comisión Económica para América Latina y el Caribe (10 de decembro de 2014). Decisión de Santiago (PDF). Santiago de Chile: Naciones Unidas. Consultado o 21 de setembro de 2020. 
  10. 10,0 10,1 Comisión Económica para América Latina y el Caribe (27 de setembro de 2018). "Catorce países firman en la sede de la ONU tratado de nueva generación sobre acceso a la información, la participación pública y la justicia en asuntos ambientales". Consultado o 27 de setembro de 2018. 
  11. "Prólogo". Acuerdo Regional sobre el Acceso a la Información, la Participación Pública y el Acceso a la Justicia en Asuntos Ambientales en América Latina y el Caribe (PDF). Santiago: Organización das Nacións Unidas. 2018. Consultado o 27 de setembro de 2018. 
  12. 12,0 12,1 PERÚ, Empresa Peruana de Servicios Editoriales S. A. EDITORA. "Acuerdo de Escazú: el primer tratado regional que protege a los defensores ambientales" (en castelán). Consultado o 21 de setembro de 2020. 
  13. "A un año del Acuerdo de Escazú: un instrumento ambiental sin precedentes en la historia de América Latina" (en castelán). 4 de marzo de 2019. Consultado o 21 de setembro de 2020. 
  14. 14,0 14,1 "Acuerdo de Escazú: a un año de su firma, primeras señales" (en castelán). Consultado o 21 de setembro de 2020. 
  15. BARRIO, David (9 de abril de 2018). "Acuerdo Regional sobre el Acceso a la Información, la Participación Pública y el Acceso a la Justicia en Asuntos Ambientales en América Latina y el Caribe." (en castelán). Consultado o 25 de setembro de 2020. 
  16. Comisión Económica para América Latina y el Caribe (2020-08-30). "Cierre del período de firma del Acuerdo de Escazú" (en castelán). Consultado o 2020-10-24. 
  17. 17,0 17,1 Artículo 21 - Firma, ratificación, aceptación, aprobación y adhesión. Acuerdo de Escazú. Santiago de Chile: Nacións Unidas, 2018
  18. "Con mensaje de urgencia Gobierno radicó proyecto de ley para aprobación del Acuerdo de Escazú | Ministerio de Ambiente y Desarrollo Sostenible". Consultado o 2020-11-22. 
  19. 19,0 19,1 "La ONU encomia la ratificación del Acuerdo de Escazú en el Senado de México" (en castelán). 2020-11-06. Consultado o 2020-11-07. 
  20. "México ratificó Acuerdo de Escazú y ahora dicho tratado ya puede entrar en vigor" (en castelán). 6 de novembro de 2020. Consultado o 2020-11-07. 
  21. "El Acuerdo de Escazú gana impulso" (en castelán). 17 de marzo de 2020. Consultado o 17 de setembro de 2020. 
  22. "Después de mucho pataleo, Colombia finalmente firmó el Acuerdo de Escazú" (en castelán). 11 de decembro de 2019. Consultado o 12 de decembro de 2019. 
  23. PC (5 de febreiro de 2020). "Pleno de la Asamblea Nacional ratifica el Acuerdo de Escazú" (en castelán). Consultado o 7 de febreiro de 2020. 
  24. "JAMAICA’S SIGNATURE OF THE ESCAZU AGREEMENT | Jamaica". 1 de outubro de 2019. Consultado o 17 de setembro de 2020. 
  25. "Acuerdo de Escazú: 15 países firmaron histórico tratado para la defensa de los derechos ambientales" (en castelán). 1 de outubro de 2018. Consultado o 17 de setembro de 2020. 
  26. "Comisión de Relaciones Exteriores rechazó ratificación del Acuerdo de Escazú". Consultado o 20 de outubro de 2020. 
  27. editor-cs (30 de setembro de 2019). "St Kitts and Nevis Foreign Minister signs Escazú Agreement" (en inglés). Consultado o 17 de setembro de 2020. 
  28. ieyenews. "CANARI applauds Jamaica, St. Kitts and Nevis and St. Vincent and the Grenadines for signing the Escazú Agreement | IEyeNews" (en inglés). Consultado o 17 de setembro de 2020. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]