Premio Abel

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

O Premio Abel /ˈɑːbəl/ (noruegués: Abelprisen) é un premio noruegués concedido anualmente polo goberno noruegués a un ou máis matemáticos destacados.[1]

O premio recibe o nome do matemático noruegués Niels Henrik Abel (1802–1829) e segue o modelo dos premios Nobel;[2][3][4][5][6][7] foi establecido en 2001 e complementa o seu premio irmán en humanidades, o premio Holberg. Ten un galardón monetario de seis millóns de coroas norueguesas (NOK) (arredor de 650 000 euros).[8]

A cerimonia de entrega ten lugar no adro da facultade de dereito da universidade de Oslo, onde se entregou o premio Nobel entre 1947 e 1989.[9] O comité do premio tamén estableceu un simposio Abel, administrado pola Sociedade Matemática Norueguesa.[10]

Historia[editar | editar a fonte]

O premio concédese no adro da Domus Media da facultade de dereito da universidade de Oslo

O premio foi proposto para ser parte da celebración en 1902 do centenario do nacemento de Abel.[11] Pouco antes da súa morte en 1899, o matemático noruegués Sophus Lie propuxo establecer un premio Abel cando descubriu que os plans de Alfred Nobel para uns premios anuais non incluían un premio en matemáticas. O rei Óscar II estaba disposto a financiar un premio matemático en 1902 e os matemáticos Ludwig Sylow e Carl Størmer deseñaron uns estatutos e unha regras para iso. Porén, a influencia de Lie declinou coa súa morte e a disolución da unión entre Noruega e Suecia en 1905 acabou co intento de creación do premio Abel.[11]

Tras o incremento do interese no concepto do premio en 2001, formouse un grupo de traballo para desenvolver a proposta, que se presentou en maio ao primeiro ministro. En agosto de 2001 o goberno noruegués anunciou que a concesión do premio comezaría en 2002, segundo centenario do nacemento de Abel. Atle Selberg recibiu un premio honorífico en 2002, pero o primeiro premio real foi entregado en 2003.[11][12]

En 2010 comezouse unha serie de libros de presentación dos premiados e os seus descubrimentos. Os dous primeiros volumes cobren os anos 2003–2007 e 2008–2012 respectivamente.[13][14]

Criterios de selección[editar | editar a fonte]

A Academia Norueguesa das Ciencias e das Letras anuncia o gañador en marzo segundo a recomendación do comité Abel, que consiste en cinco destacados matemáticos, en 2016 liderados por John Rognes.[15] A Unión Matemática Internacional e a Sociedade Matemática Europea nomean os membros do comité. O goberno noruegués outorgou ao premio un fondo inicial de 200 millóns de coroas en 2001. O fondo contrólao a xunta, formada por membros elixidos pola Academia.[16]

Calquera pode enviar unha candidatura, mais non se permiten autocandidaturas. Os candidatos deben estar vivos, mais se o premiado falece tras ser declarado gañador o premio concédese a título póstumo.[11]

Premiados[editar | editar a fonte]

Ano Premiado(s) Nacionalidade(s) Institución(s) Cita
2003 Serre, Jean-PierreJean-Pierre Serre Flag of France.svg Francia Collège de France "Polo seu papel clave en establecer a forma moderna de moitas partes das matemáticas, incluíndo a topoloxía, a xeometría alxébrica e a teoría de números."[17]
2004 Atiyah, MichaelMichael Atiyah;
Singer, IsadoreIsadore Singer
Reino Unido Reino Unido
Estados Unidos de América Estados Unidos
Universidade de Edimburgo;
Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts
"Polo descubrimento e demostración do teorema do índice, xuntando topoloxía, xeometría e análise, e o seu papel fundamental na construción de pontes entre as matemáticas e a física teórica."[18]
2005 Lax, PeterPeter Lax Hungría Hungría [19] / Estados Unidos de América Estados Unidos Courant Institute "Polas súas rompedoras contribucións á teoría e aplicación das ecuacións en derivadas parciais e ao cálculo das súas solucións".[20]
2006 Carleson, LennartLennart Carleson Suecia Suecia [21] Royal Institute of Technology "Polas súas contribucións profundas e seminais á análise harmónica e a teoría de sistemas dinámicos suaves".[22]
2007 Varadhan, S. R. SrinivasaS. R. Srinivasa Varadhan India India / Estados Unidos de América Estados Unidos [23] Courant Institute "Polas súas contribucións fundamentais á teoría da probabilidade e en particular pola creación da teoría de grandes desviacións unificada".[24]
2008 Thompson, John G.John G. Thompson;
Tits, JacquesJacques Tits
Estados Unidos de América Estados Unidos
Bélxica Bélxica / Flag of France.svg Francia [25]
Universidade de Florida;
Collège de France
"Polas súas profundas achegas á álxebra e en particular por dar forma á moderna teoría de grupos."[26]
2009 Gromov, MikhailMikhail Gromov Rusia Rusia / Flag of France.svg Francia [27] Institut des Hautes Études Scientifiques[28] and Courant Institute[29] "Polas súas contribucións revolucionarias á xeometría".[30]
2010 Tate, JohnJohn Tate Estados Unidos de América Estados Unidos Universidade de Texas en Austin "Polo seu amplo e duradeiro impacto na teoría de números."[31]
2011 Milnor, JohnJohn Milnor Estados Unidos de América Estados Unidos [32] Universidade Stony Brook "Polos descubrimentos pioneiros en topoloxía, xeometría e álxebra."[33]
2012 Szemerédi, EndreEndre Szemerédi Hungría Hungría / Estados Unidos de América Estados Unidos [34] Alfréd Rényi Institute
e Universidade Rutgers
"Polas súas contribucións fundamentais á matemática discreta e á teoría da computación, e en recoñecemento do fondo e duradeiro impacto das súas contribucións á teoría aditiva de números e á teoría ergódica."[35]
2013 Deligne, PierrePierre Deligne Bélxica Bélxica Institute for Advanced Study "Polas contribucións seminais á xeometría alxébrica e polo seu impacto na teoría de números, a teoría da representación e áreas relacionadas".[36]
2014 Sinai, YakovYakov Sinai Rusia Rusia / Estados Unidos de América Estados Unidos Universidade Princeton e Landau Institute for Theoretical Physics[37] "Polas súas contribucións fundamentais aos sistemas dinámicos, á teoría ergódica e á física matemática."[38]
2015 Nash, Jr., John F.John F. Nash, Jr.;
Nirenberg, LouisLouis Nirenberg
Estados Unidos de América Estados Unidos
Flag of Canada.svg Canadá / Estados Unidos de América Estados Unidos
Universidade Princeton;
Courant Institute
"Polas seminais contribucións á teoría das ecuacións en derivadas parciais non lineares e as súas aplicacións á análise xeométrica."[39]
2016 Wiles, AndrewAndrew Wiles Reino Unido Reino Unido Universidade de Oxford[40][41] "Pola súa sorprendente demostración do último teorema de Fermat mediante a conxectura da modularidade para curvas elípticas semiestables, abrindo unha nova era na teoría de números".[42]
2017 Meyer, YvesYves Meyer Flag of France.svg Francia École normale supérieure Paris-Saclay "Polo seu papel primordial no desenvolvemento da teoría matemática das ondículas."[43]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Statutter for Holbergprisen og Nils Klim-prisen". 
  2. Dreifus, Claudia (29-3-2005). "From Budapest to Los Alamos, a Life in Mathematics". The New York Times. 
  3. Cipra, Barry A. (26 de marzo de 2009). "Russian Mathematician Wins Abel Prize". ScienceNOW. Arquivado dende o orixinal o 29 de marzo de 2009. Consultado o 29 de marzo de 2009. 
  4. "Geometer wins maths 'Nobel'". Nature. 26-3-2009. Consultado o 17 de outubro de 2012. 
  5. Foderaro, Lisa W. (31 de maio de 2009). "In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three". The New York Times. Consultado o 17-10-2012. 
  6. "Abel Prize Awarded: The Mathematicians' Nobel". The Mathematical Association of America. Abril de 2004. Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2012. Consultado o 4 de novembro de 2012. 
  7. Piergiorgio Odifreddi; Arturo Sangalli (2006). The Mathematical Century: The 30 Greatest Problems of the Last 100 Years. Princeton University Press. p. 6. ISBN 0-691-12805-7. 
  8. "Google Currency Converter". Consultado o 27 de marzo de 2017. 
  9. "University of Oslo". Oslo Opera House. Consultado o 22 de decembro de 2012. 
  10. "Main Page". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 26-7-2012. 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 "The History of the Abel Prize". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 26 de xullo de 2012. 
  12. Modelo:MacTutor Biography
  13. H. Holden; R. Piene, eds. (2010). The Abel Prize 2003–2007. Heidelberg: Springer. ISBN 978-3-642-01372-0. doi:10.1007/978-3-642-01373-7. 
  14. H. Holden; R. Piene, eds. (2014). The Abel Prize 2008–2012. Heidelberg: Springer. ISBN 978-3-642-39449-2. doi:10.1007/978-3-642-39449-2. 
  15. "The Abel Committee 2015/2016". Consultado o 4 de xaneiro de 2016. 
  16. "Nomination Guidelines". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 26-7-2012. 
  17. "The Abel Prize Laureate 2003". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  18. "The Abel Prize Laureate 2004". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  19. "Peter Lax | Simons Foundation". Simons Foundation. Consultado o 2015-11-12. 
  20. "The Abel Prize Laureate 2005". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  21. "Swedish mathematician receives the Abel Prize". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  22. "The Abel Prize Laureate 2006". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  23. "Fields Institute – Thematic Program on Dynamic and Transport in Disordered Systems". Fields Institute for Research in Mathematical Sciences. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  24. "The Abel Prize Laureate 2007". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  25. "Abel Prize Ceremony 2008". The Royal Norwegian Embassy in Seoul. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  26. "The Abel Prize Laureate 2008". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23-12-2012. 
  27. "Russian-French mathematician receives the Abel Prize". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23 de decembro de 2012. 
  28. "The Abel Committee's Citation 2009". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9 de agosto de 2016. 
  29. Foderaro, Lisa W. (31 de maio de 2009). "In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three". The New York Times. Consultado o 17-10-2012. 
  30. "The Abel Prize Laureate 2009". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9-8-2016. 
  31. "The Abel Prize Laureate 2010". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23-12-2012. 
  32. "Dimension-Cruncher: Exotic Spheres Earn Mathematician John Milnor an Abel Prize". Scientific American. Consultado o 23-12-2012. 
  33. "The Abel Prize Laureate 2011". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23-12-2012. 
  34. "Hungarian-American Endre Szemerédi named Abel Prize winner". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23-12-2012. 
  35. "The Abel Prize Laureate 2012". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 23-12-2012. 
  36. "The Abel Prize Laureate 2013". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 20 de xuño de 2013. 
  37. "The Abel Committee's Citation 2014". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9-8-2016. 
  38. "The Abel Prize Laureate 2014". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 26-3-2014. 
  39. "The Abel Prize Laureates 2015". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9 de agosto de 2016. 
  40. "The Abel Committee's Citation 2016". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9-8-2016. 
  41. "Sir Andrew J. Wiles receives the Abel Prize" (Nota de prensa). The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 9-8-2016. 
  42. "The Abel Prize Laureate 2016". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 15-3-2016. 
  43. "The Abel Prize Laureate 2017". The Norwegian Academy of Science and Letters. Consultado o 21-3-2017. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]