Saltar ao contido

Gladíolo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Gladíolo
 Nome taxon
    Gladiolus
Imaxe
 Instancia de
taxon Editar o valor en Wikidata
 Categoría taxonómica
xénero Editar o valor en Wikidata
 Tipo taxonómico
Gladiolus communis Editar o valor en Wikidata
 Sinónimo taxonómico
Homoglossum Editar o valor en Wikidata
Clasificación taxonómica
 ReinoPlantae
 OrdeAsparagales
 FamiliaIridaceae
 SubfamiliaCrocoideae
 XéneroGladiolus Editar o valor en Wikidata
L., 1753 Gladiolus Editar o valor en Wikidata
Fontes e ligazóns
Freebase/m/0404j5 Editar o valor en Wikidata
OpenAlexC2776137161 Editar o valor en Wikidata
ITIS43293 Editar o valor en Wikidata
OTT524985 Editar o valor en Wikidata
CoL8VXVR Editar o valor en Wikidata
EOL61025 Editar o valor en Wikidata
WFOwfo-4000015694 Editar o valor en Wikidata
 Descrito pola fonte
Enciclopedia soviética armenia, volume 4
 Páxina(s): 226
Flora Reipublicae Popularis Sinicae, volume 16(1) (en) Traducir
 Páxina(s): 124
Encyclopædia Britannica
 Tema: 1911 Encyclopædia Britannica/Gladiolus (en) Traducir
Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)
 Tema: Q105109004 Traducir
Dicionario Enciclopédico Granat
 Tema: Q103888066 Traducir
Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)
 Tema: Q117837079 Traducir
Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron
 Tema: Q24736576 Traducir
Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)
 Tema: Q98709262 Traducir
Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron
 Tema: Q24509373 Traducir Editar o valor en Wikidata
Wikidata G:Commons C:Commons

Gladíolo[1] L. é o nome común das plantas bulbosas floríferas do xénero Gladiolus (do latín, diminutivo de gladius, espada) da familia Iridaceae.

O xénero Gladiolus contén cerca de 260 especies, das cales 250 son nativas da África subsahariana, principalmente de Suráfrica. Cerca de 10 especies son nativas de Eurasia. Existen 160 especies de gladíolos endémicos do sur de África e 76 da África tropical. As especies mudaron moito, sendo discretas nunha orixe e nas especies bravas, até as espectaculares espigas de flores xigantes dispoñíbeis á venda hoxe en día como plantas ornamentais.

Son moi cultivadas no mundo enteiro, por mor das súas flores altamente decorativas e que teñen gran valor comercial. En Galiza son comúns na xardinaxe particular.

Etimoloxía

[editar | editar a fonte]

O nome galego gladíolo vén do xenérico Gladiolus atribído a Plinio o Vello e fai referencia, por unha banda, á forma das follas destas plantas, semellantes á espada romana denominada "gladius". Por outra banda, tamén se refire ao feito que na época dos romanos a flor do gladíolo era entregadas aos gladiadores que triunfaban na batalla; por iso, a flor é o sinal da vitoria.[2]

Descrición

[editar | editar a fonte]

As especies de Gladiolus presentan flores lixeira ou acentuadamente zigomorfas e hermafroditas. O perigonio está composto por 6 tépalos subiguais, estendidos, recurvos, unidos no seu baseamento formando un tubo máis ou menos notábel segundo a especie. O androceo está composto por 3 estames, dispostos unilateralmente, arqueados. Os filamentos dos estames son filiformes e ceibos. As anteras son lineares. O ovario é ínfero, trilocular, cos lóculos pluriovulados, o estilo é filiforme e trífido. O froito é unha cápsula dehiscente por 3 valvas. Son plantas herbáceas cuxo talo subterráneo é un cormo. Os talos son aplanados e as follas son ensiformes. As flores, moi vistosas, están dispostas en longas espigas terminais máis longas que as follas. A altura das plantas vai de 30 cm a 1 m, segundo a especie.[3]

Sinonimia

[editar | editar a fonte]
Ilustración do Gladiolus palustri
Gladiolus delenii
Gladiolus delenii
Gladíolo (cultivar)
Gladiolus alatus, Clanwilliam, Suráfrica

Especies

[editar | editar a fonte]

Clasificación do xénero

[editar | editar a fonte]
SistemaClasificaciónReferencia
LinnéClase Triandria, orde MonogyniaSpecies Plantarum (1753) Arquivado 26 de maio de 2014 en Wayback Machine.

Notas

[editar | editar a fonte]
  1. ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para gladíolo.
  2. ↑ Información sobre o cultivo do gladíolo en www.infoagro.com
  3. ↑ Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
  • Anderson, E.W. & Park, R. "Growing gladioli." Chistopher Helm & Timber Press, 166p. 1989.
  • Dimitri, M. 1987. "Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería". Tomo I. Descrição de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
  • Goldblatt, P. "A monograph of the genus Gladiolus in tropical Africa". Timber Press, 1996
  • Goldblatt, P. &, J.C. Manning. "Gladiolus in southern Africa" : Systematics, Biology, and Evolution. Fernwood Press, Cape Town; 1998.
  • Goldblatt, P.; John C. Manning & Peter Bernhardt. "Radiation of Pollination Systems in Gladiolus (Iridaceae: Crocoideae) in Southern Africa". Annals of the Missouri Botanical Garden, Vol. 88, No. 4 (2001), pp. 713–734.
  • Goldblatt, P. & John C. Manning. "Evidence for Moth and Butterfly Pollination in Gladiolus (Iridaceae-Crocoideae)". Annals of the Missouri Botanical Garden, Vol. 89, No. 1 (2002), pp. 110–124.
  • Goldblatt,P., Masahiro Takei, Z. & A. Razzaq. "Chromosome Cytology in Tropical African Gladiolus (Iridaceae)". Annals of the Missouri Botanical Garden, Vol. 80, No. 2 (1993), pp. 461–470.
  • GOLDBLATT P. & DE VOS M. P. "The reduction of Oenostachys, Homoglossum and Anomalesia, putative sunbird pollinated genera, in Gladiolus L. (Iridaceae-Ixioideae)". Bulletin du Muséum national d'histoire naturelle. Section B, Adansonia 11 (4): 417-428, 1989.
  • Hessayon, D.G: "The bulb expert". 1999. Transworld Publihers Ltd., Londres, 128 p.

Véxase tamén

[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]
Obtido de «https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gladíolo&oldid=7628415»