Santa Liberata

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar para a navegação Saltar para a pesquisa

Santa Liberata, Santa Librada ou Santa Wilgefortis é unha santa católica, cuxo culto xurdiu ao redor do século XV. É patroa das mulleres mal casadas. Foi descanonizada en 1969. Era irmá de Santa Mariña de Augas Santas.

Lenda galaica[editar | editar a fonte]

Mural de Santa Wilgefortis en Weissenburg, Baviera, finais do século XIV.

Esta virxe mártir galaica é o resultado da combinación de varias lendas, unidas pola imaxinación popular.

A lenda galega conta que naceu xunto con oito irmás (Xenebra, Vitoria, Eufemia, Xermania, Marciana, Basilisa, Quiteria e Mariña) do mesmo parto no ano 122. Eran fillas do gobernador romano Lucio Castelio Severo e da súa muller Calsia.

Mentres o gobernador romano estaba recorrendo os seus dominios, a súa esposa deu a luz e, temendo ser repudiada por infidelidade, decidiu desfacerse das criaturas. Calsia encomendoullas á súa criada Sila.

Calsia ordenoulle que as afogara no río Miñor, mais Sila era cristiá e non podía cometer aquel crime. Así que deixou as rapazas en mans de familias cristiás. As nenas foron bautizadas por San Ovidio e criadas na fe.

Xa cando era maiores tiveron que comparecer ante o seu propio pai acusadas de ser cristiás. El, sabendo que eran fillas súas, invitounas a renunciar a cambio de poderen vivir rodeadas de luxos e comodidades.

Elas foron encarceradas pero lograron fuxir. Todas acabaron sendo mártires. A devoción popular sitúa a Liberata mártir na cruz con 20 anos, o 18 de xaneiro de 139.[1]

Lenda xermana[editar | editar a fonte]

Segundo a lenda xermana, tamén eran nove irmás (do mesmo parto). Mais dise que viviu no século VII (habendo 500 anos de diferenza). E neste caso non se tratou de fe, senón de amor, xa que sendo nena disque foi prometida en casamento polo seu pai ó rei mouro de Sicilia. Para evitar o casamento indesexado, ela tomou o voto de virxindade e pregoulle a Deus para que a convertese nun ser feo. En resposta ás súas oraciós, medroulle o pelo por todo o corpo e barba, polo que o rei musulmán rompeu o compromiso e partiu. Cheo de ira, o pai de Librada mandouna crucificar. En Alemaña chámaselle Santa Wilgefortis.

Debido a isto, se Liberata existise, sería un dos primeiros casos coñecidos de anorexia. Segundo algunhas versións da lenda, Liberata deixou de comer porque non quería casar. Nesa época era común que as nenas se volvesen anoréxicas para evitaren casamentos arranxados economicamente polo pai. Á medida que a enfermidade avanzou, as súas uñas empezáronse a romper e no rostro e o corpo da nena empezou a crecer peluxe, un síntoma do desequilibrio hormonal causado por unha desnutrición gravísima. Por iso é conocida actualmente como a «santa barbuda».

Na actualidade crese que se trataba de anorexia nerviosa.

Orixe da lenda[editar | editar a fonte]

Santa Wilgefortis nunha táboa de 1678 do Museo Municipal de Schwäbische Gmünd (Alemaña).

A lenda de Wilgefortis non é unha adaptación cristiá dos cultos hermafrodíticos da antigüidade en Chipre, nin doutros credos andróxinos da mitoloxía grega, xa que non se atopa ningunha traza desta lenda antes do século IX (segundo outros, non antes do século XV).

O seu nome derivaría do antigo alto alemán hilge Vartez (‘santo rostro’), unha tradución do italiano Santo Volto. O cadro coñecido como Volto Santo de Lucca é unha imaxe icónica do período bizantino temperán que mostra un Xesucristo barbado (aínda que bastante andróxino) coroado e crucificado, de cabelo longuísimo, cos ollos moi abertos e vestido cunha túnica longa (en vez do tradicional taparrabos). A imaxe era levada en procesión polas rúas de Lucca cada ano, e esta roupa infrecuente fixo que os cristiáns estranxeiros —segundo algúns estudosos, na Holanda do século XV— creasen a lenda para explicar a imaxe.

Este crucifixo, que na Idade Media se cría que era unha obra de Nicodemo (discípulo de Cristo), consérvase na Basílica de Lucca e é moi venerado polo pobo. Na Idade Media era común representar a Cristo na cruz cunha túnica longa e con coroa real, pero desde o século XI (segundo outros, desde o século XII) esta práctica desapareceu.

Por iso, cando os peregrinos e mercadores empezaron a difundir copias do Volto Santo de Lucca en distintos puntos de Europa, a imaxe xa non se recoñecía como representación de Xesucristo crucificado, senón como unha muller que sufrira martirio.

Erro de interpretación[editar | editar a fonte]

Charles Cahier, S. J., escribiu:

Xeralmente represéntase cravada a unha cruz, como unha nena de dez ou doce anos, frecuentemente con barba, ou como se lle tirase co pé unha bota de ouro a un guitarrista ou violinista que toca ante ela; outras veces só cun pé descalzo.

Lenda do violinista[editar | editar a fonte]

Relacionada con esta lenda, está a historia dun violinista exiliado que, ao tocar ante a crucificada, recibiu dela unha das súas botas de ouro. Condenado a morte polo roubo da bota, concedéuselle o desexo de tocar unha segunda vez ante a santa. En presenza de todo o pobo (que concorrera a ver o espectáculo de execución), ela lanzoulle a súa outra bota de ouro, establecendo de modo definitivo a inocencia do músico.

Falsa etimoloxía[editar | editar a fonte]

Unha etimoloxía popular fai derivar o nome Wilgefortis do latín virgo fortis: ‘virxe forte’. Pero en 1934, Gustav Schnürer e J. M. Ritz demostraron no seu gran ensaio Sankt Kümmernis und Volto Santo (Düsseldorf, 1934) que Wilgefortis era unha corrupción de Hilge Vartz (vartz ou fratz: ‘rostro’), o ‘Santo Rostro’. Isto corroboraba a opinión de que a lenda se orixinou a partir do Volto Santo de Lucca.

Outros nomes[editar | editar a fonte]

  • Uncumber (Inglaterra).
  • Kümmernis, Kummernis (Alemaña).
  • Oncommer, Ontcommer, Ontkommer, Ontkommena, Ontcommene (Países Baixos).
  • Komina.
  • Comera.
  • Cumerana.
  • Múnia (en Barcelona, culto perdido).
  • Wilgefortis.
  • Vilgefortis.
  • Virgefortis.
  • Vierge Forte (en Provenza).
  • Dignefortis.
  • Reginfledis.
  • Hulfe.
  • Eutropía (en Grecia).
  • Liberata (en Galicia).
  • Liberata (en Italia).
  • Livrade (Francia).
  • Starosta (en Chequia).
  • Santa Librada (Panamá).

Difusión do culto[editar | editar a fonte]

Cando o culto de santa Liberata se difundiu nos séculos XV e XVI, empezou a ser incluída nos breviarios e martiroloxios. O máis antigo conservado é un breviario impreso en París en 1533, por encargo da diocese de Salisbury, que contén unha fermosa antífona métrica e unha oración en honra de Wilgefortis.

Na arte[editar | editar a fonte]

Na arte, santa Wilgefortis é unha muller barbuda crucificada. Tamén hai exemplos dunha muller barbuda sendo decapitada (segundo Roeder).

A lenda de Santa Wilgefortis aparece como obxecto dunha investigación haxiográfica que leva a cabo o protagonista de Fifth Business, novela do escritor canadense Robertson Davies (1970), traducida ao castelán como El quinto en discordia.

Posición da Igrexa[editar | editar a fonte]

Nunca foi canonizada, pero hai moitísimas imaxes dela en todo Portugal e en España.

En febreiro de 1969, o papa Paulo VI ordenou revisar o calendario litúrxico para suprimir os santos de cuxa existencia non houbese probas. Iso non significa que os descanonizase, senón simplemente que a súa celebración e veneración non é obrigatoria.

En abril de 1969 ditaminouse a eliminación de santa Librada do santoral —xunto con san Cristovo, san Xurxo de Capadocia (patrón de Inglaterra) e moitos outros santos—, aínda que se mantivo o dereito á súa representación iconográfica e veneración por razóns tradicionalistas. Os seus restos venéranse na catedral de Sigüenza.

Baiona[editar | editar a fonte]

Capela de Santa Liberata, en Baiona.

É venerada o 20 de xullo na vila de Baiona, Pontevedra; data na que se trasladaron as súas reliquias dende Sigüenza no ano 1515.[1]

Posúe unha capela, feita no ano 1709, de estilo italiano bastardo.[2]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 "Liberata, Santa". Consultado o 2016-08-03. 
  2. Turismo, Turgalicia/Axencia Galega de (2008-03-31). "GALICIA - IGREXA SANTUARIO DE SANTA LIBERATA DE BAIONA EN BAIONA PONTEVEDRA". Turgalicia. Consultado o 2016-08-03. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Ilse E. Fritisen (2001): The Female Crucifix: Images of St. Wilgefortis Since the Middle Ages. ISBN 0-88920-365-2