Mendo Gundisalviz

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Mendo Gundisalviz, Menendus Gundisalviz, Mendo II Gonçalves ou Menendo González, falecido o 6 de outubro de 1008, foi un duque galego, conde de Portugal (997-1008) e figura dominante no Reino de Galiza arredor do ano 1000.

Rexencia de Afonso V[editar | editar a fonte]

Denantes de 999, o rei Vermudo II mandou o seu herdeira, Afonso V, baixo a titoría do seu alférez Mendo[1][2]. Afonso tiña tan só cinco anos cando o seu pai finou no mes de setembro de 999 e pasou os primeiros anos do seu reinado baixo o coidado de Mendo e maila súa esposa. O primeiro acto de Afonso coma rei data do 13 de outubro de 999, onde enumera como confirmantes primeiro o conde Mendo «Menendus Gundisaluiz, comes» e logo o «duque» (conde) Sancho García «Santius, dux, Garsea prolis». Mendo tamén aparece en documentos contemporáneos co título de duque, como en «dux domnus Menendus proles Gundisalvi»[3][4].

O mozo Afonso sempre aparece nas súas primeiras cartas a carón da súa nai, Elvira García, unha irmá do conde de Castela e posibelmente exercendo a rexencia so a súa influencia. Despois de 1003, Elvira non aparece máis nas cartas reais; quizais foi retirada por un golpe palaciano de Mendo. Ao subscribir un acto real, Mendo foi tan lonxe como para chamarse a si mesmo «o que baixo a autoridade do mencionado rei ordena e guía todas as cousas» («qui sub imperio iam dicti regis hec omnia ordinavit et docuit»)[5]. En 1004, Sancho cuestionou a rexencia de Mendo. Ambos os condes pediron ao hajib cordobés al-Muzaffar que arbitrase a agarra[6]. Segundo Ibn Khaldun, celebrouse unha audiencia e o substituto de al-Muzaffar, o qadi da comunidade mozárabe de Córdoba, Asbag bin Abd Allah bin Nabil, estivo a favor de Mendo. Segundo algunhas fontes isto tivo lugar en Córdoba coa presenza dos dous condes contendentes[5], mais segundo outras fontes a liorta ocorreu en León[1].

No ano 1000, como rexente, Mendo confirmou o testamento de Hilal ou Hilaf, chamado Salvatus, o abade mozárabe de San Cipriano de Valdesalce, ante a raíña rexente Elvira e o mozo rei, amais de cinco bispos do reino[7]. Unha carta datada o 23 de decembro de 1001 rexistra a resolución dunha agarra sobre o mosteiro de Celanova por Afonso V e «o seu maior, o señor Mendo, fillo de Gonzalo» («senatus sui domni Ermenagildi Gundisaluiz prolis»). Outra carta datada o 11 de xaneiro de 1002 rexistra a doazón de Santo André de Congostro ao mosterio de Celanova e foi confirmado polo «duque Mendo, fillo de Gonzalo» («Menendus dux prolis Gundisaluiz»). Unha carta real do ano 1007 recoñece a Mendo como «o gran conde que posúe toda a terra de Galiza» («comes magnus ... omnem terram Gallecie ... obtinebat»[8].

Relacións con Córdoba[editar | editar a fonte]

Mendo non colaborou inicialmente cos cordobeses, pero despois de que continxentes fosen enviados de Córdoba para reforzar Coímbra e a fronteira co condado Portucalense, Mendo realizou un pacto con al-Muzaffar que incluía unha cláusula que pedía a colaboración militar en 1003. Nese ano as tropas leonesas e castelás axudaron os cordobeses no seu ataque a Cataluña. Este pacto semella romperse cando, en 1005, un exército cordobés marchou coa intención de tomar Zamora. A cidade non foi capturada, mais moito territorio foi incautado. Para o resto da rexencia de Mendo non houbo paz cos cordobeses.

No tesouro da catedral de braga, agora no museo catedralicio, hai unha píxide de marfil de comezos do século XI que contén un cáliz contemporáneo e unha patena de prata. A píxide ten unha inscrición no bordo da súa tampa que permite datalo con bastante precición entre 1004, cando o hakib Abd al-Malik recibiu o título leva a inscrición, Sayf al-Dawla, e 1007, cando el recibiu o título máis alto de al-Muzaffar. A píxide atopara o seu camiño nas mans de Mendo Gundisalviz algún tempo denantes da súa morte, xa que unha inscrición engadida no fondo desta relata a súa doazón á igrexa por el e a súa dona, Toda.

Familia[editar | editar a fonte]

Posiblemente, fillo maior, Mendo foi fillo e sucesor de Gonzalo Menendiz e a súa muller Ilduara Pais, importantes aristócratas galegos do condado de Portucale. Segundo as fontes contemporáneas Mendo casou cunha muller de nome: Toda (Tota, Todadomna, Tutadomna, Tutadonna etc.).

Foi o titor e sogro do rei Afonso V. Mantivo boas relacións diplomáticas co califato de Córdoba ata 1004, cando estala a guerra entre o reino e o estado musulmán. Nos seus últimos anos ocupouse da defensa da costa perante os constantes ataques viquingos, un dos cales lle tería producido a morte.

Descendencia[editar | editar a fonte]

Deste matrimonio naceron polo menos cinco fillos e tres fillas.

  • Rodrigo, era un antepasado directo na liña maternal de Urraca Fróilaz, muller de Pedro Fróilaz de Traba.
  • Gonzalo (atestado 1007?14), é citado co título de conde.
  • Ramiro (atestado 1005?14) desempeñou o alto cargo de armiger regis, ou real alférez, e que o seu pai tamén desempeñou.
  • Egas
  • Munio
  • Elvira
  • Ilduara ou Aldara.
  • Aldonza

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Prado-Vilar 1997, pp. 33-34.
  2. Mattoso 1981, p. 146.
  3. Sáez & Sáez 2006, pp. 78-80, doc. 261.
  4. Pallares Méndez & Portela Silva 1987, p. 23, n. 6.
  5. 5,0 5,1 Collins 2005, p. 685.
  6. Martínez Díez 2005, pp. 592-93.
  7. Hitchcock 1981, p. 585.
  8. Portela 2015, p. 264.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]