Limiá

Limiá
Instancia de raza vacúa
Epónimo A Limia
Distribución
País de orixe España
Clasificación taxonómica
Reino	Animalia
Filo	Chordata
Subfilo	Vertebrata
Clase	Mammalia
Subclase	Theria
Infraclase	Eutheria
Orde	Artiodactyla
Familia	Bovidae
Subfamilia	Bovinae
Xénero	Bos
Especie	B. taurus
Identificadores Freebase /m/0pmf067
Fontes e ligazóns
Wikidata C:Commons

A limiá é unha raza de vacún autóctona de Galicia. Segundo datos do 31 de decembro de 2024 a poboación era de 1 931 exemplares, cunha tendencia á alza mantida dende 2014. A raza limiá toma o seu nome dunha das comarcas naturais do sur da provincia de Ourense, concretamentamente, da Limia.

Estudos filoxenéticos recentes realizados con marcadores xenéticos corroboran a hipótese filoxenética admitida ata agora pola maioría dos zootecnistas, que relacionan esta raza co Bos primigenius estrepsiceros. O feito de estar asentada nun terreo fértil e favorable conferiulle un grande desenvolvemento corporal e certa superioridade produtiva en relación con outras razas locais galegas.

Morfoloxía e datos produtivos

Son animais de perfil subcóncavo a recto, hipermétricos no val e eumétricos na montaña, de proporcións mediolíneas e tamaño grande. O peso medio é de 490 kg para as femias e de 925 kg para os machos e a alzada media á cruz é de 137 cm para as femias e de 143 cm para os machos. Teñen unha cabeza de medianas proporcións, con fronte ancha, cara longa e fociño ancho. Os cornos en gancho curto nos bois, grandes, longos e espiraliformes nas vacas. O tronco é amplo e harmónico, o tórax ampuloso, con costelares cilíndricos e peito ancho. As extremidades son de lonxitude media, fortes e ben asentadas. O ubre é globuloso, desenvolvido, bastante simétrico e con tetos de boa implantación. Ten capa castaña, moito máis escura no terzo anterior.

É unha das razas morfoloxicamente máis semellantes ao extinto uro e forma parte do proxecto TaurOs que pretende recrear ao devanceiro das razas domésticas actuais.

	Machos	Femias
Altura á cruz (cm)	143	137
Peso adulto (kg)	925	490
Peso aos 12 meses (kg)	295-385	205-270
Peso ao nacemento (kg)	31-39	30-37
Peso aos 6 meses (kg)	185-215	125-230
Peso á puberdade (kg)		305-380
Precodidade sexual (meses)		10-22

Os xatos aliméntanse con leite materno ata os tres meses e a partir desa idade supleméntanse con racións de concentrados, de forma que aos seis meses poden alcanzar pesos medios de 125-230 kg as femias e 185-215 kg os machos.

En comparación con outras vacas autóctonas da súa zona de orixe, a Limiá presenta certa precocidade sexual (10-22 meses) e moi bo desenvolvemento, expresado polo seu alto peso á puberdade (305-380 kg).

As súas canais son as de maior peso e índice de compacidade dentro das Morenas Galegas. Os rendementos cárnicos obtidos no despece son elevados, de arredor dun 70%, alcanzando os de cuarto traseiro niveis superiores ao 62%.

A carne de Limiá é magra, cun perfil lipídico adecuado e cardiosaudable, próximo ao 1,5%, e cunha adecuada infiltración da graxa, o que lle porporciona unha calidade zumarenta e unha palatibilidade excepcional. A súa carne destaca tamén por ser moi luminosa e vermella. Subministrándolle unha adecuada maduración resulta ser das carnes máis tenras e xugosas.

Usos e sistemas de explotación

Aínda que no pasado a raza explotouse pola súa tripla aptitude, na actualidade mantense como animal de dobre aptitude carne-traballo, con case total abandono desta última, polo que a tendencia é a que se explote só pola súa produción cárnica.

A raza utilízase en sistema mixto de estabulación e pastoreo, dentro de estruturas reducidas de tipo familar e carácter artesanal. A explotación do gando compatibilízase cunha agricultura minifundista, da que se obtén a súa base nutritiva, ben procedente dos prados artificiais ou de cultivos específicos.

Evolución da poboación

No 2002 a poboación era de 136 exemplares, datos baseados nun estudo de alta fiabilidade. O número de machos reprodutores era de 59, e o de femias de 66. A porcentaxe de femias de raza pura (emparelladas cun macho da súa raza) era do 100%. No 2007 había 460 animais, e no 2011, 861. A tendencia da raza é de crecemento rápido.

Ano	Femias	Machos	Total	Ganderías
2009	566	126	692	41
2010	666	159	825	44
2011	711	150	861	44
2012	722	170	892	45
2013	653	152	805	45
2014	699	153	852	42
2015	853	173	1 026	40
2016	881	204	1 085	36
2017	936	205	1 141	39
2018	962	240	1 202	38
2019	1 003	231	1 234	38
2020	1 138	270	1 408	37
2021	1 239	282	1 521	39
2022	1 323	254	1 577	49
2023	1410	288	1698	53
2024	1575	356	1931	50

Gráfica de evolución demográfica da vaca limiá entre 2009 e 2024

Datos segundo a aplicación ARCA do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Ficha da raza limiá en PDF (Consellería de Medio Rural)