Monodóntidos

Monodóntidos
Monodontidae John Edward Gray 1821
Instancia de taxon  Categoría taxonómica familia  Tipo taxonómico Monodon
Clasificación taxonómica
Superreino Holozoa Reino Animalia Filo Chordata Clase Mammalia Orde Artiodactyla Superfamilia Delphinoidea Familia Monodontidae Gray, 1821 Monodontidae
Datas  Período de aparición Mioceno
Códigos e identificadores Freebase /m/01slwf ITIS 180481 OTT 851307 CoL CWJ EOL 7655
Wikidata C:Commons

A dos monodóntidos (Monodontidae) é unha familia de cetáceos odontocetos que habitan no Ártico e no norte dos océanos Pacífico e Atlántico, que comprende tan só dúas especies actualmente viventes, que son certamente infrecuentes:

• Monodon monoceros, o narval, cuxos machos teñen un único dente moi longo (denominado corno ou cabeiro), e
• Delphinapterus leucas, denominado polos cetólogos galegos blancón, castelanismo que alude a que é o único cetáceo de cor completamente branca.

Ademais, coñécense dous xéneros fósiles, con cadansúa especie.

Etimoloxía

O nome da familia, Monodontidae, foi cuñado por Gray en 1821, cando a describiu, e está formado sobre a base do nome do xénero tipo, Monodon, e a desinencia do latín científico -idae, usada para formar os nomes das familias dos animais e que significa "os parecidos a".

O xénero Monodon foi establecido por Linneo en 1758, na 10ª edición do seu Systema Naturae, e o formou cos elementos do latín mon- (do grego μόνος mónos, "só, único") e -odon (do grego οδούς, -όντος odoús-, -óntos, "dente"), debido á característica deste animal de presentaren, os machos, un só enorme dente.

Características

As dúas especies son de mediano tamaño, cunha lonxitude que oscila entre os 3 e os 5 m.
Presentan un melón ou mamelón na rexión frontal, non teñen un fociño prominente (como o dos golfiños) e, en lugar de teren aleta dorsal posúen unha crista longa e estreita ao logo do dorso, máis pronunciada en Monodon. A ausencia de aleta dorsal permítelles mobilizarse sen tropezar baixo as capas de xeo.
A dentadura é moi reducida ou ausente, e nos Monodon só se conservan dous dentes un dos cales forma o característico corno dos machos.

Bioloxía

Son animais moi voraces e, como a maioría dos odontocetos, comunícanse entre si por medio dunha gran variedade de sons, e usan a ecolocación para moverse e buscar alimento. A súa dieta é carnívora, e está baseada en peixes, moluscos e crustáceos pequenos.

A xestación dura entre 14 e 15 meses e paren só unha cría. As crías son destetadas aos dous anos, e alcanzan a madurez sexual entre os 5 e os 8 anos de idade.

Clasificación da familia

Especies viventes

• Subfamilia Delphinapterinae
  • Xénero Delphinapterus Lacépède, 1804
    • Delphinapterus leucas (Pallas, 1776) - beluga ou brancón
• Subfamilia Monodontinae
  • Xénero Monodon Linnaeus, 1758
    • Monodon monoceros Linnaeus, 1758 - narval

Especies extintas

• † Xénero Denebola Barnes, 1984
  • † Denebola brachycephala Barnes, 1984
• Xénero † Bohaskaia Vélez-Juarbe & Pyenson, 2012
  • † Bohaskaia monodontoides Vélez-Juarbe & Pyenson, 2012

Nomes galegos

Dada a distribución das dúas especies, por riba do círculo polar ártico, é normal que, a pesar dos afastados lugares que frecuentan e frecuentaron os pescadores galegos, non teñan moitos nomes vernáculos galegos. Porén, o dicionario da RAG recolle o nome de narval para Monodon monoceros, que tamén usan os cetólogos galegos da SGHN, de acordo coa terminoloxía nos demais idiomas modernos.

Polo que respecta a Delphinapterus leucas, na Lista patrón dos vertebrados de Galicia, proposta provisionalmente pola SGHN asígnaselle o nome de blancón, un evidente castelanismo por brancón, pero que foi recollido en Portonovo por Ríos Panisse, nome debido seguramente á cor completamente branca deste animal que, por outra parte, é de forma parecida, aínda que máis pequeno, que o negrón ou falsa candorca, Pseudorca crassidens, un cetáceo da familia dos delfínidos máis coñecido nas nosas augas, e que é de cor gris escura ou totalmente negra. Ríos Panisse tamén recolleu para esta especie os nomes de campelo, en Corme e santo, en Ribadeo e nas Figueiras (Castropol), na Asturias de fala galega.

Máis recentemente, no Gran dicionario Xerais, denomina a especie como beluga, adaptación do seu nome ruso, e de acordo cos nomes que se lle dan na maioría dos idiomas da nosa contorna.

Véxase tamén

Bibliografía

• Carballeira Anllo, Xosé Mª (dir.) (2009): Gran dicionario Xerais da lingua. Tomo I: A-G. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9914-071-1.
• Carwardine, Mark (1995): Ballenas, delfines y marsopas. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1037-3.
• Pérez Alberti, Augusto (dir.) (1982): Xeografía de Galicia. Tono I: O medio. A Coruña: Edicións Sálvora.
• Ríos Panisse, M. C. (1983): Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia. II. Mamíferos, aves y algas. Verba, Anexo 19. Santiago: Universidade de Santiago de Compostela. ISBN84-7191-291-0.

Outros artigos

• Cetáceos
• Odontocetos

Ligazóns externas

• Monodontidae en ITIS (en inglés)
• Monodontidae en WoRMS (en inglés)
• Monodontidae en ADW (en inglés)
• Monodontidae en NCBI (en inglés)