Alcipreste

Alcipreste
	Nome taxon Cupressus ; Carl von Linné 1753
	Instancia de taxon
	Subclase de árbore
	Categoría taxonómica xénero
	Tipo taxonómico Alcipreste común
	Sinónimo taxonómico Xanthocyparis; Hesperocyparis; Callitropsis
Características
	Fonte de cypress wood (en)
	Fonte de cypress wood (en)
Clasificación taxonómica
Reino	Plantae
Clase	Pinopsida
Orde	Pinales
Familia	Cupressaceae
Subfamilia	Cupressoideae
Xénero	Cupressus ; L., 1753 Cupressus
Freebase
Fontes e ligazóns
Freebase
Freebase	/m/0289gw
MeSH	D029781
OpenAlex	C2776789578
ITIS	183455
OTT	949942
CoL	C6VP6
EOL	34195
WFO	wfo-4000010075
	Descrito pola fonte Flora Reipublicae Popularis Sinicae, volume 7 (en) ; Páxina(s): 328 ; Paulys Realenzyklopädie der klassischen Altertumswissenschaft ; Tema: Cypresse (Pauly-Wissowa); Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron ; Tema: Q24764775 ; Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890) ; Tema: Q112772913 ; Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron ; Tema: Q24440130 ; Metropolitan Museum of Art Tagging Vocabulary ; The Domestic Encyclopædia; Or, A Dictionary Of Facts, And Useful Knowledge ; Tema: Domestic Encyclopædia (1802)/Latin/Cupressus (en)
	Wikidata G:Commons C:Commons

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Alcipreste (homónimos).

Os alciprestes ou cipreses^[1] son árbores coníferas do xénero Cupressus. Téñense naturalizado en moitas rexións temperadas do Hemisferio Norte, especialmente de clima mediterráneo, coas temperaturas e solos axeitados, medrando espontaneamente e polo xeral de xeito espallado. Cultívanse comercialmente en África oriental, Suráfrica e Nova Zelandia. Moitas das especies cultívanse coma árbore ornamental en parques e xardíns de Europa. En Galicia só os atopamos en xardíns formais, sendo comúns na xardinaxe de pazos e cemiterios, especialmente a especie Cupressus sempervirens.

Etimoloxía

O termos galegos alcipreste e ciprés proveñen do provenzal cipres, e este do latín serodio cypressus. Ademais existen variedades dialectais coma aciprés, acipreste, alciprés ou cipreste.

Descrición

Como todas as coníferas, son de folla persistente, poden acadar os 20 m de altura cun diámetro aproximado duns 60 cm. O seu porte é piramidal, de crecemento rápido nos primeiros anos de vida, indo máis amodo despois até acadar arredor dos 300 anos de vida. Posúen un tronco recto e de casca magra na que se forman fendas lonxitudinais. As follas son miudiñas (2–6 mm de lonxitude) con forma de escama tipo frouma, aliñadas en parellas opostas e decusadas.
Florea a finais do inverno e nun mesmo exemplar prodúcense flores masculinas e femininas; as masculinas forman conos ovais de cor verdosa que penduran das puntas das pólas. Os femininos son lixeiramente esféricos, compostos arredor de 12 escamas que ao se desenvolver se tornan nun gálbulo globular de 3x4 cm, de cor verde ao principio virándose avermellado e marrón ao acadar a madureza. Produce un froito semellante a unha noz, chamado popularmente en galego mazá. A súa semente é negra e miúda.

Usos

A madeira dos alciprestes, resinosa e odorífera (semellante ao cheiro da madeira de cedro), é moi apreciada para construcións xa que non lle entra a couza. Ten unha cor parda amarelenta clara, de textura fina e, xeralmente, de gran recto. Adóitase empregar para a elaboración de caixas, e a mellor escolla de madeira pode empregarse para táboas decorativas, tornaría ou chapas de guitarras.

Moitas especies e variedades son de uso ornamental.

Árbores Senlleiras de Galicia

Catro exemplares de alciprestes aparecen no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia, que demostra o cultivo como ornamental deste xénero dende hai séculos.

O alcipreste da Capela do Salvador é un alcipreste común monumental da variedade fastigiata (Cupressus sempervirens var. fastigiata) que se atopa en Samos (Lugo).
O alcipreste da Misericordia, en Viveiro (Lugo) é un alcipreste da California (Cupressus macrocarpa) monumental.
Alcipreste do Pazo de Quintáns, en Meis (Pontevedra) é tamén un exemplar destacado de alcipreste de California (Cupressus macrocarpa).
Os alciprestes de Portugal do Xardín histórico de Mondariz Balneario

Especies

O número de especies recoñecidas de alciprestes en todo o mundo varía bastante, entre 16 e 25 ou se cadra máis. Isto é por mor a que a meirande parte das poboacións son pequenas e se atopan illadas, polo que non é doado as clasificar segundo o rango de especie, subespecie ou variedade.

Especies do Vello Mundo

Estes alciprestes adoitan ter estróbilos con máis escamas (entre 8-14, raramente 6 en C. funebris), cada escama cunha larga e curta crista, non unha espiña. Cupressus sempervirens é a especie tipo do xénero, a máis común en Galicia, e que define o nome alcipreste ou ciprés.

Cupressus americana Trautv.
Cupressus cashmeriana Royle ex Carr. - alcipreste de Bután.
Cupressus chengiana S.Y.Hu - alcipreste de Cheng.
Cupressus duclouxiana Hickel - alcipreste de Yunnan.
Cupressus dupreziana A.Camus - alcipreste do Sáhara.
Cupressus atlantica Gaussen (C. dupreziana var. atlantica) - alcipreste de Marrocos.
Cupressus funebris Endl. - alcipreste chorón.
Cupressus gigantea W.C.Cheng & L.K.Fu - alcipreste do Tibet.
Cupressus leylandii A.B.Jacks. & Dallim. - alcipreste de Leyland
Cupressus sargentii Jeps.
Cupressus sempervirens L. - alcipreste, alcipreste común, alcipreste italiano, alcipreste do Mediterráneo, cedro bastardo, orixinario da zona que lle dá o seu nome.
Cupressus sphaerocarpa Parl.
Cupressus torulosa D.Don - alcipreste do Himalaia.

Especies do Novo Mundo

Estes alciprestes acostuman ter estróbilos con relativamente poucas escamas (entre 4-8, raramente máis en C. macrocarpa), cada escama cunha espiña prominente e estreita. Probas xenéticas moi recentes evidencian que están menos emparentados coas especies do Vello Mundo do que se pensaba anteriormente, tendo máis parentesco cos Callitropsis e Juniperus. Polo tanto, estase considerando un cambio na clasificación xenérica nun futuro, xa for aos Callitropsis ou a un novo xénero.

Cupressus arizonica Greene - alcipreste de Arizona.
Cupressus abramsiana C.B.Wolf (C. goveniana var. abramsiana) - alcipreste de Santa Cruz.
Cupressus bakeri Jeps. - alcipreste de Modoc.
Cupressus distica L. - alcipreste mexicano.
Cupressus glabra Sudw. - alcipreste liso da Arizona orixinario de Arizona, EUA.
Cupressus goveniana Engelm.
Cupressus guadalupensis S.Watson - alcipreste de Guadalupe.
Cupressus forbesii Jeps. (C. guadalupensis var. forbesii)
Cupressus lusitanica Lindl. ex Parl. - alcipreste de Portugal, piñeiriño, cedro de Portugal, procedente de México e Guatemala, pero moi popular en Portugal.
Cupressus macnabiana A.Murray
Cupressus macrocarpa A.Cunn. (C. lambertiana) - alcipreste de Monterey, alcipreste da California - procedente da California (EUA)
Cupressus montana Wiggins (C. arizonica var. montana).
Cupressus nevadensis Abrams (C. arizonica var. nevadensis).
Cupressus pygmaea (C. goveniana var. pygmaea).
Cupressus sargentii Jeps.
Cupressus stephensonii C.B.Wolf (C. arizonica var. stephensonii) - alcipreste de Cuyamaca.

Existen árbores doutros xéneros que por analoxía con Cupressus tamén son denominadas comunmente "ciprés" ou alcipreste:

Callitropsis nootkatensis - " alcipreste de Nootka" ás veces é clasificado como Cupressus nootkatensis.
Chamaecyparis lawsoniana Parl. - " alcipreste de Lawson" que se pode atopar no suroeste de Oregón e na California, EUA
Austrocedrus chilensis (D.Don) Florin & Boutelje - "alcipreste de La Cordillera" que se pode atopar na zona do cordal do centro e sur chileno e arxentino.
Pilgerodendron uviferum - (D.Don) Florin - " alcipreste de Las Guaitecas", medra máis ao sur do anterior e tamén na costa chilena á mesma latitude.
Taxodium mucronatum, alcipreste Moctezuma.

Os cipreses na mitoloxía grega

Conta o mito que un mozo grego, chamado Cipariso, tiña como compañeiro un cervo coa corna de ouro. O deus Apolo, namorado do mozo, regaloulle unha xavelina coa que puidese cazar. Pero Cipariso, pretendendo cazar un cervo, feriu mortalmente ó seu e nin sequera Apolo puido consolarlle. Cheo de pena, Cipariso quería morrer e pediu ós deuses poder chorar por el o resto da súa vida. Apolo aceptou e converteuno en ciprés, a árbore da tristeza, da dor e o dó polos seres queridos.^[2] Esta sería a orixe da estreita relación do ciprés cos mortos e os cemiterios.

[Fala Apolo] "Levarei luto por ti, ti levaralo polos demais e acompañaraos na súa dor"

Notas

↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para Ciprés.
↑ Ovidio: Metamorfosis, libro X, 109-142; Carmona Muela, Juan: Iconografía clásica, Akal 2011, 32.