Francisco Xavier Balmis

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Busto de Francisco Xavier Balmis na Facultade de Medicina da Universidade Miguel Hernández en San Xoán de Alacant.

Francisco Xavier de Balmis y Berenguer, nado en Alacant o 2 de decembro de 1753 e finado en Madrid o 12 de febreiro de 1819[1], foi un médico militar español e cirurxián honorario da corte de Carlos IV. O seu nome quedou vinculado á Real Expedición Filantrópica da Vacina (coñecida como Expedición Balmis na súa honra) que se estendeu até as colonias españolas de América e Filipinas para difundir a vacina da varíola, un fito na historia da medicina.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Nado nunha familia de médicos, probablemente de orixe francesa, realizou a súa primeira formación nos colexios dos xesuítas e dominicos da súa cidade. Entre 1770 e 1775 traballa como practicante de cirurxián no Hospital Real Militar de Alacant e obtén o título de Cirurxía e Álxebra pola Universidade de València en 1778. Completou a súa formación cos títulos de Bacharel en Artes pola Universidade de México e en Medicina, pola Universidade de Toledo.

Médico militar[editar | editar a fonte]

Ao ano seguinte da súa licenciatura, ingresa no exército como médico militar. Como participante na expedición do Marqués de Socorro, Balmis viaxará primeiro á Habana, e máis tarde á Cidade de México. Na Cidade de México serviu como primeiro cirurxián no Hospital militar do Amor de Deus. Alí puido estudar remedios botánicos para as enfermidades venéreas, o cal lle habería servir para publicar máis tarde a obra Demostración de las eficaces virtudes de las raíces de dos plantas de Nueva-España, especies de Agave y Begonia, para la curación del vicio venéreo y escrofuloso (1794), pois foi un dos introdutores desta especie en Europa.

A Real Expedición Filantrópica da Vacina[editar | editar a fonte]

De volta en España, grazas aos seus coñecementos e á súa traxectoria profesional, foi nomeado cirurxián de cámara de Carlos IV. Convenceu a El-rei para enviar unha expedición a América co obxectivo de propagar a vacina da varíola, acabada de descubrir. Balmis liderou a expedición, que partiu do porto da Coruña o 30 de novembro de 1803 na goleta María Pita, cunha pasaxe formada por un fato de vinte e dous nenos do hospicio daquela cidade, que foron previamente inmunizados e serviron de receptáculos viventes dos anticorpos antivariólicos. De alí viaxaron as illas Canarias, a Porto Rico, Puerto Cabello, Caracas, A Habana, Mérida, Veracruz e Cidade de México. A vacina chegou a lugares tan afastados como Texas polo norte ou Nova Granada polo sur.

Na Cidade de México, a Balmis custoulle convencer ao vicerrei José de Iturrigaray, pero finalmente el e o seu fillo foron vacinados. En setembro de 1805 Balmis partiu a bordo do Magallanes do porto de Acapulco cara a Manila, capital de Filipinas, de alí foi á entón colonia portuguesa de Macao e a China, e desembarcou en Lisboa o 14 de agosto de 1806. Volvería a México novamente en 1810, para levar de novo a vacina, case desaparecida polo descoido das autoridades.

Escribiu Instrucción sobre la introducción y conservación de la vacuna, e traduciu do francés un traballo sobre o mesmo asunto, o Tratado histórico-práctico de Moreau que serviu como texto base para a formación dos médicos e demais persoal encargados de manter viva a vacina e de continuar as campañas de vacinación en América.

Derradeiros anos[editar | editar a fonte]

De volta en España, en 1812, xa non se embarcará en máis viaxes. En 1814 solicita un posto na Administración e establece a súa residencia en Madrid. Morre o 12 de febreiro de 1819.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. http://www.balmis.org/ → pestana Fco. J. Balmis

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • "Balmis, Francisco Javier de", en Enciclopedia de México, vol. 2. Cidade de México, 1996, ISBN 1-56409-016-7.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]