Falacia

Unha falacia é unha especie de mentira, é un argumento loxicamente inconsistente, inválido, ou que falle doutro modo no soporte eficaz do que pretende probar. Os argumentos que se destinan á persuasión poden parecer convincentes para gran parte do público a pesar de conteren falacias, mais non deixan de ser falsos por causa diso. Debido a isto, ocasionalmente úsanse como figuras estilísticas.

Recoñecer as falacias é por veces difícil. É importante coñecer os tipos de falacia para evitar trampas lóxicas na propia argumentación e para analizar a argumentación allea.

Tipos e Exemplos de falacias

(Algúns dos nomes usados están en latín, coa tradución ao lado.)

• Argumentum ad antiquitatem (Argumento de antigüidade ou tradición):

Basicamente consiste en afirmar que algo é verdadeiro ou bo só porque é antigo ou “sempre foi así”.

• Argumentum ad hominem (Ataque ao argumentador):

En vez do argumentador probar a falsidade do enunciado, el ataca a persoa que fixo o enunciado.

Ex: "A afirmación de Xoán é falsa, xa que é un suxeito maleducado".

• Argumentum ad ignorantiam (Argumento da Ignorancia):

Ocorre cando algo considérase verdadeiro simplemente porque non se probou que é falso (ou probar que algo é falso por non haber probas de que sexa verdade). Note que é diferente do principio científico de considerar algo falso ata que sexa probado que é verdadeiro.

Ex: "Xoán di a verdade, pois ninguén pode probar o contrario."

"É certo que Deus exista, ata que se probe o contrario."

• Non sequitur (Non segue):

Tipo de falacia na cal a conclusión non segue das premisas.

Ex: "É bo acabar coa pobreza neste país; É bo eliminar a corrupción neste país; Polo tanto, vamos votar no Xoán para presidente!"

• Argumentum ad Baculum (Apelo á Forza):

Utilización dalgún tipo de privilexio, forza, poder ou ameaza para impor a conclusión.

Ex: "Crea en Deus, senón irá para o Inferno."

• Argumentum ad Populum (Apelo ao Pobo):

É a tentativa de gañar a causa por apelar a unha gran cantidade de persoas.

Ex: "Deus existe porque gran parte da poboación mundial cre nel."

• Argumentum ad Numerum (Apelo ao número):

Semellante ao "ad populum". Afirma que cantas máis persoas consideran nunha proposición, máis probábel é a proposición de ser verdadeira.

Ex: "Deus existe pois 85% das persoas consideran que si. Non poden estar enganados."

• Argumentum ad Verecundiam (Apelo á autoridade):

Argumentación baseada no apelo a algunha autoridade recoñecida para comprobar a premisa .

Ex: "Se Aristóteles dixo isto, é verdade" ou "Se a Biblia di isto, isto necesariamente é a verdade".

• Dicto Simpliciter' (Regra xeral):

Ocorre cando unha regra xeral aplícase a un caso particular onde a regra non debería aplicarse.

• Xeneralización Apresada (Falsa indución):

É o oposto do Dicto Simpliciter. Ocorre cando unha regra específica é atribuída ao caso xenérico.

Ex: "Calquera Xoán é feliz."

• Falacia de Composición (Tomar o todo pola parte):

É o feito de concluír que unha propiedade das partes debe aplicarse en total.

Ex: "Este camión é composto só por compoñentes lixeiros, logo el é lixeiro tamén."

• Falacia da División (Tomar a parte polo todo):

Oposto da falacia de composición. Asume que unha propiedade do todo aplícase a cada parte.

Ex: "Vostede debe ser rico pois estuda nun colexio de ricos." ou "As formigas destrúen as árbores. Logo, esta formiga pode destruír unha árbore."

• Falacia do home de palla:

Consiste en atribuír falsas ideas ao opoñente ou tentar manipular a opinión do ouvinte defendendo un punto de vista reprobábel ou débil.

Ex: "Deberíamos abolir todas as armas do mundo. Só así habería paz verdadeira."

• Cum hoc ergo propter hoc : (falsa causa)

Afirma que dous eventos están relacionados simplemente porque ocorreron xuntos.

Ex: "O Celta vai gañar o xogo de hoxe porque hoxe é xoves e ata agora sempre gañou cando xogou os xoves."

• Post hoc ergo propter hoc :

Consiste en dicir que, polo simple feito dun evento que ocorreu axiña despois do outro, eles teñen unha relación de causa-efecto.

Ex: "O Xapón rendeuse logo despois da utilización das bombas atómicas por parte dos EUA. Polo tanto, a paz alcanzouse debido á utilización das armas nucleares."

• Petitio Principii :

Ocorre cando as premisas son tan cuestionábeis como a conclusión alcanzada.

Ex: "Sócrates tentou corromper a xuventude da Grecia, a maioría (que votou pola súa condenación) sempre ten razón, logo foi xusto condenalo á morte."

• Circulus in Demostrando :

Ocorre cando alguén asume como premisa a conclusión a que se quer chegar.

Ex: "Sabemos que Xoán di a verdade pois moitas persoas din iso. E sabemos que Xoán di a verdade pois nós coñecémolo."

• Falacia da Presuposición :

Cuestiona un feito asumindo un presuposto verdadeiro.

Ex: "Onde escondeu vostede o diñeiro roubado?"

• Ignoratío Elenchi (Conclusión sofismática):

Ou "Falacia da Conclusión Irrelevante". Consiste en utilizar argumentos válidos para chegar a unha conclusión que non ten relación algunha cos argumentos utilizados.

Ex: "Os astronautas do Proxecto Apollo eran ben preparados, todos eran excelentes aviadores e tiñan boa formación académica e intelectual, alén de presentar boas condicións físicas. Logo, foi un proceso natural os EUA gañaren a carreira espacial contra a Unión Soviética pois o pobo americano é superior ao pobo ruso."

• Anfiboloxía :

Ocorre cando as premisas usadas no argumento son ambiguas debido á mala elaboración gramatical.

• Acentuación :

É unha forma de falacia debido á mudanza de significado pola entoación. O significado é mudado dependendo da énfase das palabras.

Ex: compare: "Non debemos falar MAL dos nosos amigos." con: "Non debemos falar mal dos nosos AMIGOS".

• Falacias tipo "A" baseado en "B" (Outro tipo de Conclusión Sofismática) :

Ocorren dous feitos. Son colocados como similares por seren derivados ou similares a un terceiro feito.

Ex:

1. "O Islamismo basease na fe."
2. "O Cristianismo basease na fe."
3. "Logo o islamismo é similar ao cristianismo."

• Falacia da afirmación do consecuente :

Esta falacia ocorre cando se tenta construír un argumento condicional que non está nin do Modus ponens (afirmación do antecedente) nin no Modus Tollens (negación do consecuente). A súa forma categórica é:

Se A entón B.
B              
Entón A.

Ex: "Se hai coches entón hai contaminación. Hai contaminación. Logo, hai coches."

• Falacia da negación do antecedente :

Esta falacia ocorre cando se tenta construír un argumento condicional que non está nin do Modus ponens (afirmación do antecedente) nin no Modus Tollens (negación do consecuente). A súa forma categórica é:

Se A entón B.
Non A          
Entón non B.

Ex: "Se hai coches entón hai contaminación. Non hai coches. Logo, non hai contaminación."

• Bifurcación (Falsa dicotomía):

Tamén coñecida como "falacia do branco e negro". Ocorre cando alguén presenta unha situación con só dúas alternativas, cando de feito outras alternativas existen ou poden existir.

Ex: "Se vostede non está a favor de min entón está contra min."

• Argumentum ad Crumenam :

Esta falacia é a de considerar que o diñeiro é indicativo de estar no certo. Aqueles máis ricos son os que probabelmente están acertados.

Ex: "Se o Barón di iso é porque é verdade."

• Argumentum ad Lazarum :

Oposto ao "ad Crumenam". Esta é a falacia de asumir que só porque alguén é máis pobre, entón é máis virtuoso e verdadeiro.

Ex: "A voz dos pobres é a voz da verdade."

• Argumentum ad Nauseam :

É a aplicación da repetición constante e a crenza incorrecta de que canto máis se di algo, máis correcto está.

Ex: "Se fulano di tanto que a súa bicicleta é azul, entón ela é."

• Plurium Interrogationum :

Ocorre cando se exixe unha resposta simple a unha cuestión complexa.

Ex: "Que forza debemos empregar aquí? Forte ou fraco?"

• Red Herring :

Falacia cometida cando material irrelevante se introduce no asunto discutido para desviar a atención e chegar a unha conclusión diferente.

Ex: "Será que o pallaso Xoán é o asasino? No ano pasado un pallaso matou unha crianza."

• Rectificación :

Ocorre cando un concepto abstracto é tratado como cousa concreta.

Ex: "A tristeza de Xoán é a culpa de todo."

• Tu quoque (Vostede Tamén):

Falacia do "mais vostede tamén". Ocorre cando unha acción se torna aceptábel pois outra persoa tamén a cometeu.

Ex:

1. "Vostede está sendo abusivo."
2. "E que? Vostede tamén."

• Inversión do Onus da Proba (onus probandi):

Cando o argumentador transfire ao seu opositor a responsabilidade de comprobar o argumento contrario, eximíndose de probar a base do seu argumento.

Ligazóns externas

en portugués

• A Arte Refinada de Detectar Mentiras
• Falacias e Erros de Raciocinio
• Guía de Falacias
• Lóxica e Falacias
• Premisas, lóxicas e falacias
• Descrición de 42 tipos de falacias (en inglés)