Lingua kanuri
| Lingua kanuri | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
kanuri  | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Propiedades | |||||||||||||||||
|
Número de falantes
15000000 | |||||||||||||||||
|
Alfabeto
| |||||||||||||||||
|
Tipoloxía lingüística
| |||||||||||||||||
| Clasificación lingüística | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
 | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||||||||||||
A lingua kanuri[1] é un continuo dialectal falado por aproximadamente catro millóns de persoas en Nixeria, Níxer, o Chad e o Camerún, como tamén por pequenas minorías no sur de Libia e por unha diáspora no Sudán. Pertence ao sub-filo sahariano occidental das linguas nilóticas.
O kanuri é unha lingua asociada cos imperios Kanem e Bornu, que dominaron a rexión do lago Chad durante mil anos. É hoxe falada principalmente nas terras baixas na bacía do Lago Chad. Foi unha lingua franca tradicional, mais recentemente o seu uso vén decaendo.
A maioría dos que a teñen como primeira lingua hoxe falan tamén o hausa ou o árabe. É utilizada en escolas primarias en Nixeria e en Níxer, sendo posible o seu estudo en nivel PhD.
Dialectos
[editar | editar a fonte]Ethnologue divide o kanuri nas seguintes linguas, en canto que algúns lingüistas (Ex. Cyffer 1998) descríbenas como dialectos dunha única lingua:
- Kanuri central
- Kanuri Manga
- Kanuri Tumari
- Canembu
SIL considera o kanuri unha Macrolingua ISO 639 que agrupa as tres primeiras, sendo o canembu outra lingua.
Escrita
[editar | editar a fonte]O kanuri escribiuse co alfabeto ajami e árabe até o século XVII, especialmente en contextos de xustiza e relixiosos, desde os últimos catrocentos anos.[2] Máis recentemente vén sendo escrito no alfabeto latino nunha versión padronizada con base no dialecto maiduguri. A actual ortografía foi desenvolvida no inicio dos anos 70 e implementada en 1975 en Maiduguri, Nixeria.
Alfabeto
[editar | editar a fonte]A ortografía estándar foi desenvolvida pola Unidade de Investigación Kanuri e polo Kanuri Language Board sobre comando do Visir Abba Sadiq da etnia bornu[3].
As letras utilizadas son: a b c d e ǝ f g h i j k l m n ny o p r ɍ s sh t u w y z[4]. Obsérvase a ausencia das letras latinas Q, W e X.
Fonoloxía
[editar | editar a fonte]O kanuri presenta tres tons: alto, baixo e decrecente. Presenta un extenso sistema de enfraquecemento de consoantes - exemplo:, sa- "eles" + -buna "comeron" > za-wuna "eles comeron".
Gramática
[editar | editar a fonte]A secuencia básica das palabras nas oracións en kanuri é Suxeito-Obxecto-Verbo.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Definición de sahariano -na no Dicionario de Galego de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
- ↑ "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 08 de novembro de 2006. Consultado o 24 de novembro de 2011.
- ↑ Dictionary of the Kanuri language. Norbert Cyffer, John P. Hutchison, 1990. ISBN 90-6765-412-4]
- ↑ Conforme alfabeto kanuri —213-99 da República de Níxer Arquivado 27 de xuño de 2009 en Wayback Machine. (Chantal Enguehard - Université de Nantes) A letra ‘‘schwa’’ usada no kanuri é en Unicode U+01DD e non U+0259, en maiúscula Ǝ U+018E é non Ə U+018F.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Vexa a proba da Wikipedia en Lingua kanuri |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Norbert Cyffer, We Learn Kanuri (libro e 2 casetes de son), ISBN 3-927620-01-7, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1993.
- Norbert Cyffer, English-Kanuri Dictionary, ISBN 3-927620-44-0, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1994.
- Norbert Cyffer, A Sketch of Kanuri. Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1998.
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Ethnologue para kanuri
- Documento para ISO 639 ident.: kau Arquivado 02 de outubro de 2006 en Wayback Machine.
- PanAfrican L10n page on Kanuri Arquivado 19 de xaneiro de 2011 en Wayback Machine.
- Alphabet Kanuri
- Estudos “Kanuri” Arquivado 23 de febreiro de 2012 en Wayback Machine. (en inglés)
- Omniglot – escrita Kanuri (en inglés)
