El Niño

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
O maior evento do século de El Niño foi o de 1997-98. Mapa das temperaturas anómalas da superficie oceánica en decembro de 1997.

El Niño é un fenómeno climático relacionado co quentamento do Pacífico oriental ecuatorial, o cal maniféstase erráticamente cíclico -Arthur Strahler fala de ciclos de entre tres e oito anos-,[1] que consiste en realidade na fase cálida do patrón climático do Pacífico ecuatorial denominado El Niño-Oscilación do Sur (El Niño-Southern Oscillation, ENSO polas súas siglas en inglés),[2] onde a fase de enfriamento recibe o nome de La Niña. Este fenómeno, nas súas manifestacións máis intensas, provoca estragos na zona intertropical e ecuatorial debido ás intensas choivas, afectando principalmente á rexión costeira do Pacífico de América do Sur.

Günther D. Roth defíneo como unha irrupción ocasional de augas superficiais cálidas, situadas no océano Pacífico xunto á costa dos territorios de Perú e Ecuador, debido a inestabilidades na presión atmosférica localizada entre as seccións Oriental e Occidental do océano Pacífico próximas á liña do Ecuador. Sendo este fenómeno o suposto causante de máis dunha anomalía climática.[3] O seu papel no quentamento e enfriamento global é unha área de intensa investigación, aínda sen un consenso.

O nome de "El_Niño" débese á asociación deste fenómeno coa chamada corrente do Neno, anomalía xa coñecida polos pescadores do porto de Paita, no norte de Perú, quen observaron que as augas aumentaban a súa temperatura durante «a época das festas navideñas» (de aí a designación, referíndose ao “Neno Xesús”, relacionado co Nadal. ) e os cardumes ou bancos de peixes desaparecían da superficie oceánica, deducindo que dita anormalidade era debida a unha corrente de aire quente procedente do golfo de Guaiaquil (Ecuador).

O meteorólogo Jacob Bjerknes postulou en 1969 que El Niño está normalmente relacionado coa Oscilación do Sur ou Meridional, xa que está presente unha relación física entre a fase de alta presión anómala no Pacífico occidental, coa fase de quecemento pouco frecuente do Pacífico oriental, o que vai acompañado cun debilitamento dos ventos alisios do leste; polo que a baixa presión do Pacífico occidental vincúlase cun enfriamento do Pacífico oriental (fenómeno La Niña), co fortalecemento dos ventos do leste.

Características[editar | editar a fonte]

Durante un ano "normal", ou sexa, sen a existencia do fenómeno El Niño, os ventos alisios sopran na dirección oeste a través do océano Pacífico tropical, orixinando un exceso de auga no Pacífico occidental, de xeito que a superficie do mar é preto de 1/2 metro máis alta nas costas da Indonesia ca no Ecuador. Isto provoca a resurxencia de augas profundas, máis frías e cargadas de nutrientes na costa occidental da América do Sur, que alimentan o ecosistema mariño, promovendo inmensas poboacións de peixes: pesquería de anchoveta en Chile e Perú xa foi a maior do mundo, cunha captura superior a 12 millóns de toneladas por ano. Estes peixes, á súa vez, tamén serven de sustento aos paxaros mariños abundantes, cuxas feces depositadas en terra, o guano, serven de materia prima para a industria de fertilizantes.

Cando acontece un El Niño, que ocorre irregularmente en intervalos de 2 a 7 anos, cunha media de 3-4 anos, os ventos sopron con menos forza en todo o centro do Océano Pacífico, resultando nunha diminución da resurxencia de augas profundas e na acumulación de auga máis quente do normal na costa oeste da América do Sur e, consecuentemente, na diminución da produtividade primaria e das poboacións de peixe.

Outra consecuencia deste fenómeno é a alteración do clima en todo o Pacífico ecuatorial: as masas de ar quentes e húmidas acompañan a auga máis quente, provocando choivas excepcionais na costa oeste da América do Sur e secas na Indonesia e Australia. Pénsase que este fenómeno é acompañado pola deslocación de masas de ar a nivel global, provocando alteracións do clima en todo o mundo. Por exemplo, durante un ano con El Niño, o inverno é máis quente que a media nos estados centrais dos Estados Unidos, en canto que nos do sur hai máis choiva; por outro lado, os estados do noroeste do Pacífico (Oregón, Washington e Columbia Británica) teñen un inverno máis seco. Os veráns excepcionalmente quentes en Europa e as secas en África parecen estar igualmente relacionadas co aparecemento do El Niño.

La Niña é o fenómeno inverso, caracterizado por temperaturas anormalmente frías, tamén no fin do ano, na rexión ecuatorial do Océano Pacifico, moitas veces (mais non sempre) seguindo a un El Niño. Tamén xa foi denominado como "El Viejo" (ou sexa, a antítese do "neno") ou aínda o "Anti-El Niño".

Desenvolvemento do fenómeno[editar | editar a fonte]

Patrón normal do Pacífico. Ventos ecuatoriais apilan auga máis quente cara ao oeste. A auga fría vaise cara ás costas de Suramérica. (NOAA / PMEL / TAO).
Condicións de El Niño. A corrente de auga quente "vai cara á costa suramericana. A ausencia de movementos de auga fría incrementa o quecemento

O primeiro meteorólogo prestixioso en suxerir unha explicación razoable do fenómeno de El Niño foi Jacob Bjerknes[4], cando dirixiu unha oficina meteorolóxica para os prognósticos do tempo atmosférico anexa ao departamento de física da Universidade de California nos Ánxeles (UCLA polas súas siglas en inglés). Bjerknes fundou o departamento de meteoroloxía en devandita universidade, agora transformado no departamento de Ciencias Atmosféricas e Oceánicas. Como profesor nesta universidade, foi o primeiro en relacionar as inusuais altas temperaturas da superficie oceánica con ventos débiles do leste e as intensas choivas que acompañan esta situación e un resumo destas ideas expresouno en forma precisa o Dr. Richard T. Barber cando sinalou que "The ocean is clearly driving the atmosphere." (O océano claramente dirixe á atmosfera)[5], o cal equivale a dicir que o fluxo de enerxía na atmosfera procede principalmente (aínda que non exclusivamente, como resulta obvio) da hidrosfera (océanos e mares).

En 1969, Bjerknes ofreceu unha alternativa de comprensión do fenómeno coñecido como a Oscilación meridional de El Niño, ao suxerir que un quecemento inusual no Pacífico oriental podería debilitar a diferenza de temperatura (das augas) entre o leste e o oeste, desequilibrando os ventos alisios que son os ventos que empuxan as augas cálidas cara ao oeste. O resultado sería un incremento de augas cálidas cara o leste, é dicir, cara ás costas intertropicais de América do Sur.[6]

O episodio prodrómico iníciase na zona tropical do océano Pacífico, preto de Australia e Indonesia, e con el altérase a presión atmosférica en zonas moi distantes entre si, prodúcense cambios na dirección e na velocidade dos ventos e desprázanse as zonas de choiva na rexión tropical. En condicións normais, tamén chamadas "condicións neutrais", na costa de América do Sur, hai unha corrente de auga fría chamada Corrente de Humboldt chea de nutrientes que circula cara ao norte; os ventos alisios (que sopran de leste cara a oeste) acumulan unha gran cantidade de auga e calor na parte occidental deste océano, na zona de Australia e Indonesia. En consecuencia, o nivel superficial do mar é aproximadamente medio metro máis alto en Indonesia causando neles humidade e precipitacións. Nas costas do Perú e Ecuador, pola contra, o clima é moi seco e o nivel do mar máis baixo que o normal destas costas.[7][8][9][10]

Durante El Niño os ventos alisios debilitanse ou deixan de soprar, a temperatura máxima mariña desprázase cara ao sistema de correntes chileno-peruano, que son relativamente frías, e a temperatura mariña mais fría desprázase cara o sueste asiático. Isto provoca o aumento da presión atmosférica no sueste asiático e a diminución en América do Sur. Todo este cambio ocorre nun intervalo de seis meses (aproximadamente desde xuño a novembro) estes cambios son moi fortes e producen alteracións no clima.

Simultaneamente, a diferenza na temperatura superficial do mar chega a ser duns 8 °C entre ambas zonas do Pacífico. As temperaturas "frías" preséntanse en América do Sur porque soben as augas profundas e producen un auga rica en nutrientes que mantén a ecosistema mariño. Durante o fenómeno de "La Niña" as zonas relativamente húmidas e chuviosas localízanse en Asia Suroriental, mentres que en América do Sur son relativamente secas.

A configuración das costas suramericanas é crucial para explicar a meteoroloxía e climatoloxía tan diferente entre as costas orientais do Atlántico e as occidentais fronte ao océano Pacífico: mentres que no Atlántico a maior parte da corrente ecuatorial desprázase cara ao noroeste por mor das costas brasileiras que ocasionan a mencionada desviación ao norte do cabo de San Roque, no Pacífico non sucede o mesmo (polo menos, non no mesmo grado) porque a corrente ecuatorial no mencionado océano orixinase nas costas de Ecuador nun punto onde se forma un dobre golfo ao norte e ao sur da liña ecuatorial. Pero o estudo das mareas é moito máis complexo do que en xeral se cre e deben analizarse acotío e moi detidamente as liñas e os puntos anfidromicos das mareas.[11]

La Niña[editar | editar a fonte]

Artigo principal: La Niña

La Niña refírese ás condicións contrarias o ENSO, é dicir, temperaturas moito máis frías nas costas suramericanas. Usualmente La Niña sucede despois de El Niño.

OSEN (Oscilación Sur-El Niño)[editar | editar a fonte]

Oscilación Sur El Niño.

A Oscilación Sur é a flutuación interanual da presión atmosférica ao nivel do mar no Océano Pacífico, debida a variacións na circulación atmosférica. Normalmente, os ventos alisios sopran para suroeste (no hemisferio sur), levando a auga da superficie do mar aquecida na rexión do ecuador para a costa da Indonesia e Australia e, con ela, masas de ar tamén aquecidas. No entanto, a forza dos ventos varía dun ano para outro, provocando diferenzas na temperatura e pluviosidade dos varios continentes á beira daquel océano.

Aparentemente, estas variacións tamén se rexistran nos restantes océanos, mais ficaron máis coñecidas polas anomalías coñecidas polo nome “El Niño”, que foron descubertas no Océano Pacífico. Por esa razón, as anomalías pasaron a ser estudadas en termos de prever a ocorrencia daquel evento e moitas veces úsase a expresión OSEN (Oscilación Sur-El Niño ou ENSO, da expresión en inglés) como sinónimo do El Niño ou da Oscilación Sur e aplícase a anomalías do clima e da circulación mariña en calquera océano – os fenómenos OSEN do Océano Atlántico ocorren 12-18 meses despois de ocorreren no Pacífico.

A Oscilación Sur é acompañada a través do Índice de Oscilación Sur (IOS ou SOI, en inglés), que é a diferenza normalizada entre a presión atmosférica medida no Tahití (na Polinesia Francesa) e en Darwin, na Australia. Un valor alto do IOS (grande diferenza de presións) significa ventos máis fortes que a media e normalmente está asociado a unha situación de “La Niña”, ou sexa, auga con temperatura superficial máis fría que a media na costa occidental da América do Sur, e viceversa.

Unha vez que estes fenómenos teñen unha grande influencia no clima, provocando secas ou cheas e, polo tanto, afectando a agricultura e, en xeral, a economía dos países, o estudo da Oscilación Sur e das súas anomalias ou OSEN, ten unha grande importancia, non só para a economía mundial, mais tamén para a comprensión dos fenómenos climáticos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Arthur N. Strahler. Geografía física. Barcelona: Ediciones Omega, 2005, terceira edición, sétima reimpresión
  2. S. George Philander 1990. El Niño, La Niña, and the Southern Oscillation. Academic Press, Inc. USA
  3. Günter D. Roth Meteorología. Formaciones nubosas y otros fenómenos meteorológicos. Situaciones meteorológicas generales. Pronósticos del tiempo. Barcelona: Ediciones Omega, 2003, p. 300 (edición orixinal alemá: Múnic, 2002)
  4. Nova (1998). "1969". Public Broadcasting Service. Consultado o 21 de febreiro do 2016. 
  5. Jacob Bjerknes. The Synthesizer
  6. Nova (1998). "1969". Public Broadcasting Service. Consultado o 26 de setembro do 2015. 
  7. Pidwirny, Michael (2 de febreiro del 2006). physicalgeography.net, ed. "Chapter 7: Introduction to the Atmosphere". Fundamentals of Physical Geography. 
  8. BNSC, ed. (3 de marzo 2006). "Envisat watches for La Nina". Consultado o 26 de xullo 2007. 
  9. NOAA, ed. (8 de xaneiro de 2007). "The Tropical Atmosphere Ocean Array: Gathering Data to Predict El Niño". Celebrating 200 Years. Consultado o 26 de xullo 2007. 
  10. JPL, ed. (5 de xullo 2006). "Ocean Surface Topography". Oceanography 101. Consultado o 26 de xullo 2007. Bureau of Meteorology (ed.). "ANNUAL SEA LEVEL DATA SUMMARY REPORT JULY 2005 - JUNE 2006" (pdf). THE AUSTRALIAN BASELINE SEA LEVEL MONITORING PROJECT. Consultado o 26 de xullo 2007. 
  11. Atlantic Heology (ed.). "Tides and their seminal impact on the geology, geography, history, and socio-economics of the Bay of Fundy, eastern Canada" (en inglés). Consultado o 2 de maio de 2016. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: El Niño Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]